Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pod lupą

27 lutego 2019

NR 50 (Grudzień 2017)

Świadczenie pielęgnacyjne a bezczynność ustawodawcy

0 117

Jak interpretować art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiący podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, po tym jak Trybunał Konstytucyjny w 2014 roku uznał część jego zapisów za niekonstytucyjne, a ustawodawca do dziś nie zmienił prawa?

Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie oznaczonej sygnaturą akt: K 38/13, opublikowanym w Dzienniku Ustaw z 2014 r. pod pozycją 1443, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1952) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Komu przysługuje świadczenie 

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

  • matce albo ojcu,
  • opiekunowi faktycznemu dziecka,
  • osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 697 z późn. zm.),
  • innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 682) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jednocześnie w przepisie art. 17 ust. 1b ustawa o świadczeniach rodzinnych zastrzegła, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

  • nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
  • w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

 

Przepisy

Z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika zatem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia, ewentualnie w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Wątpliwość w przyjętym przez ustawodawcę rozwiązaniu wzbudziło to, że przewidziane w przywołanym wyżej przepisie art. 17 ust. 1b ustawy kryterium wieku wprowadzone zostało bez uzasadnienia i nieproporcjonalne, a tym samym, niezgodnie z zasadą sprawiedliwości społecznej, zróżnicowano wyznaczoną w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy grupę podobnych podmiotów. 

W ocenie Trybunału Konstytucyjnego doszło więc do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Stosowanie przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadziło do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które utraciło swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18. roku życia, ewentualnie ukończenie 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawiało, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest więc konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych.

Konsekwencje wyroku TK 

Skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest więc stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jako podmioty należące do tej samej klasy. Nie mogą być zatem – co do zasady – traktowani w sposób odmienny. W stanie prawnym sprzed wydania wyroku TK ich...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy