Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kierownik ops

19 kwietnia 2019

NR 63 (Kwiecień 2019)

Pracownik w kryzysie a rola kierownika OPS

0 55

Kryzys jest pojęciem bardzo często używanym w języku potocznym na określenie sytuac ji nagłej, nieprzewidywalnej zmiany, której towarzyszą emocje o zabarwieniu negatywnym. Jak w sytuacji kryzysowej powinien sobie poradzić kierownik OPS?

Sam termin pochodzi z języka greckiego od słowa krisis (gr. κρίσις), które możemy przetłumaczyć jako spór, kłótnia, decyzja, punkt zwrotny, okres przełomu oraz krino (κρίνω): decydować, badać, wybierać, organizować. Na podstawie definicji kryzysu, których w literaturze przedmiotu jest sporo, możemy stwierdzić, że kryzys to:

  • punkt zwrotny do zmiany zarówno na lepsze, jak i na gorsze,
  • emocjonalnie znaczące zdarzenie w życiu człowieka,
  • chwila, w której decyduje się, czy dana sprawa będzie dalej postępować, czy też zostanie zakończona,
  • stan związany z cierpieniem, któremu towarzyszą uczucia lęku i zagrożenia, związane z powyższymi zdarzeniami. 

W samej teorii kryzysu podstawowym założeniem jest zasada homeostazy oraz dążenie do jej zachowania w całym systemie, w którym porusza się człowiek. 

Żeby mówić o zarządzaniu kryzysem, potrzebujemy wiedzy o tym, jak rozpoznać to zjawisko. Poniżej prezentowany jest zestaw cech, których wystąpienie z dużym prawdopodobieństwem wskazuje, że mamy do czynienia z kryzysem (za: Badura-Madej W., Wybrane zagadnienia interwencji kryzysowej. Poradnik dla pracowników socjalnych, Katowice 1999):

  • wydarzenie krytyczne lub długotrwały, przewlekły stres,
  • sytuacja, która będzie postrzegana jako możliwość utraty, zagrożenia lub wyzwania,
  • wydarzenie, które jest nagłe i niespodziewane,
  • poczucie utraty kontroli,
  • doświadczenie przez osobę emocji o zabarwieniu negatywnym,
  • niepewność co do przyszłości,
  • nagłe naruszenie rutynowych sposobów zachowania, rytmu dnia, przyzwyczajeń,
  • stan wysokiego napięcia emocjonalnego trwający przez pewien czas,
  • konieczność zmiany dotychczasowego sposobu funkcjonowania.

Z zaprezentowanego wyliczenia wyraźnie wynika, że kryzys jest związany z sytuacją lub wydarzeniem. Według Geralda Caplana (amerykańskiego psychiatry, jednego z twórców interwencji kryzysowej) sytuacja staje się kryzysowa, kiedy osoba napotyka na przeszkody uniemożliwiające realizację ważnych celów życiowych, a człowiek nie jest w stanie ich pokonać posługując się dotychczasowymi sposobami radzenia sobie z tego rodzaju sytuacją. W związku z różnymi wydarzeniami i sytuacjami kryzysy można podzielić na sytuacyjne, przemiany i chroniczne. Kryzysy przemiany są związane z naturalnymi zmianami w życiu. Najczęściej dotyczą one takich zjawisk, jak: zawarcie związku małżeńskiego, podjęcie pracy, przejście na emeryturę itp. Kryzysy sytuacyjne (losowe, incydentalne, traumatyczne) pojawiają się w wyniku nagłych, niespodziewanych wydarzeń. Są to sytuacje, które zagrażają poczuciu tożsamości, zdrowiu, bezpieczeństwu czy życiu. Kryzysy chroniczne pojawiają się wówczas, kiedy zamiast rozwiązywania kryzysów przemiany osoba wycofała się lub zatrzymała się na fazie emocjonalnej w przypadku kryzysu traumatycznego. W sytuacji kryzysu chronicznego osoby czują lęk przed kontaktem i wysiłkiem najczęściej z powodu braku motywacji. 

Przedmiotem niniejszego artykułu są przede wszystkim kryzysy sytuacyjne, natomiast warto pamiętać o istnieniu pozostałych rodzajów kryzysów, gdyż nałożenie się na siebie sytuacji kryzysowej z kryzysem przemiany może spowodować, że zasoby do radzenia sobie z kryzysem będą mniejsze lub szybciej się wyczerpią.

Warto wspomnieć tutaj o przebiegu reakcji kryzysowej w kryzysie sytuacyjnym. Wiedza ta jest niezbędna do zarządzania kryzysem w Ośrodkach Pomocy Społecznej. Przebiega ona zwyczajowo w czterech fazach:

  • Faza szoku – pojawiają się bezsensowne działania z punktu widzenia osób trzecich lub stupor. W psychice osoby dotkniętej kryzysem panuje chaos, zagubienie i bardzo silne pobudzenie emocjonalne. Osoba może sprawiać wrażenie, że jej życie jest uporządkowane.
  • Faza reakcji emocjonalnej – w której uczucia są bardzo intensywne, a osoba usiłuje przystosować się do nowej sytuacji.
  • Faza pracy nad kryzysem – pojawiają się pierwsze oznaki zainteresowania przyszłością, reakcje emocjonalne są mniej intensywne i coraz rzadsze.
  • Faza nowej orientacji – kiedy poczucie własnej wartości zostaje odbudowane i człowiek zaczyna nawiązywać nowe relacje, a wydarzenie traumatyczne wzbogaca jego doświadczenie.
     

Każda z tych faz przeżywanych przez pracowników będzie wymagała innego rodzaju wsparcia i innych oddziaływań, które będą pomocne do powrotu do równowagi i poradzenia sobie z tą sytuacją.

Radzenie sobie z kryzysem jest powiązane z takimi właściwościami człowieka, jak: szacunek dla samego siebie, poczucie skuteczności działania, poczucie własnej wartości. Jest ono także zależne od wieku, płci, stanu zdrowia, wcześniejszych doświadczeń. Mechanizmów czy też strategii radzenia sobie z sytuacją kryzysową jest wiele. Erik Erikson (amerykański psycholog i psychoanalityk, twórca teorii rozwoju psyc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy