Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kierownik ops

21 lutego 2019

NR 47 (Wrzesień 2017)

Przechodzenie pracownika socjalnego na emeryturę

0 187

Podstawowym zadaniem pracownika socjalnego, który zamierza uzyskać prawo do emerytury, jest złożenie wniosku o przyznanie tego świadczenia do inspektoratu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwego według miejsca zamieszkania. Nie jest jednak w tym zakresie osamotniony – kierownik ośrodka pomocy społecznej ma bowiem obowiązek pomóc pracownikowi w przygotowaniu odpowiedniej dokumentacji.

Kto jest uprawniony do emerytury? Podstawowe zasady nabywania prawa do emerytury zostały uregulowane w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Wszystko zależy od daty urodzenia pracownika. W ustawie tej ubezpieczonych podzielono bowiem na trzy grupy wiekowe:

  • osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 roku,
  • osoby urodzone po 31 grudnia 1948 roku,
  • osoby urodzone po 31 grudnia 1948 roku, a przed 1 stycznia 1969 roku.

W zależności od tego, do jakiej grupy wiekowej należy pracownik, różne są warunki nabycia prawa do emerytury, a także zasady ustalania jej wysokości. Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. nabywają prawo do emerytury, a także prawo do obliczenia jej wysokości na dotychczasowych zasadach. Dotyczy to również osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r., które do 31 grudnia 2008 r. spełniły warunki wymagane do uzyskania wcześniejszej emerytury. Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. nabywają prawo do emerytury na tzw. nowych zasadach, które przewidują również nowy sposób ustalania jej wysokości. Określone grupy zawodowe mają możliwość nabycia prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie przepisów szczególnych, np. nauczyciele na podstawie Karty Nauczyciela. Dotyczy to przede wszystkim osób urodzonych przed 1949 r., a w niektórych przypadkach – urodzonych również w latach 1949–1968. Emerytura przyznawana jest, co do zasady, na wniosek osoby zainteresowanej. Wyjątek dotyczy osób pobierających rentę z tytułu niezdolności do pracy, urodzonych zarówno przed 1949 r., jak i po nim, którym w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego emeryturę przyznaje się z urzędu.
Z dniem 1 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, której głównym założeniem było wydłużenie i zrównanie powszechnego wieku emerytalnego, tj. 67 lat zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn. Wymagany wiek emerytalny był stopniowo wydłużany, jednak przepisy te będą obowiązywały już tylko do 30 września 2017 roku. Natomiast dzięki ustawie z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz niektórych innych ustaw, z dniem 1 października 2017 r. nastąpi obniżenie wieku emerytalnego do stanu sprzed 1 stycznia 2013 r., czyli do 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. A zatem, od 1 października 2017 roku na emeryturę mogą przejść osoby, które:

  • skończą 60 lat (kobiety) lub 65 lat (mężczyźni) po 30 września 2017 r.,
  • skończą 60 lat lub 65 lat wcześniej, ale nie należą do grupy z podwyższonym wiekiem emerytalnym,
  • osiągnęły podwyższony wiek emerytalny, ale nie mają jeszcze przyznanej powszechnej emerytury.

Od tej daty nie będzie już przyznawana emerytura częściowa. Jeżeli jednak do końca września 2017 roku, dana osoba spełni warunki do jej otrzymania, to uzyska świadczenie nawet jeśli złoży wniosek już po tej dacie. Wniosek o przyznanie emerytury według obniżonego wieku emerytalnego będzie można złożyć już we wrześniu, a termin na jego rozpatrzenie i wydanie decyzji zaczyna biec od chwili wejścia w życie przepisów tj. od 1 października. Pan Stefan w sierpniu 2017 r. kończy 65 lat. Zgodnie z nowymi przepisami, które zaczną obowiązywać od 1 października 2017 roku, spełni warunki do przyznania emerytury (ukończone 65 lat dla mężczyzn). Pracownik jest zainteresowany przejściem na emeryturę, zatem zgłosił się do kierownika GOPS z zamiarem przygotowania stosownego wniosku do ZUS, który jednak może zostać złożony (wraz z wymaganymi załącznikami) od 1 września br.

Obowiązki kierownika OPS

Na podstawie art. 125 ustawy o emeryturach i rentach z FUS każdy pracodawca, w tym także kierownik OPS, jest zobowiązany do:

  • współdziałania z pracownikiem w gromadzeniu dokumentacji niezbędnej do przyznania świadczenia,
  • wydawania pracownikowi lub ZUS zaświadczeń niezbędnych do ustalenia prawa oraz wysokości świadczenia,
  • przygotowania wniosku o emeryturę, ale tylko w stosunku do osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. i przedłożenia go za zgodą pracownika w ZUS na 30 dni przed zamierzonym terminem przejścia na emeryturę,
  • przygotowania, za zgodą pracownika, wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy i przedłożenia go w ZUS na 30 dni przed ustaniem prawa do zasiłków chorobowych,
  • poinformowania bezzwłocznie, po śmierci pracownika, pozostałej po nim rodziny o warunkach uzyskania renty rodzinnej, przygotowania wniosku o rentę i przedłożenia go ZUS.

Wymienione obowiązki nie dotyczą jednak zleceniodawców oraz osób fizycznych zatrudniających pracowników, niewypłacających świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, a także płatników składek opłacających składkę za siebie i osoby współpracujące. Co więcej, zgodnie z treścią art. 125a ustawy emerytalnej, płatnik składek jest zobowiązany do wystawienia zaświadczenia o wysokości przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, wypłaconego za okresy, za które przychód ten przysługuje, a także o wysokości wypłaconych wynagrodzeń za czas niezdolności do pracy, świadczeń i zasiłków oraz innych należności uwzględnianych w podstawie emerytury lub renty. Płatnik składek musi również przechowywać listy płac, karty wynagrodzeń albo inne dowody, na podstawie których następuje ustalenie podstawy wymiaru emerytury lub renty, przez okres 50 lat od dnia zakończenia przez ubezpieczonego pracy u danego płatnika. Z kolei § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe wskazuje, że dokumentami potwierdzającymi wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa albo inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość tego wynagrodzenia, dochodu, przychodu czy uposażenia. Pracodawca nie ma już obowiązku wypełniania druku ZUS Rp-7 –„Zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu”, może natomiast wystawić w dowolnej formie zaświadczenie, na podstawie którego będzie można ustalić wysokość wynagrodzenia za poszczególne lata kalendarzowe. W praktyce jednak ZUS nadal przyjmuje zaświadczenie pracodawców w postaci druku ZUS Rp-7. Jeżeli pracodawca nie był zobowiązany do wypłacania świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, ZUS może przyjąć do podstawy wymiaru emerytury wysokość wynagrodzeń, od których pracodawca opłacał składki, o ile osoba zainteresowana, wraz z wnioskiem o emeryturę lub rentę, złoży stosowne oświadczenie. 

Od 1 stycznia 1999 r. każde wynagrodzenie, od którego opłacane są składki do ZUS jest zapisywane na indywidualnym koncie ubezpieczonego i ZUS dysponuje tymi danymi.

 

Procedury

W celu przyznania emerytury pracownik socjalny musi złożyć stosowny wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, właściwego według miejsca zamieszkania ubezpieczonego. Można to zrobić najwcześniej 30 dni przed dniem, w którym dana osoba ukończy powszechny wiek emerytalny.

Zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. Zatem, termin nie biegnie od dnia złożenia wniosku o przyznanie emerytury. Wyjaśnieniem ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji może być w szczególności:

  • wystąpienie określonego zdarzenia po stronie osoby zgłaszającej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia,
  • zakończenie przez organ rentowy postępowania wyjaśniającego, w celu przyznania świadczenia oraz ustalenia jego wysokości,
  • wpływ do organu rentowego dokumentu, od którego zależy ustalenie prawa do świadczenia oraz jego wysokości,
  • uprawomocnienie się orzeczenia lekarza orzecznika ZUS albo wydanie orzeczenia przez komisję lekarską ZUS – w przypadku świadczenia uzależnionego od stwierdzenia niezdolności do pracy.

Jeżeli na podstawie przedstawionych środków dowodowych nie jest możliwe ustalenie prawa lub wysokości świadczenia, za datę wyjaśnienia ostatniej okoliczności uważa się datę końcową dodatkowego terminu do przedstawienia niezbędnych dowodów, wyznaczonego przez organ rentowy, albo datę przedstawienia tych dowodów. Zasadą jest, że wyjaśnienie tylko niektórych okoliczności niezbędnych do wydania decyzji w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości nie upoważnia organu rentowego do wydania tej decyzji. Taką przesłanką jest dopiero wyjaśnienie ostatniej z tych okoliczności i dopiero od tego dnia biegnie termin na wydanie przez organ rentowy decyzji w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości. Wyjątkiem od powyższej zasady może być jedynie sytuacja, gdy prawo do świadczenia zostało udowodnione, ale zainteresowany nie przedłożył dowodów niezbędnych do ustalenia jego wysokości. W takim przypadku organ rentowy przyznaje zainteresowanemu świadczenie w kwocie zaliczkowej zbliżonej do kwoty przewidywanego świadczenia. 

Wymagana dokumentacja

Ubezpieczony, ubiegający się o emeryturę, jest zobowiązany przedłożyć dokumenty stwierdzające:

  • datę urodzenia;
  • okresy uzasadniające prawo do świadczeń i ich wysokość;
  • wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu i uposażenia, przyjmowanych do ustalenia podstawy wymiaru świadczeń;
  • okoliczności niezbędne do ustalenia świadczeń przysługujących z zagranicznych instytucji ubezpieczeniowych, jeżeli umowy międzynarodowe, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, tak stanowią.

Przepisy rozporządzenia o postępowaniu wyłączają obowiązek przedkładania – przez osoby zgłaszające wniosek o świadczenie – dokumentów potwierdzających dane zawarte na koncie ubezpieczonego, jak również dokumentów, które zostały złożone w organie rentowym dla celów ustalenia kapitału początkowego albo prawa lub wysokości innych świadczeń na podstawie ustawy emerytalnej lub odrębnych przepisów.

Dokumenty potwierdzające okresy zatrudnienia, a także inne okresy składkowe i nieskładkowe oraz wysokość wynagrodzenia, należy dołączyć do wniosku w oryginale albo przedłożyć ich odpisy poświadczone przez notariusza, albo występującego w sprawie pełnomocnika strony, będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub doradcą podatkowym. Oryginały dokumentów, na wniosek pracownika, po wykorzystaniu ZUS zwraca wnioskodawcy. Zwrotowi nie podlegają jednak zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia, przychodu, dochodu i uposażenia oraz zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, wystawione na druku według wzoru ZUS Rp-7, a także pisemne zeznania świadków i oświadczenia zainteresowanego. Dla celów emerytalno-rentowych dokumentami potwierdzającymi okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności:

  • legitymacja ubezpieczeniowa,
  • legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym „książeczkowym” oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia.

Jeżeli ustawa emerytalna przewiduje możliwość udowodnienia zeznaniami świadków okresu składkowego, od którego zależy prawo lub wysokość świadczenia, dowód ten dopuszcza się pod warunkiem złożenia przez zainteresowanego oświadczenia w formie pisemnej lub ustnej do protokołu, że nie może przedłożyć odpowiedniego dokumentu potwierdzającego ten okres.
Dla celów udowodnienia okresów sprawowania opieki nad członkiem rodziny, tj.:

  • przypadających przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresów urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych oraz okresy niewykonywania pracy – z powodu opieki nad dzieckiem:
  1. w wieku do lat 4 – w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie – bez względu na liczbę dzieci – do 6 lat,
  2. na które ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny przysługuje zasiłek pielęgnacyjny – dodatkowo w granicach do 3 lat na każde dziecko;
  • przypadających przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresów opieki pielęgnacyjnej nad inwalidą wojennym zaliczonym do I grupy inwalidów lub uznanym za całkowicie niezdolnego do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat, który w okresie sprawowania opieki nie osiągnął przychodu przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia;
  • przypadających przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresów niewykonywania pracy, w granicach do 6 lat, spowodowane koniecznością opieki nad innym niż dziecko członkiem rodziny zaliczonym do I grupy inwalidów lub uznanym za całkowicie niezdolnego do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo uznanym za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat, który w okresie sprawowania opieki nie osiągnął przychodu przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia środkiem dowodowym są dokumenty, z tym że dla celów udowodnienia sprawowania opieki nad daną osobą środkiem dowodowym jest oświadczenie zainteresowanego złożone w formie pisemnej lub ustnej do protokołu.

Środkiem dowodowym stwierdzającym okresy nieskładkowe jest zaświadczenie płatnika składek albo inny dokument właściwego organu. W przypadku braku pisemnych dowodów, potwierdzających okresy zatrudnienia oraz niemożności ich uzyskania, środkiem dowodowym na potwierdzenie okresów zatrudnienia mogą być także zeznania świadków, lecz jedynie w stosunku do okresów przebytych do dnia 14 listopada 1991 r., co do których ustawa emerytalna dopuszcza środki dowodowe w postaci zeznań świadków. Zeznaniami świadków można więc wykazywać przebycie okresów:

  • zatrudnienia na obszarze państwa polskiego po ukończeniu 15. roku życia, wykonywanego przed 15 listopada 1991 r.,
  • okresów zatrudnienia młodocianych na warunkach określonych w przepisach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1975 r.,
  • okresów pracy przymusowej
  • wykonywanej na rzecz hitlerowskich Niemiec w okresie II wojny światowej,
  • wykonywanej na obszarze ZSRR w okresie od 17 września 1939 r. do 31 grudnia 1956 r.,
  • wykonywanej na rozkaz władz alianckich do 31 grudnia 1945 r.

Istnieje także możliwość udowodnienia zeznaniami świadków tzw. okresów uzupełniających, tj.:

  • przypadających przed 1 lipca 1977 r. okresów prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16. roku życia,
  • przypadających przed 1 stycznia 1983 r. okresów pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia.

 

Dla uznania tych okresów nie jest wymagane, aby wraz z zeznaniami świadków zainteresowany przedłożył oświadczenie o braku do...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy