Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki pracownika

20 lutego 2019

NR 48 (Październik 2017)

Cyberbullying – przemoc w sieci

0 125

Wraz ze wzrostem dostępności Internetu i popularności portali społecznościowych rośnie liczba zjawisk przemocowych w sieci. Pracownik socjalny, jako osoba niekiedy „pierwszego kontaktu”, może mieć kluczowe znaczenie w procesie udzielania pomocy ofierze tego rodzaju przemocy. Wsparcie psychiczne i operacyjne daje szansę powstrzymania cyberprzemocy i zredukowania szkód, które ona spowodowała.

We wrześniu 2008 roku opinią publiczną wstrząsnęło zdarzenie, które miało miejsce w jednym z gdańskich gimnazjów, po którym 14-letnia Ania następnego dnia popełniła samobójstwo. W klasie, w obecności innych uczniów, kilku jej kolegów obnażyło ją i symulowało akt seksualny, nagrywając to na telefon komórkowy. Można przyjąć, że od tego czasu zainteresowanie wykorzystywaniem mediów, takich jak telefony komórkowe i Internet do wyrządzania krzywdy i szkód innym ludziom w Polsce wzrosło. Tego rodzaju działania to tak zwana „agresja elektroniczna”, która może doprowadzić do przemocy i tym samym powodować bardzo ciężkie szkody w życiu psychicznym, społecznym, somatycznym ofiary, niekiedy tragiczne w skutkach. Ofiara cyberprzemocy doznaje rozstroju emocjonalnego, jak w każdym innym rodzaju przemocy.

Odczuwa lęk, zawstydzenie, niekiedy ataki paniki; bywa, że doprowadza ją to do stanów depresyjnych. Spirala napięcia emocjonalnego nakręca się i zakres szkód psychicznych się powiększa, wpływając również na stan cielesny ofiary oraz na to, w jaki sposób funkcjonuje w relacjach z partnerem, dziećmi, rodziną oraz z innymi ludźmi w pracy i poza nią. Ofiara cybernękania doznaje silnego lęku związanego ze specyfiką tego rodzaju działań. Świadomość istnienia materialnego dowodu działania ofiary (np. intymne zdjęcie) i tego, iż dowód ten dociera do coraz to większej liczby osób oraz świadomość poczucia braku wpływu na tę sytuację wzmaga nierzadko jej silne cierpienie. 

Przykładem może być 15-latek, który obnażał się do kamerki internetowej, myśląc, że prezentuje się swojej koleżance, która mu się bardzo podoba. Zaczęło się od tego, że napisała do niego prywatną wiadomość na jednym z portali społecznościowych. Potem rozmawiali wieczorami i w nocy. Wymieniali się komplementami, potem zdjęciami. Po przesłanych zdjęciach chłopiec zintensyfikował kontakt. Umówili się, że któregoś wieczora spotkają się on-line przez kamerę. Chłopiec dał się namówić na rozebranie się przed kamerą. Kiedy to zrobił, kontakt z dziewczyną nagle się urwał. Następnego dnia rano otrzymał wiadomość wraz załączonym filmem z jego udziałem oraz informację, że ten filmik jest już opublikowany w Internecie na publicznej grupie osób ze szkoły. Film miał dograną ścieżkę dźwiękową, wstawione napisy o treści poniżającej, zawstydzającej chłopca.

Poinformuj ofiarę, iż powinna zgłosić ten fakt policji oraz że ma możliwość skierowania sprawy do sądu z wykorzystaniem prawa karnego (np. art. 200, 202 k.k.), cywilnego (roszczenia o odszkodowania), prawa rodzinnego. Konkretny instruktaż i umowa z ofiarą cyberprzemocy da możliwość jej powstrzymania i zredukowania szkodliwych efektów jej wpływu.

 

Inny przykład może stanowić 29-letnia kobieta, pracująca w międzynarodowej firmie finansowej, która przesłała telefonem komórkowym zdjęcia swoich nagich piersi koledze z firmy, którego poznała na wyjeździe integracyjnym. Była bardzo zaskoczona wiadomością od niego. Wysyłali sobie wiadomości przez jeden wieczór. On najpierw wysłał jej swoje zdjęcia. Potem ona. Po wysłaniu tych zdjęć szybko otrzymała wiadomość, że ma czas do rana, żeby przesłać kilka tysięcy złotych na podane konto, bo w przeciwnym wypadku zdjęcie to zostanie rozesłane do każdego pracownika w firmie. Pierwszy rodzaj cyberataku mógł zostać przeprowadzony przez kolegę czy koleżankę danego chłopca, drugi – przez organizację zajmującą się wyłudzaniem pieniędzy. W obu przypadkach konieczne jest wsparcie dla tego typu ofiar.

Różne określenia cyberprzemocy 

Do określenia działań przemcowych w sieci stosuje się różne nazwy, wywodzące się z języka angielskiego: 

  • „cyberbullying” (cybernękanie), 
  • „grooming” (uwodzenie),
  • „hating” (sianie nienawiści), 
  • „cyberstalking” (cyberdręczenie), 
  • „cyberharassment” (cyberprześladowanie), 
  • „on-lineharassment” (prześladowanie on-line),
  • „Internetharassment” (nękanie internetowe), 
  • „mobbing elektroniczny”.

Przykłady przemocy w Internecie

Przemoc z wykorzystaniem Internetu i telefonów komórkowych przybiera różną postać. Cyberprzemoc to pojęcie, które może mieścić:

  • grożenie, straszenie w treści krótkiej wiadomości tekstowej (sms), w treści e-maila, w rozmowie na czacie, czy za pomocą innego komunikatora; straszenie na publicznych grupach dyskusyjnych, forach internetowych;
  • wulgarne wiadomości (na przykład e-mail), zaczepki (na komunikatorze);
  • szantażowanie poprzez krótkie wiadomości tekstowe, e-maile, czaty itp.;
  • prześmiewcze, wrogie komentarze, wpisy, obraźliwe teksty w Internecie lub wiadomości wysłane na telefon komórkowy;
  • publikowanie i/lub rozsyłanie ośmieszających zdjęć, filmów, informacji w różnych miejscach w przestrzeni internetowej (np. na forach);
  • dopisywanie obraźliwych komentarzy do wpisów w blogu czy na forum dyskusyjnym; 
  • podszywanie się pod kogoś wbrew jego woli (m.in. poprzez skopiowanie wizerunku w Internecie lub włamanie się do konta tej osoby i posługiwanie się jej kontem w celu publikacji różnych informacji wbrew woli tej osoby);
  • włamanie do poczty elektronicznej, kont w sieci komórkowej, w różnych aplikacjach, portalach, stronach internetowych itd.;
  • rozsyłanie w wiadomościach multimedialnych na telefony komórkowe bądź publikowanie w różnych miejscach Internetu (grupy, fora dyskusyjne) filmów i zdjęć, fotomontaży, bądź nagrań bez woli osób sfilmowanych/sfotografowanych; nierzadko zawierają intymne, bardzo osobiste treści (np. mycie się pod prysznicem; załatwianie potrzeb fizjologicznych; wypowiedzenie wstydliwego sekretu);
  • wulgarne rysunki, obrazki mające na celu ośmieszenie osoby na nich prezentowanej.

Cyberbullying to rodzaj przemocy stosowanej przy użyciu mediów, narzędzi komunikacyjnych (np. smartfonów), wykorzystujący przewagę sprawcy do wyrządzenia krzywdy drugiej osobie. Osoby stosujące cyberbullying (cyberprzemoc) wykorzystują do tego głównie: pocztę elektroniczną, czaty, komunikatory, strony internetowe, blogi, serwisy społecznościowe, grupy dyskusyjne, serwisy SMS i MMS, a także gry on-line, portale i strony internetowe, na których można oglądać krótkie filmy.

Specyfiką tego rodzaju przemocy jest to, iż jeden szkodliwy akt nie wymaga dalszego działania sprawcy, ponieważ informacja niejako sama rozprzestrzenia się w szybkim tempie i dużym zakresie, powodując bardzo duży rozmiar szkód. Możliwe jest, by dana treść multiplikowała się i osiągała coraz większą skalę zasięgu niemal z minuty na minutę. Sprawcy mają poczucie anonimowości. Co jest sprzeczne z rzeczywistością – organy ścigania dysponują bogatymi narzędziami do identyfikacji sprawców takich działań. Ponieważ przejawy tego rodzaju przemocy mają miejsce w komputerach, smartfonach, telefonach może ona być trudna do zaobserwowania. Dodatkową trudność stanowi ograniczona wiedza i umiejętności korzystania z tego typu mediów przez różne osoby, szczególnie dorosłe. W związku z tym objawy tego rodzaju przemocy niekiedy trudno jest rozpoznać. Ofiary tej przemocy rzadko zgłaszają się po pomoc. Jeżeli ofiarą jest nastolatek/nastolatka, to o tym fakcie najczęściej informują jego/jej przyjaciele, kiedy rozmiar i intensywność szkód jest bardzo duży (np. nastolatka informuje w Internecie o zamiarze odebrania sobie życia).

Ofiara takiego działania najczęściej doświadcza wstydu; nie jest w stanie zapanować nad tym, w jakim tempie dana wiadomość/rysunek/nagranie się rozprzestrzenia. Uczucie bezradności i bezsilności bywa niezmiernie dojmujące. Dodatkowo towarzyszą temu skrajne emocje takie jak lęk, gniew, żal. Osoba taka wymaga natychmiastowego interdyscyplinarnego wsparcia.

Co zrobić, żeby pomóc ofierze cybeprzemocy

Ofiary cyberbullyingu, tak samo jak ofiary innego rodzaju przemocy, wymagają wielowymiarowej pomocy ze strony różnego rodzaju specjalistów i służb pomocowych. 

Ze względu na to, iż cyberprzemoc ma silny wpływ na emocjonalne funkcjonowanie oraz na całą egzystencję ofiary natychmiastowa pomoc jest konieczna. Osoba, która doświadczyła tego rodzaju przemocy, powinna otrzymać pomoc, którą można nazwać „wsparciem emocjonalnym” i „pomocą operacyjną”. Wsparcie emocjonalne obejmuje natychmiastowe wsparcie psychiczne, interwencję w kryzysie spowodowanym przemocą. Specjalistami, którzy powinni być zaangażowani w tego typu pomoc są: pracownik socjalny, psycholog, psychiatra oraz – jeżeli ofiarą jest dziecko i szkoła posiada informację na ten temat – pedagog szkolny, nauczyciel wychowawca. Aby zapewnić tego typu wsparcie, należy również angażować, w miarę możliwości,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy