Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki pracownika

25 czerwca 2018

NR 55 (Czerwiec 2018)

Opiekun zastępczy to rozwiązanie nie problem

0 8

Opiekun zastępczy pracuje pod presją czasu i opinii społecznej, mierzy się przy tym z wieloma wyzwaniami jednocześnie. To, co w rodzinach z jednym czy dwójką dzieci dzieje się przez rok, w rodzinie zastępczej dzieje się w ciągu tygodnia czy miesiąca. A praca ze zranionym dzieckiem to nie to samo, co z dzieckiem, które wychowało się w szanującej i wspierającej się rodzinie. 

Opiekun zastępczy to człowiek wielu zawodów, wielkiej odpowiedzialności, funkcjonujący pod presją czasu oraz opinii publicznej. Wykonując swoją pracę, niejednokrotnie osiąga punkt krytyczny dotyczący jego zdrowia fizycznego czy emocjonalnego, zanim zwróci się do kogoś o pomoc. 

Żeby mógł prawidłowo wykonywać swoje zadania, powinien być odpowiednio zaopiekowany i wspierany przez organizatora pieczy zastępczej, psychologów, pedagogów, lekarzy, rodzinę czy ludzi dobrej woli. 

Czy opiekun zastępczy wie, że powinien zadbać o siebie? Jeśli tak, to w jaki sposób?

Czy służby społeczne wiedzą, jak ważnym elementem systemu pieczy zastępczej jest opiekun i jak pracować z nim i na jego rzecz? 

Czy Polskę stać na to, by nie dbać o opiekunów zastępczych? 

Czy można skorzystać z już istniejących rozwiązań, czy takie są, jak je dopasować do indywidualnych potrzeb opiekunów? To część pytań, na które od pewnego czasu szukam odpowiedzi. 

Kiedy 13 lat temu podejmowaliśmy się wraz z rodziną, czyli mężem i trójką naszych biologicznych dzieci, prowadzenia Rodzinnego Domu Dziecka, na pytania jak długo planujemy to robić odpowiadaliśmy „porozmawiamy za rok”. Już wtedy wiedzieliśmy, że nie jest to działanie w stylu „spróbuję i się okaże”, ale nie chcieliśmy zapeszyć, twierdząc, że będziemy trwać do końca życia w roli opiekunów zastępczych. Dzisiaj znamy rodziny, które ponad 20 lat opiekują się powierzonymi dziećmi i nadal są gotowe pełnić swoją funkcję. Znamy też takie, które po dwóch czy trzech latach powiedziały „dość, więcej nie mogę, nie dam rady”. W czym tkwi tajemnica tych wieloletnich opiekunów zastępczych? 

Praca opiekuna zastępczego

Zacznijmy od początku, czyli od tego kim jest opiekun zastępczy i na czym polega jego praca. Opiekun zastępczy to nie jest „normalny” człowiek. Prawdopodobnie kiedy miał kilka czy kilkanaście lat wydarzyły się w jego życiu rzeczy szczególne, które dały efekt po latach. 
W 2014 roku prowadziłam konsultacje dotyczące motywów i motywacji, prowadzących do zostania opiekunem zastępczym. Znacząca większość rozmówców opowiadała o tym, że wychowali się w domach, w których zawsze ktoś komuś w jakiś sposób pomagał. W których rodzice czy dziadkowie udzielali się społecznie, w kołach gospodyń, w różnych organizacjach, klubach, straży pożarnej, byli nauczycielami, pielęgniarkami, do nich przychodzili sąsiedzi z prośbą o poradę czy pomoc. Były to osoby, o których rozwój emocjonalny, empatię i gotowość do pomagania innym zadbała rodzina, szczególnie poprzez własny przykład. 

Pozostali respondenci byli wychowani poza rodziną biologiczną i, jak mówią, chcieli podać dalej to, czym zostali obdarowani i pomóc innym, ponieważ ich doświadczenie z pieczą zastępczą było dobre, opiekowali się nimi ludzie, którzy wiedzieli, jak mądrze opiekować się i pomagać. 

Przez „wypalenie” rozumiano stan zmęczenia czy frustracji, wynikający z poświęcenia się jakiejś sprawie, która nie przynosi oczekiwanej nagrody. Do stanu wypalenia doprowadza różnica pomiędzy oczekiwaniami a pożądanym celem. Wypalenie to zespół wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji i obniżonego poczucia dokonań osobistych. Czynnikiem wypalającym jest rodzaj pracy, która ma charakter pomocowy. Jest to uporczywy, negatywny stan związany z pracą, który powoduje wyczerpanie, dyskomfort psychiczny i fizyczny, poczucie małej skuteczności, niską motywację, skłonność do dysfunkcyjnych postaw i zachowań w pracy. .

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej mówi, że opiekunem zastępczym może zostać małżeństwo lub osoba samotna, którzy spełniają następujące warunki: 

  • dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej;
  • nie byli nigdy pozbawieni władzy rodzicielskiej (władza rodzicielska nie była im ograniczona ani nie jest zawieszona);
  • wypełniają obowiązek alimentacyjny – w przypadku gdy taki obowiązek w stosunku do nich wynika z tytułu egzekucyjnego;
  • nie są ograniczeni w zdolności do czynności prawnych;
  • są zdolni do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem, co zostało potwierdzone zaświadczeniami o braku przeciwwskazań zdrowotnych do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, wystawionymi przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej;
  • przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
  • zapewnią odpowiednie warunki bytowe i mieszkaniowe, umożliwiające dziecku zaspokajanie jego indywidualnych potrzeb, w tym:
    • rozwoju emocjonalnego, fizycznego i społecznego,
    • właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań,
    • wypoczynku i organizacji czasu wolnego;
  • nie byli skazani prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;
  • co najmniej jedna osoba tworząca tę rodzinę musi posiadać stałe źródło dochodów (w przypadku rodziny zastępczej niezawodowej)1

Praktyka 

Większość ludzi myśli, że praca opiekuna/rodzica zastępczego to pranie, sprzątanie, gotowanie, wspólne odrabianie lekcji, wywiadówki, zawożenie dzieci do specjalistów. To niewielki i wcale nie najbardziej wyczerpujący fragment naszej pracy. W tym miejscu zawsze opowiadam o tym, że nie potrafię i nie lubię gotować, a jednak od 13 lat prowadzę dom – nikogo w tym czasie nie zatrułam, więc to, czy jestem dobrą kucharką nie jest miarą tego, czy jestem, czy też nie jestem dobrym opiekunem zastępczym. 

Opiekun zastępczy nie musi być też nauczycielem. W nadrabianiu zwykle wielkich zaległości edukacyjnych u powierzonych dzieci mogą pomóc wolontariusze. W dużych miastach są to zwykle studenci, w mniejszych sąsiedzi, przyjaciele, emerytowani nauczyciele. Zawożenie dzieci do specjalistów, na terapie czy zajęcia pozalekcyjne...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy