Dołącz do czytelników
Brak wyników

Tematu numeru

22 lutego 2019

NR 46 (Lipiec 2017)

Szpital a OPS
Klucz do udanej współpracy na linii pracownik socjalny zatrudniony w szpitalu a OPS

0 169

Zadania pracownika socjalnego zatrudnionego w OPS i szpitalu są jasno rozgraniczone, a ich kompetencje podzielone. Jednak dla dobra pacjenta kluczową rolę odgrywa ścisła współpraca między obiema instytucjami i wymiana informacji. 

Zgodnie z art. 120 ustawy o pomocy społecznej, pracowników socjalnych, oprócz OPS-ów, mogą również zatrudniać inne instytucje do wykonywania zadań tych jednostek w zakresie pomocy społecznej. W szczególności mogą to być jednostki organizacyjne właściwe w sprawach zatrudnienia i przeciwdziałania bezrobociu, szpitale, zakłady karne, organizacje pozarządowe, którym zlecono wykonywanie niektórych zadań w zakresie pomocy społecznej, a także jednostki realizujące zadania określone w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Kwalifikacje pracownika socjalnego zatrudnionego w takiej placówce, niezależnie od jej rodzaju, muszą odpowiadać tym, które określone zostały w art. 116 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast zakres zadań tego pracownika uzależniony jest od charakteru jednostki, w której jest on zatrudniony. 

Pracownik socjalny w szpitalu

Zgodnie z ustalonym i prezentowanym przez większość placówek opieki zdrowotnej zatrudniających pracowników socjalnych stanowiskiem, nadrzędnym celem pracy socjalnej w szpitalu jest zabezpieczenie zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem zapewnienia poczucia bezpieczeństwa pacjentowi oraz jego rodzinie, udzielanie merytorycznego wsparcia w trudnych sytuacjach życiowych. Pracownik socjalny współpracuje  z  interdyscyplinarnym zespołem  terapeutycznym (lekarz, pielęgniarka, psycholog, pedagog itd.)  w celu  całościowego podejścia do problemów zdrowotnych  pacjenta w kontekście uwarunkowań społeczno-opiekuńczych.

Z punktu widzenia procedur w pomocy społecznej niewątpliwie pozytywną zmianą, która zaszła w ostatnich latach, jest coraz większy odsetek szpitali zatrudniających pracowników socjalnych, ponieważ stanowią oni (a przynajmniej powinni) swoisty „łącznik” pomiędzy OPS a szpitalem oraz przede wszystkim pacjentem szpitala, który działań ze strony pomocy społecznej wymaga.

Do najczęściej wymienianych w zakresach czynności zadań pracownika socjalnego w szpitalu należy:

  • przeprowadzanie wywiadów z pacjentami w celu rozpoznania jego sytuacji socjalno-bytowej oraz sytuacji po opuszczeniu szpitala,
  • przeprowadzanie wywiadów z rodziną pacjenta w celu rozpoznania sytuacji socjalno-bytowej pacjenta po zakończeniu hospitalizacji,
  • zbieranie informacji na temat funkcjonowania pacjenta i jego rodziny w środowisku od służb socjalnych (ośrodki pomocy społecznej),
  • stawianie diagnozy społecznej pacjenta,
  • utrzymanie stałego kontaktu z rodziną pacjenta podczas jego hospitalizacji,
  • udzielanie informacji dotyczących procedur kierowania do ZOL, DPS, środowiskowych domów samopomocy,
  • wyszukiwanie zakładów opiekuńczo-leczniczych, zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych, placówek rehabilitacyjnych posiadających wolne miejsca lub najszybszy dostęp do świadczeń,
  • kompletowanie dokumentów dotyczących umieszczenia pacjenta w domach pomocy społecznej, zakładach leczniczo-opiekuńczych, środowiskowych domach samopomocy, mieszkaniach chronionych,
  • występowanie w imieniu pacjentów do ośrodków pomocy społecznej o przyznanie zasiłków stałych, okresowych i celowych oraz usług opiekuńczych,
  • informowanie o możliwości pozyskania świadczeń pieniężnych z innych instytucji,
  • udzielanie pomocy osobom bezdomnym (informowanie o możliwości umieszczenia w schroniskach, noclegowniach itp.),
  • podejmowanie działań zmierzających do ustalenia tożsamości pacjentów NN (kontakt z policją, ośrodkiem pomocy społecznej, szpitalami, pogotowiem ratunkowym, strażą miejską),
  • nawiązanie kontaktu z instytucjami użyteczności publicznej, organizacjami pozarządowymi, samorządowymi, NFZ w sprawach socjalnych, zawodowych i rodzinnych pacjentów,
  • wystąpienie o przyznanie pacjentowi prawa do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych,
  • informowanie o innych możliwościach pozyskania ubezpieczenia zdrowotnego,
  • informowanie o możliwościach uzyskania przez pacjenta dofinansowania do sprzętu rehabilitacyjnego, środków pomocniczych, likwidacji barier architektonicznych.

Oczywistym jest (choć czasem pojawia się to zadanie w zakresach czynności), że pracownik socjalny szpitala nie będzie mógł kierować wniosków do powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności, bo jest to ustawowo zarezerwowane dla OPS-u, ale już zawiadomienie właściwego OPS-u o takiej konieczności będzie ze wszech miar wskazane.

Dlatego bardzo istotne jest, aby umieć rozgraniczyć zakresy działania pracowników socjalnych zatrudnionych w OPS-ach i w szpitalach, a nade wszystko stworzyć taką płaszczyznę współpracy pomiędzy tymi instytucjami, aby odbywało się to z korzyścią dla każdej z nich i prowadziło do właściwego zadbania o pacjenta.

 

Pracownik socjalny w szpitalu a zatrudniony w OPS 

Zakres działań pracownika socjalnego zatrudnionego w szpitalu powinien być ograniczony przede wszystkim do sfery pracy socjalnej z pacjentem i jego rodziną. 
Ograniczeniu wynikającemu z przepisów ustawy o pomocy społecznej podlega zawieranie w zakresach czynności pracownika socjalnego zatrudnionego w szpitalu zadania polegającego na występowaniu w imieniu pacjentów do ośrodków pomocy społecznej o przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej. Generalną zasadą jest, iż postępowanie wszczyna się na pisemny wniosek osoby zainteresowanej. Wystąpienie do OPS-u w imieniu pacjenta bez jego wyraźnej zgody stanowi swoiste naruszenie art. 102 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z powołanym artykułem, świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. W związku z powyższym, pracownik socjalny szpitala zobowiązany jest przed wystąpieniem w imieniu pacjenta do OPS-u uzyskać zgodę osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Powyższe zasady nie będą miały zastosowania, jeżeli w ocenie pracownika socjalnego należałoby przyznać pomoc pomimo braku wniosku lub zgody pacjenta – wówczas bowiem może on zawiadomić OPS o okolicznościach uzasadniających przyznanie pomocy z urzędu, co pozostaje w zgodzie z art. 102 ust. 2 ww. ustawy.

Zakres czynności pracownika socjalnego szpitala w świetle udzielenia świadczeń z pomocy społecznej powinien ograniczyć się do przyjęcia podania lub uzyskanie zgody (ewentualnie zawiadomienia OPS o okolicznościach uzasadniających udzielenie pomocy z urzędu), zebrania dokumentacji dotyczącej sytuacji dochodowej i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a nadto do poinformowania pacjenta o przysługujących mu świadczeniach, jeśli nie zna on swoich uprawnień.

Drugim, jakże ważnym aspektem postępowania, jest ustalenie sytuacji dochodowej osób wspólnie gospodarujących z pacjentem. Dobrą praktyką byłoby skontaktowanie się z pracownikiem OPS-u  celem uzyskania informacji o pacjencie – być może jest on instytucji znany, więc nie trzeba będzie pozyskiwać od innych podmiotów informacji, które organ już posiada; natomiast jeśli osoba nie jest klientem pomocy społecznej, daje to sygnał pracownikom OPS-u o konieczności podjęcia dodatkowych działań, których nie przedsięwziął jeszcze pracownik socjalny szpitala. Po zebraniu dokumentacji pracownik socjalny szpitala powinien odesłać dokumenty do OPS-u z adnotacją „do podjęcia decyzji przez właściwy dla strony OPS”. Po otrzymaniu dokumentacji pracownik socjalny OPS-u, po przeprowadzeniu analizy zebranej dokumentacji, powinien dokonać jej uzupełnienia o dane, które w jego ocenie są niezbędne do wydania decyzji administracyjnej. 

Ustalenie sytuacji dochodowej pacjenta nie powinno ograniczać się tylko do wpisania w odpowiednie rubryki  wywiadu środowiskowego szacunkowej wysokości dochodu. Aby poprawnie ustalić sytuację dochodową pacjenta i skrócić czas postępowania administracyjnego, pracownik socjalny szpitala powinien wystosować wnioski o udostępnienie danych osobowych w zakresie wysokości pobieranych świadczeń z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku do takich instytucji, jak ZUS, KRUS, PUP, pracodawcy. Ustalenie sytuacji dochodowej pacjenta przed przesłaniem dokumentacji do właściwego ośrodka pomocy społecznej ma znaczący wpływ na przestrzeganie zasady szybkości i prostoty postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 12 Kodeksu postępowania administracyjnego. 


Opisane działania pracownika socjalnego szpitala mają istotne znaczenie zwłaszcza w odniesieniu do osób bezdomnych, którym szpital udziela krótkotrwałych świadczeń. Największym problemem w sytuacji udzielenia tych świadczeń osobie nieposiadającej miejsca zamieszkania jest późniejsze jej poszukiwanie w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. W większości przypadków kończy się to niemożliwością przeprowadzenia tego wywiadu. Tymczasem przeprowadzenie go w sposób w miarę pełny w szpitalu znacznie usprawniłoby pracę OPS-u, a nadto umożliwiłoby szpitalowi pewne i szybsze rozliczenie się za udzielone świadczenie z NFZ w sytuacji, gdy pacjent nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym. Dodatkowo pracownik socjalny szpitala – po zdiagnozowaniu potrzeb pacjenta – może, a nawet powinien, uruchomić inne ścieżki wsparcia, np. jeśli wiadomo, że pacjent będzie osobą niepełnosprawną, może nawiązać kontakt z doradcą ds. osób niepełnoprawnych odpowiedniego powiatu, by udzielić mu wsparcia z PEFRON-u; w różnych sytuacjach kryzysowych może zorganizować wsparcie ze strony psychologa, czyli zaangażować ośrodek interwencji kryzysowej. Wskazane byłoby, aby pracownik socjalny szpitala posiadał wiedzę o działających organizacjach pozarządowych i zakresie ich zadań statutowych, bo może niezbędną pacjentowi pomoc można byłoby uzyskać od tych podmiotów. 

Szczególna procedura – potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej na 90 dni

Uregulowana przepisami art. 54 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych procedura potwierdzenia prawa do tych świadczeń opiera się na decyzji administracyjnej wydawanej przez właściwy organ – wójta (burmistrza, prezydenta miasta) – gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego.

Postępowanie takie wszczyna się na wniosek bądź z urzędu. Uprawnionym do złożenia wniosku jest sam zainteresowany, oddział wojewódzki NFZ, a w przypadku stanu nagłego – ZOZ udzielający świadczenia. 

Dokument potwierdzający prawo do świadczeń winien zawierać wszystkie elementy, które przepisy k.p.a. przewidują dla decyzji administracyjnej, a nadto – PESEL świadczeniobiorcy. Decyzje wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego i postępowania dowodowego, w którym świadczeniobiorca przedłoży dowody potwierdzające posiadanie obywatelstwa polskiego, zamieszkiwania na terytorium RP oraz spełnianie kryterium dochodowego. Zgodnie bowiem z art. 54, potwierdzeniem objąć można wyłącznie osobę, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, tj. osobę nieposiadającą tytułu ubezpieczenia, posiadającą miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, która ma obywatelstwo polskie lub uzyskała w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, spełniającą kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, co do której nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy (dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny). Organ na podstawie wywiadu środowiskowego i innych dowodów ma obowiązek stwierdzić spełnianie kryterium dochodowego oraz brak dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową świadczeniobiorcy lub jego rodziny. Jest to konieczne z punktu widzenia spełniania przez świadczeniobiorcę warunków do przyznania mu takiego uprawnienia wymienionych enumeratywnie w art. 54 ust. 3 ustawy. Decyzja ważna jest przez okres 90 dni od dnia złożenia wniosku, w przypadku udzielenia świadczeń w stanie nagłym – od dnia udzielenia świadczenia, a w razie postępowania prowadzonego z urzędu – od dnia określonego w decyzji organu. Decyzję doręcza się świadczeniobiorcy, świadczeniodawcy – w razie gdy to ZOZ jest wnioskodawcą; a w przypadku gdy decyzja wydana została z urzędu bądź na wniosek oddziału NFZ – także temu oddziałowi. Jeśli organ po przeprowadzeniu postępowania stwierdzi, że osoba, w stosunku do której prowadzone jest to postępowanie, nie spełnia któregokolwiek warunku wymienionego w art. 54 ust. 3, należy wydać decyzję odmowną (a w przypadku postępowania wszczętego z urzędu – decyzję o umorzeniu post...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy