Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki pracownika

25 czerwca 2018

NR 55 (Czerwiec 2018)

Organizowanie społeczności lokalnej
Jako jedna z metod pracy socjalnej

0 361

Termin „praca socjalna” zawiera w sobie wszystkie działania, jakie wykonuje pracownik socjalny zatrudniony w ośrodku pomocy społecznej. Pracownik socjalny działa na rzecz osób, rodzin, grup czy środowisk społecznych, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. 

Umożliwia im, bądź ułatwia, realizację celów życiowych. Wspiera grupy społeczne, osoby, rodziny, aby te samodzielnie rozwiązywały własne problemy. Ma wpływ na kształtowanie odpowiedniej polityki społecznej w środowisku lokalnym. Praca w tym zawodzie wiąże się z częstymi kontaktami z ludźmi, polega głównie na niesieniu pomocy, udzielaniu wskazówek, motywowaniu do zmiany, podejmowaniu współpracy z instytucjami  wspierającymi pomoc. Praca socjalna kładzie nacisk na trzy metody pracy: 

  • praca z indywidualnym przypadkiem (dialog: pracownik socjalny–klient);
  • praca z grupą (oddziaływanie na osobę poprzez grupę);
  • organizowanie społeczności lokalnej (szukanie sił w środowisku, by wspomóc jednostkę lub grupę). 

Pojęcia pracy na rzecz społeczności lokalnej na przestrzeni lat

Aleksander Kamiński pod pojęciem społeczności lokalnej rozumie „niewielką zbiorowość terytorialną, obejmującą ogół osób, z którymi jednostka może się stykać bezpośrednio dzięki bliskości miejsca zamieszkania”1. Pracę socjalną w aspekcie organizowania społeczności lokalnej rozumie jako działanie pracownika socjalnego „na rzecz zespalania wysiłków różnorodnych instytucji danej społeczności lokalnej w celu ulepszenia ich działań dla dobra swoich członków, a przez to dla dobra społeczności”.2 I dalej autor stawia definicję tej metody: „organizowanie społeczności lokalnej dla zadań socjalnych polega na ulepszeniu sytuacji społeczności lokalnej zjednoczonymi wysiłkami organizacji publicznych i społecznych, mobilizujących wszelkie siły społeczne do działań opartych na wspólnym planie, wypracowanym za pomocą odpowiednich badań kompleksowych”3 Autor dzieli etapy pracy na:

  • badania kompleksowe, które stanowią konieczną podstawę do stworzenia racjonalnego planu pracy;
  • zaangażowanie społeczności lokalnej – A. Kamiński twierdzi, że takie zaangażowanie mówi o podstawowej zasadzie, którą jest, że działań nie prowadzi się dla społeczności lecz przez społeczność i wspólnie z nią;
  • wykrycie sił i czynników naprawy, czyli placówek, instytucji i ludzi, aby móc je uruchomić;
  • przechodzenie od rozpoznania do planowania w celu ulepszenia zastanego stanu środowiska lokalnego, wywołania odpowiedniego nastawienia zachęcającego do wzmocnienia czy też ożywienia tego, co niezadawalająco funkcjonuje lub zaprojektowania i powołania nowego (miejsc samopomocy, organizacji, imprez lokalnych);
  • stabilizację działań przeobrażających środowisko lokalne.

Tadeusz Pilch, zajmujący się problematyką organizowania społeczności lokalnej, metodę organizowania społeczności lokalnej rozumie jako „całościowe rozumienie środowiska lokalnego, pełną rejestrację jego problemów, kompleksowy i komplementarny system działań, podejmowanie pracy z intencją stałego działania i trwałego usuwania zagrożeń i niepożądanych zjawisk”4, gdzie celem zasadniczym jest wspomaganie rozwoju, celem samym w sobie jest tworzenie wspólnoty, a warunkiem powodzenia jest rozbudzenie sił społecznych. Wyróżnia on następujące etapy organizowania społeczności lokalnej:

  • rozpoznanie, diagnoza potrzeb, braków i zagrożeń w środowisku lokalnym,
  • organizowanie zespołu i pracy,
  • planowanie i koordynacja działań,
  • umacnianie zespołu w działaniach,
  • systematyczne ulepszanie, poprawianie warunków życia w najszerszym rozumieniu,
  •  kontrola i udoskonalenie.5

Marek Rymsza tak pisze czym jest ta metoda „[...] rodzaj interwencji socjalnej podejmowanej na poziomie lokalnym przez pracowników socjalnych[...], prowadzenie działań animacyjnych i aktywizujących adresowanych bezpośrednio do odbiorców i realizowanych w ich własnym społecznym otoczeniu”6.

Stowarzyszenie Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL, które od 2000 roku działa na rzecz animacji i rozwoju lokalnych społeczności, aktywnie szerząc wiedzę, szkoląc ośrodki pomocy, lokalnych liderów i organizacje pozarządowe uznaje, że organizowanie społeczności lokalnej to „długofalowy proces nastawiony na zmianę rzeczywistości społecznej. Proces ten związany jest z tworzeniem sieci współpracy i lokalnych struktur wspierających rozwój tej społeczności i jej zdolności do rozwiązywania problemów, z tworzeniem środowiska zmiany i budowania potencjałów zarówno grup, jak i całej społeczności dla polepszenia jakości życia.”7 Proces pracy rozumianej w ten sposób wiąże się z realizacją następujących etapów:

  • diagnoza środowiskowa,
  • wybór podmiotu działania i rozpoznanie jego problemów i potencjału,
  • poznawanie ludzi/pozyskanie sojuszników,
  • tworzenie planu i struktury działania grupy,
  • realizacja zaplanowanych działań,
  • monitorowanie i ocena efektywności działań.8

Śledząc definiowanie organizowania społeczności lokalnej na przestrzeni 34 lat oraz sugerowanych etapów tejże pracy przez różnych autorów, można stwierdzić, że nic nie zmieniło się w pojmowaniu charakteru pracy czy też definiowaniu. Być może używa się innych sformułowań, dobiera inne słowa, ale sens pozostaje ten sam. Co to oznacza dla pracownika socjalnego, który myśli o pracy trzecią metodą? 

Poszczególni ludzie nauki, badając problem, analizując, prowadząc badania, potwierdzają skuteczność opisywanej powyżej metody. Ludzie pragną zmian, chcą włączać się w działania na rzecz ich samych, a to oznacza, że są siły tkwiące w środowisku, z których można czerpać, by wprowadzać pożądaną zmianę zarówno w samym środowisku, jak i na rzecz klientów, rodzin czy społeczności.

W stronę trzeciej metody

Pracownicy socjalni w swoich postawach wobec pracy z klientem charakteryzują się odpowiedzialnością, rzetelnością i zaangażowaniem. Wybierają zawód z pobudek altruistycznych – chcą pomagać, nie zmieniliby więc pracy mimo licznych deficytów, które, jak sądzą, tkwią w samym kliencie oraz okolicznościach obiektywnych, od nich niezależnych – tak pisze Magdalena Dutkiewicz w opracowaniu traktującym o pracy socjalnej.9

Zatem czy mimo całego zaangażowania w swojej pracę socjalną potrafimy pracować również trzecią metodą? Nawet jeśli mamy podstawy jedynie teoretyczne poznane na zajęciach na uczelniach, to często pracując jako pracownicy socjalni wchodzimy w rozmaite role, które sprawiają, że nawet mimochodem, ale podejmujemy pracę trzecią metodą. 
Opierając się na stosowanych przez pracowników danych modelach pracy socjalnej wykazano podział ich roli zawodowych w następujący sposób10:

  • podejście zorientowane na rozwiązywanie problemów i zadaniowa praca socjalna (pracownik socjalny, pracując z osobami lub rodzinami, które nie radzą sobie w życiu pomaga im w określeniu, na czym problem polega, a potem motywuje i wspiera w poszukiwaniu i wprowadzeniu w życie określonego rozwiązania – w ten sposób osoby/rodziny uczą się nowych dla nich umiejętności życiowych, które pozwolą im uporać się zarówno z bieżącym, jak i przyszłymi problemami);
  • menedżer przypadku – case manager (pracownik socjalny, pracując z osobami/rodzinami wymagającymi pomocy, razem z nimi i innymi specjalistami, ustala zakres potrzeb i możliwych świadczeń oraz usług, jest w stałym kontakcie z osobą/rodziną, monitoruje realizację planu działania, podejmuje interwencję, gdy zaplanowana pomoc, często świadczona przez wiele różnych instytucji, nie jest realizowana lub też nie skutkuje);
  • animacja społeczna (opis w kwestionariuszu: „Pracownik socjalny pracuje z członkami lokalnej społeczności, pomagając im się organizować, współpracować ze sobą, rozwiązywać lokalne problemy, uczestniczyć w podejmowaniu ważnych dla społeczności decyzji”);
  • lokalne planowanie społeczne (opis w kwestionariuszu: „Pracownik socjalny pracuje dla społeczności: zbiera i analizuje dane informujące o po...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy