Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kierownik ops

20 lutego 2019

NR 49 (Listopad 2017)

Czas pracy w ośrodkach pomocy społecznej

341

W Kodeksie pracy nie ma odrębnych przepisów regulujących zasady planowania czy rozliczania czasu pracy osób zatrudnionych w ośrodkach pomocy społecznej. Artykuł 123 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w zakresie praw i obowiązków pracowników zatrudnionych w samorządowych jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej odsyła wprost do przepisów o pracownikach samorządowych.

Jednak również dla urzędników nie wszystko jest jednoznaczne i w niektórych zagadnieniach, choćby tych dotyczących pracy w godzinach nadliczbowych, pojawia się wiele wątpliwości.

Pracownik OPS = pracownik samorządowy

Przepisy ustawy o pracownikach samorządowych stosuje się do pracowników zatrudnionych w:

  • urzędach marszałkowskich oraz wojewódzkich samorządowych jednostkach organizacyjnych,
  • starostwach powiatowych oraz powiatowych jednostkach organizacyjnych,
  • urzędach gmin, jednostkach pomocniczych gmin, gminnych jednostkach budżetowych i samorządowych zakładach budżetowych,
  • biurach (ich odpowiednikach) związków jednostek samorządu terytorialnego oraz samorządowych zakładów budżetowych utworzonych przez te związki,
  • biurach (ich odpowiednikach) jednostek administracyjnych jednostek samorządu terytorialnego,

Czyli, jak wynika z powyższego, także w ośrodkach pomocy społecznej, będących gminnymi jednostkami budżetowymi (jednostkami organizacyjnymi). Przepisy tej ustawy dotyczą wszystkich osób mających status pracownika samorządowego, bez względu na rodzaj zajmowanego stanowiska pracy (urzędnicze, w tym kierownicze; pomocnicze i obsługi, asystentów i doradców). Można więc stwierdzić, że pracownicy ośrodka pomocy społecznej są jednocześnie pracownikami samorządowymi.

Czas pracy pracownika socjalnego a ustawa o pracownikach samorządowych

Jedynym przepisem w ustawie z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (dalej: uops) regulującym czas pracy jest art. 42. W ust. 1 
art. 42 wskazane jest, że każda jednostka, którą obowiązuje uops posiada regulamin pracy, określający porządek wewnętrzny i rozkład czasu pracy, ze wskazaniem jednak, że ma się to odbywać w sposób zapewniający obywatelom załatwianie spraw w dogodnym dla nich czasie. Po szczegółowe regulacje dotyczące możliwych do zastosowania systemów i rozkładów czasu pracy należy sięgnąć do Kodeksu pracy. 

Systemy i rozkłady czasu pracy

Wszystkie zagadnienia w zakresie:

  • doby pracowniczej i tygodnia pracowniczego,
  • odpoczynków dobowych i tygodniowych,
  • ustalania wymiaru czasu pracy pracowników,
  • planowania czasu pracy,
  • stosowania różnych systemów czasu pracy i różnych okresów rozliczeniowych,
  • pracy w porze nocnej,
  • rozliczania pracy w dniach wolnych od pracy (niedziele, święta),
  • rozliczania czasu pracy pracowników zarządzających zakładem pracy i kierujących wyodrębnionymi jednostkami organizacyjnymi

– określają przepisy Kodeksu pracy.

 

W poprzedniej ustawie o pracownikach samorządowych z dnia 22 marca 1990 r. normy czasu pracy były sztywne – nie więcej niż 8 godzin na dobę i 40 godzin na tydzień. Obowiązywały one wszystkich poza zatrudnionymi na stanowiskach pomocniczych i obsługi. W obecnym brzmieniu uops zachowano wymóg, aby regulamin pracy określał rozkład czasu pracy w sposób zapewniający obywatelom załatwianie spraw w dogodnym dla nich czasie.

Zazwyczaj w urzędach i OPS-ach stosowany jest podstawowy system czasu pracy, określony w art. 129 k.p., w ramach którego czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w 5-dniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy.

Wynika z tego, że tylko dobowa norma czasu pracy musi być sztywna i nie może być nigdy dłuższa niż 8 godzin. W niektórych jednak tygodniach czas pracy może przekroczyć 40 godzin i praca może być wykonywana więcej niż przez 5 dni, co powinno zostać zrekompensowane odpowiednio krótszym czasem pracy i większą liczbą wolnych dni w innych tygodniach. W związku z zapewnieniem obywatelom załatwiania spraw w dogodnym dla nich czasie, w jednostkach przydatne jest stosowanie równoważnego systemu czasu pracy, w którym dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy nawet do 12 godzin, jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją. Pozwala na to art. 135 k.p. Okres rozliczeniowy nie powinien jednak przekraczać miesiąca. W szczególnie uzasadnionych przypadkach może być wydłużony do 3 miesięcy, a przy pracach uzależnionych od pory roku lub warunków atmosferycznych – nawet do 4 miesięcy. W równoważnym systemie również obowiązuje przeciętna 40-godzinna tygodniowa norma czasu pracy. Przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy musi zostać zrekompensowane skróceniem czasu pracy w inne dni albo dodatkowymi dniami wolnymi. Inne systemy czasu pracy podobne do równoważnego to:

  • skrócony tydzień pracy – w którym praca wykonywana jest przez mniej niż 5 dni w tygodniu, przy równoczesnym przedłużeniu dobowego wymiaru czasu pracy maksimum do 12 godzin;
  • tzw. system weekendowy – w którym praca świadczona jest wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta, przy dopuszczeniu wydłużenia dobowego wymiaru czasu pracy nie więcej niż do 12 godzin.

Zastosowanie tych systemów jest możliwe wyłącznie na podstawie pisemnego wniosku pracownika. Ponadto okres rozliczeniowy czasu pracy nie może przekroczyć jednego miesiąca. W praktyce jednak w samorządzie bardzo rzadko stosuje się tego rodzaju rozwiązania.

W przypadkach uzasadnionych rodzajem pracy lub jej organizacją albo miejscem wykonywania pracy może być stosowany system zadaniowego czasu pracy. Pracodawca, po porozumieniu z pracownikiem, ustala czas niezbędny do wykonania powierzonych zadań z uwzględnieniem norm czasu pracy – 8 godzin na dobę i 40 godzin w tygodniu w przypadku pełnego etatu. Można go też stosować, jeżeli trudno jest kontrolować czas pracy (np. w przypadku pracowników samodzielnie wykonujących zadania w terenie). Z kolei ruchomy czas pracy, rozumiany jako rozkład, a nie system czasu pracy, wprowadzony w art. 140¹ Kodeksu pracy służy łatwiejszemu godzeniu życia zawodowego z osobistym oraz bardziej racjonalnej organizacji czasu pracy. Prawo pracy przewiduje dwa sposoby wprowadzenia ruchomego czasu pracy:

  • określenie różnych godzin rozpoczynania pracy w dniach, które zgodnie z przyjętym rozkładem są dla pracownika dniami pracy, lub
  • określenie przedziału czasu, w którym pracownik decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy w dniu, który zgodnie z tym rozkładem jest dla pracownika dniem pracy.

Co ważne, ponowne wykonywanie pracy w tej samej dobie pracowniczej w tym rozkładzie czasu pracy nie będzie stanowić pracy w godzinach nadliczbowych. Nadal jednak należy pamiętać, że wykonywanie pracy zgodnie z ruchomym czasem pracy nie może naruszać prawa pracownika do dobowego i tygodniowego odpoczynku. Ruchomy rozkład czasu pracy ustala się:

  • w układzie zbiorowym pracy lub w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi, a jeśli nie jest to możliwe, pracodawca uzgadnia treść porozumienia z organizacjami związkowymi reprezentatywnymi, albo
  • w porozumieniu zawieranym z przedstawicielami pracowników, wyłonionymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy – jeżeli u pracodawcy nie działają zakładowe organizacje związkowe.

W związku z zapewnieniem obywatelom załatwiania spraw w dogodnym dla nich czasie, w jednostkach przydatne jest stosowanie równoważnego systemu czasu pracy, w którym dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy nawet do 12 godzin, jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją. Pozwala na to art. 135 k.p.

 

Dodatkowo wprowadzenie tego sposobu organizacji czasu pracy może nastąpić również na podstawie wyłącznie pisemnego wniosku złożonego przez zainteresowanego pracownika.

Pracownica OPS, zatrudniona na stanowisku księgowej, wychowująca troje dzieci, co rano musi zawozić pociechy do przedszkola oraz do szkoły. Zdarzają się sytuacje, że rano spóźnia się do pracy. Aby uniknąć stresu z tym związanego, kierownik OPS może, na wniosek zainteresowanej, ustalić dla niej ruchomy czas pracy, w związku z czym mogłaby rozpoczynać pracę w przedziale czasu, w którym pracownica decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy, w dniu, który zgodnie z tym rozkładem jest dla niej dniem pracy, np. mogłaby ją rozpoczynać w godzinach 7.00 do 9.00. Jeżeli nie będzie to kolidowało z właściwą organizacją pracy w księgowości, kierownik OPS powinien wyrazić zgodę. Jeżeli pracownica jednego dnia zawiezie rano dzieci do przedszkola i szkoły, a do pracy przyjdzie o godz. 8.00, wówczas będzie pracować do godz. 16.00.

Analogicznie – jeśli innym razem pracę rozpocznie o godz. 8.45, wtedy pozostanie w niej do godz. 16.45, aby odpracować ustalony dla niej wymiar czasu pracy (tj. dla pełnego etatu 8 godz., dla ¾ etatu 6 godz. itd.).

Praca w godzinach nadliczbowych

Zgodnie z uops, jeżeli wymagają tego potrzeby jednostki, w której pracownik samorządowy jest zatrudniony, na polecenie przełożonego wykonuje on pracę w godzinach nadliczbowych, w tym w wyjątkowych przypadkach także w porze nocnej oraz w niedziele i święta. Pierwszym warunkiem wystąpienia pracy w godzinach nadliczbowych jest zatem wyraźna zgoda, a wręcz polecenie kierownika OPS z tym związane. W orzecznictwie sądowym podaje się również, że wystarczy, aby pracodawca wiedział o wykonywaniu dodatkowych zadań i się temu nie sprzeciwiał – wówczas wystąpi tzw. zgoda dorozumiana. 
Istnieją jednak pewne ograniczenia. Pracy nadliczbowej bezwzględnie nie mogą wykonywać:

  • kobiety w ciąży,
  • pracownicy samorządowi sprawujący pieczę nad osobami wymagającymi stałej opieki lub opiekujących się dziećmi w wieku do 8 lat, chyba że wyrażą na to zgodę,
  • pracownicy niepełnosprawni (z wyjątkiem osób zatrudnionych przy pilnowaniu oraz osób, w przypadku których lekarz wyraził zgodę na pracę w godzinach nadliczbowych),
  • pracownicy posiadający zaświadczenie lekarskie o konieczności czasowego wstrzymania się od pracy w godzinach nadliczbowych,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy