Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kierownik ops

25 lutego 2019

NR 45 (Czerwiec 2017)

Niepełnosprawny pracownik w ośrodku pomocy społecznej

0 78

Niepełnosprawny pracownik ma zagwarantowanych znacznie więcej przywilejów od pozostałych członków załogi i może korzystać z szeregu uprawnień pracowniczych. Jakie obowiązki ma kierownik OPS zatrudniający osobę niepełnosprawną, jakie prawa z tego tytułu należą się niepełnosprawnemu i czy jednostka pomocy społecznej może mieć z tego tytułu jakieś korzyści.

Najważniejsze regulacje związane z zatrudnianiem osób z niepełnosprawnością zostały określone w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa o rehabilitacji), a także w Kodeksie pracy. W ustawie tej wskazano, że osobie niepełnosprawnej przysługują określone uprawnienia pracownicze od dnia, od którego osoba niepełnosprawna została wliczona do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych w danej jednostce. 

Z kolei kierownik OPS ma obowiązek wliczyć osobę niepełnosprawną do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, począwszy od daty przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność.

W przypadku przedstawienia pracodawcy kolejnego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia, jeżeli z orzeczenia wynika, że w tym okresie osoba ta była niepełnosprawna, a wniosek o wydanie orzeczenia został złożony nie później niż w dniu następującym po dniu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność.

Bez względu na datę złożenia wniosku o wydanie kolejnego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych również w okresie do trzech miesięcy poprzedzających dzień przedstawienia pracodawcy kolejnego orzeczenia, jeżeli z treści tego orzeczenia wynika, że w tym okresie osoba ta była niepełnosprawna.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na swojej stronie internetowej w zakładce „Osoby niepełnosprawne” – „Najczęściej zadawane pytania” wyjaśniło, że ustawa o rehabilitacji nie ustanawia obowiązku poinformowania pracodawcy o posiadaniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Korzystanie przez osobę niepełnosprawną z uprawnień pracowniczych przewidzianych w ustawie o rehabilitacji (...) jest prawem, a nie obowiązkiem danego pracownika. Co więcej, decyzja o zgłoszeniu pracodawcy faktu posiadania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności należy wyłącznie do pracownika. Osoba niepełnosprawna nie zgłaszając faktu posiadania orzeczenia, nie ponosi z tego tytułu żadnych negatywnych konsekwencji.

Osoba niepełnosprawna

Czym właściwie jest niepełnosprawność? Niepełnosprawność oznacza trwałą lub okresową niezdolność do wypełniania funkcji społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, w szczególności powodującą niezdolność do pracy. Uprawnienia wskazane w ustawie o rehabilitacji dotyczą osób, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem:

  • o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności (lekkiego, umiarkowanego lub znacznego) lub
  • o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów, lub
  • o niepełnosprawności, wydanym przed ukończeniem szesnastego roku życia.

Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych, dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.

Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia funkcji społecznych.

Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia funkcji społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Z kolei niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

Zatrudnienie osoby zaliczonej do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej jest możliwe w przypadku:

  • przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej,
  • zatrudnienia w formie telepracy.

Kontrolę w zakresie spełniania tych warunku przeprowadza Państwowa Inspekcja Pracy.

Osoby, które nie ukończyły szesnastego roku życia zaliczane są do osób niepełnosprawnych, jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej dwunastu miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku.

Ponadto warto wiedzieć, że przedłożone przez pracownika orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o:

  • całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
  • niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy wymienionej w pkt 1, traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
  • całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy wymienionej w pkt 1, traktowane jest na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności;
  • częściowej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 3, oraz celowości przekwalifikowania, o którym mowa w art. 119 ust. 2 i 3 ustawy wymienionej w pkt 1, traktowane jest na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Pierwszeństwo w naborze na stanowisko urzędnicze

Zapisy art. 13a ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (dalej: u.o.p.s.) wprowadziły dla osób z niepełnosprawnością bardzo korzystną zasadę pierwszeństwa w zatrudnianiu pracowników niepełnosprawnych przy naborach na wolne stanowiska w JST. Jeżeli zatem również w ośrodku pomocy społecznej wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, w rozumieniu przepisów ustawy o rehabilitacji, w miesiącu poprzedzającym datę upublicznienia ogłoszenia o naborze jest niższy niż 6%, wówczas pierwszeństwo w zatrudnieniu na stanowiskach urzędniczych przysługuje osobie niepełnosprawnej. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w konkursie niepełnosprawny zakwalifikuje się do grupy pięciu najlepszych kandydatów, spełniających wymagania niezbędne oraz w największym stopniu spełniających wymagania dodatkowe, których komisja przedstawia kierownikowi jednostki, przysługuje mu pierwszeństwo w zatrudnieniu. Przywilej ten dotyczy wyłącznie stanowisk urzędniczych, a nie obejmuje konkursów na kierownicze stanowiska urzędnicze. Ważne jest jednak to, że osoba niepełnosprawna nie jest traktowana ulgowo w odniesieniu do spełnienia wymogów naboru. 

Osobie niepełnosprawnej przysługują określone uprawnienia pracownicze od dnia, od którego osoba niepełnosprawna została wliczona do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych 
w danej jednostce. 

 

Ponadto, obowiązkowe jest umieszczenie w ogłoszeniu o naborze dwóch informacji o warunkach pracy na danym stanowisku oraz informacji, czy w miesiącu poprzedzającym datę upublicznienia ogłoszenia wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w jednostce, w rozumieniu przepisów ustawy o rehabilitacji, wynosi co najmniej 6%. Kandydat, który zamierza skorzystać z uprawnienia, o którym mowa w nowym art. 13a ust. 2 u.o.p.s., jest zobowiązany do złożenia wraz z dokumentami aplikacyjnymi kopii dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność.

Obowiązki kierownika wobec niepełnosprawnego

Kierownik OPS jest obowiązany zapewnić niezbędne racjonalne usprawnienia dla osoby niepełnosprawnej pozostającej z nim w stosunku pracy, uczestniczącej w procesie rekrutacji lub odbywającej szkolenie, staż, przygotowanie zawodowe albo praktyki zawodowe lub absolwenckie. Niezbędne racjonalne usprawnienia polegają na przeprowadzeniu koniecznych w konkretnej sytuacji zmian lub dostosowań do szczególnych, zgłoszonych pracodawcy potrzeb wynikających z niepełnosprawności danej osoby, o ile przeprowadzenie takich zmian lub dostosowań nie skutkowałoby nałożeniem na pracodawcę nieproporcjonalnie wysokich obciążeń, chyba że są one w wystarczającym stopniu rekompensowane ze środków publicznych.

Co do zasady, pracodawca, który:

  • zatrudnia co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy,
  • nie zatrudnia wymaganej ustawą o rehabilitacji liczby pracowników niepełnosprawnych

– zobowiązany jest dokonywać miesięcznych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).

 

Wysokość wpłat stanowi iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia (rozumianego jako przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale obowiązujące od pierwszego dnia następnego miesiąca po ogłoszeniu przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w formie komunikatu w Monitorze Polskim) i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych.

Z wpłat na PFRON zwolnieni są m.in.:

  • pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6%,
  • państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne będące jednostkami budżetowymi, zakładami budżetowymi albo gospodarstwami pomocniczymi, instytucje kultury oraz jednostki organizacyjne zajmujące się statutowo ochroną dóbr kultury uznanych za pomnik historii osiągające 6% wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych,
  • publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne niedziałające w celu osiągnięcia zysku, których wyłącznym przedmiotem prowadzonej działalności jest rehabilitacja społeczna i lecznicza, edukacja osób niepełnosprawnych lub opieka nad osobami niepełnosprawnymi.

Pracodawca może obniżyć wymagany wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, jeżeli zatrudni osoby niepełnosprawne ze schorzeniami szczególnie utrudniającymi wykonywanie pracy, takimi jak:

  • choroba Parkinsona,
  • stwardnienie rozsiane,
  • paraplegia, tetraplegia, hemiplegia,
  • znaczne upośledzenie widzenia (ślepota) oraz niedowidzenie,
  • głuchota i głuchoniemota,
  • nosicielstwo wirusa HIV oraz choroba AIDS,
  • epilepsja,
  • przewlekłe choroby psychiczne,
  • upośledzenie umysłowe,
  • miastenia,
  • późne powikłania cukrzycy.

Wpłaty na Fundusz ulegają obniżeniu z tytułu zakupu usługi, z wyłączeniem handlu, lub produkcji pracodawcy zatrudniającego co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, który osiąga wskaźnik co najmniej 30% zatrudnienia osób niepełnosprawnych będących:

  • osobami niepełnosprawnymi zaliczonymi do znacznego stopnia niepełnosprawności lub
  • osobami niewidomymi, psychicznie chorymi lub upośledzonymi umysłowo lub osobami z całościowymi zaburzeniami rozwojowymi lub epilepsją zaliczonymi do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Warunkiem obniżenia wpłat jest jednak:

  • terminowe uregulowanie należności za zrealizowaną produkcję lub usługę,
  • otrzymanie informacji o kwocie obniżenia.

Kandydat, który zamierza skorzystać z uprawnienia, o którym mowa w nowym art. 13a ust. 2 u.o.p.s., jest zobowiązany do złożenia wraz z dokumentami aplikacyjnymi kopii dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność.

 

Pracodawcy zobowiązani do wpłat oraz zwolnieni z wpłat na PFRON zobowiązani są do rejestracji w systemie e-PFRON. Zatem, wpłaty na PFRON nie musi uiszczać tylko ta jednostka OPS, która zatrudnia mniej niż 25 pracowników lub zatrudnia co najmniej 25 pracowników, a w tym jest minimum 6% osób z niepełnosprawnością. 

Uprawnienia pracownika z orzeczeniem o niepełnosprawności

Prawa przysługujące pracownikowi niepełnosprawnemu muszą egzekwować wszyscy pracodawcy, w tym kierownik ośrodka pomocy społecznej.

Wydzielenie stanowiska

Osobie zatrudnionej, która w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej utraciła zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku, pracodawca jest obowiązany wydzielić lub zorganizować odpowiednie stanowisko pracy z podstawowym zapleczem socjalnym, nie później niż w okresie trzech miesięcy od daty zgłoszenia przez tę osobę gotowości przystąpienia do pracy. Zgłoszenie gotowości przystąpienia do pracy powinno nastąpić w ciągu miesiąca od dnia uznania za osobę niepełnosprawną.

Przepisu tego nie stosuje się w sytuacji, gdy wyłączną przyczyną wypadku przy pracy było naruszenie przepisów w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przez pracownika z jego winy lub jego stanu nietrzeźwości – i zostało oczywiście udowodnione przez pracodawcę.

To bardzo ważny obowiązek kierownika, gdyż jeżeli nie wydzieli lub nie zorganizuje w przepisanym terminie stanowiska pracy dla takiej osoby, będzie zmuszony dokonać, w dniu rozwiązania z nią stosunku pracy, wpłaty na PFRON w wysokości piętnastokrotnego przeciętnego wynagrodzenia za pracownika.

Czas pracy

Czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo, a jeśli pracownik zalicza się do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności – jego czas pracy nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 3...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy