Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdaniem psychologa

27 lutego 2019

NR 50 (Grudzień 2017)

Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD)
– wskazówki do pracy z rodziną

0 96

Jednym z ważnych zadań pracownika socjalnego oraz asystenta rodziny jest pomoc rodzinie w rozpoznaniu pierwszych objawów, które mogą wskazywać na problemy w funkcjonowaniu układu nerwowego dziecka. W jaki sposób rozpoznać problem?

Warto przypomnieć i przedstawić sygnały w zachowaniu dziecka na różnych etapach rozwojowych, które powinny zasugerować wizytę u lekarza pediatry lub neurologa.

Niepokojące objawy w wieku niemowlęcym

Utrzymujące się asymetryczne ułożenie w jedną stronę, większa swoboda ruchów jednej nóżki lub rączki, prężenie ciała i odchylanie głowy do tyłu, zbyt duża wiotkość ciała, rozstęp mięśni brzucha, słaby lub całkowity brak wodzenia wzrokiem za zabawką po trzecim miesiącu życia, brak unoszenia główki po pierwszym miesiącu życia, brak podpierania się na przedramionach po trzecim miesiącu życia, otwarte usta, trudności z karmieniem, połykaniem pokarmu, obfite ulewanie po posiłkach, intensywne kolki, nadwrażliwość, niepokój, małe zapotrzebowanie na sen, drżenia bródki, kończyn, drgawki, bezdechy, wyłączanie świadomości, leżenie z bardzo szeroko odwiedzionymi nóżkami, wyprosty i prężenia nóg, baletowe ustawianie stóp, zbyt silne napinanie rączek, zaciskanie piąstek, częste i łatwe wpadanie w reakcje lękowe, duża niechęć do leżenia na brzuszku. Dodatkowymi sygnałami, na które warto zwrócić uwagę, jest niezdolność dziecka do utrzymania naprzemiennej interakcji z rodzicem, brak kontaktu lub tylko przelotne okazywanie radości zamiast długotrwałej, dynamicznej interakcji.

Niepokojące objawy w wieku przedszkolnym

Dysfunkcje na poziomie użycia przez dziecko języka, takie jak opóźnienie mowy, regres lub utrata użycia mowy, dziwna wokalizacja lub intonacja, częste powtarzanie słów i zestawów fraz („echolalia”), nieobecne lub opóźnione reagowanie na własne imię, brak słów lub używanie wyuczonych wyrażeń w połączeniu z używaniem robiących wrażenie przypadkowych, a nie logicznych pojęć. Równie ważny może być brak interakcji społecznych i zachowań komunikacyjnych, zmniejszona wrażliwość na wyraz twarzy i mimikę innych, zmniejszona świadomość przestrzeni osobistej swojej lub/i innych, nieobecne naśladowanie działań innych ludzi, brak wykorzystywania gestów i mimiki twarzy do komunikacji, słabo zintegrowane gesty, mimika, orientacja ciała, kontakt wzrokowy, mała wyobraźnia i różnorodność w zabawach, grach – widoczna sztywność w działaniu/zachowaniu, powtarzające się, stereotypowe ruchy, monotonne lub stereotypowe zabawy, przywiązanie do rytuałów i planu dnia, ekstremalnie silna reakcja emocjonalna na zmiany, nowe sytuacje, nadwrażliwość lub zmniejszona wrażliwość na bodźce zmysłowe.

W chwilach załamania emocjonalnego malucha warto samemu zdystansować się do problemu i sięgnąć po sprawdzone sposoby uspokajania dziecka.

 

Niepokojące objawy w wieku wczesnoszkolnym

Specyficzna mowa, np. ograniczone zastosowanie języka, mowa monotonna, powtarzalne zwroty, treść zdominowana przez informacje z dziedziny własnych zainteresowań, prowadzenie bardziej monologu niż dialogu, trudności ze zrozumieniem ironii i metafory, a także sztywne i ograniczone myślenie, pozbawione subtelności i niuansów. Widoczna może być również pewna niestosowność zachowań, brak reakcji na twarze innych ludzi, ich wypowiedzi czy uczucia, zmniejszone reagowanie na własne imię, trudności w zrozumieniu intencji innych osób, zmniejszona świadomość przestrzeni osobistej, brak zainteresowania innymi dziećmi, unikanie powitań i pożegnań, słabo zintegrowane mimika, gesty i orientacja ciała, a także kontakt wzrokowy, nietypowe lub ograniczone zainteresowania, sztywne i powtarzalne zachowania, brak elastyczności podczas gier i zabaw, powtarzające się, stereotypowe ruchy, silne preferencje dla znanych procedur i miejsc, niechęć do zmian, nadmierna lub zbyt słaba reakcja na bodźce słuchowe, węchowe, smakowe, dotykowe, a także silne, nieadekwatne w odczuciu otoczenia reakcje emocjonalne.

Warto również pamiętać, że dzieci z autyzmem często niepewnie stoją na nogach, ich ruchy są nieskoordynowane. Powodem jest brak integracji między procesami pobudzenia a hamowania, czego konsekwencją jest również duże zróżnicowanie w napięciu mięśniowym, a postawa ciała najczęściej jest nadmiernie „pochylona do przodu”. Taka sytuacja nadmiernie aktywizuje obronną reakcję „walki lub ucieczki”, która prowadzi do zwiększenia impulsywności.

Jeśli profesjonalista zauważy u dziecka niektóre z wymienionych objawów, powinien w delikatny i rzeczowy sposób poinformować o swoich obserwacjach opiekunów/rodziców oraz zaoferować wsparcie podczas procesu diagnostycznego. Na tym etapie w trakcie spotkań z rodzicami dobrze jest podkreślać, że autyzm można leczyć, a wiele dorosłych osób zdiagnozowanych jako autystyczne, prowadzi szczęśliwe i satysfakcjonujące życie.

Wsparcie w trakcie terapii

W sytuacji gdy zostanie postawiona diagnoza ASD, warto zapewnić rodzinę o możliwości korzystania przez nią ze wsparcia specjalistów oraz pomóc nie tylko w znalezieniu odpowiednich form terapii, ale – o ile jest to potrzebne – w organizacji życia codziennego. Funkcjonowanie rodziny z dzieckiem o specjalnych potrzebach jest bowiem dużym wyzwaniem, szczególnie dla tych rodzin, które już wcześniej były niewydolne wychowawczo.

Integracja sensoryczna

Dziecko z ASD doświadcza bodźców wzrokowych, słuchowych, dotykowych, węchowych, smakowych i grawitacji w inny sposób niż reszta dzieci i dorosłych. Wrażliwość zmysłowa może być zawyżona lub zaniżona, a czasem zmienna, ale zwykle tym odczuciom towarzyszy ogromna ilość dyskomfortu wpływającego na zachowanie, uczucia, komunikowanie się, odżywanie i sen dziecka. Poniżej przedstawiono przykłady zajęć i zabaw sensorycznych, które rodzice mogą zaaranżować w domowej przestrzeni, by ułatwić dziecku funkcjonowanie i regulację pobudzenia, przy czym każdą aktywność należy dostosować do specyficznych potrzeb dziecka określonych przez specjalistę (zwykle terapeutę zajęciowego):

  • wspólne uprawianie sportów, takich jak pływanie, jazda na rowerze czy rolkach, kręgle, skoki na trampolinie, wspinaczka, sztuki walki, jeździectwo, taniec, akrobatyka, joga, frisbee czy sporty zimowe;
  • bransoletka na spacer (dwustronna taśma klejąca przymocowana do nadgarstka dziecka może być dobrym miejscem do przyklejenia znalezionych skarbów, takich jak listki, płatki kwiatów czy piórka);
  • zabawy w piasku lub śniegu na świeżym powietrzu oraz w domu, w wyznaczonym miejscu;
  • zabawy z dużymi kartonami lub stworzenie dziecku ciasnej kryjówki (wiele dzieci z autyzmem poszukuje ciasnych miejsc, do których mogłoby się schować);
  • zabawy z wodą, błotem i różnymi innymi płynami oraz masami plastycznymi;
  • dotykanie i zabawa jedzeniem;
  • turlanie się po różnych powierzchniach;
  • bujanie się...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy