Dołącz do czytelników
Brak wyników

Tematu numeru

25 czerwca 2018

NR 54 (Maj 2018)

Prawa dziecka w pieczy zastępczej

0 61

Bardzo długo dzieci uznawano za własność dorosłych, nie miały żadnych praw, a przede wszystkim nie miały prawa do decydowania o istotnych sprawach związanych z ich życiem. Sytuacja zmieniła się dopiero w roku 1924, kiedy Zgromadzenie Ogólne Ligi Narodów przyjęło Konwencję Genewską, czyli Deklarację Praw Dziecka.

Deklaracja Praw Dziecka głosi, że „(...) mężczyźni i kobiety wszystkich narodowości uznają, że ludzkość powinna dać dziecku wszystko, co posiada najlepszego i stwierdzają, że ciążą na nich, bez względu na rasę, narodowość, wyznanie (...) obowiązki.”1

Zacznijmy jednak inaczej:

W pewnym królestwie dalekim,
Którego dzisiaj już nie ma
I na mapie go znaleźć nie można,
Mieszkała wdowa zamożna.
A taka była bogata,
Że sypiała na pięciu piernatach,
Otulała się w kołdry puchowe
I trzy jaśki wkładała pod głowę.
Miała trzy krowy, trzy kozy,
Trzy konie i trzy powozy,
A do tego dwie córki-brzydule,
Które kochała czule,
I pasierbicę-sierotę,
Której w domu najgorszą dawała robotę,
Taką, co to brudzi i smoli.2 

Tak zaczyna się ulubiona bajka mojego dzieciństwa, czytana, a właściwie recytowana z pamięci przez moją mamę. Pamiętam, że zastanawiałam się, jak ona, ta Macocha, jeździła równocześnie trzema powozami. Kiedy kończył się opis wszystkich bogactw Macochy oraz wyglądu i zachowania jej córek, kiedy wyjechały już na bal, wystrojone i pewne siebie, pojawiał się Kopciuszek. Kopciuszek, który miał własne myśli, marzenia, potrzeby.

Pojechała Macocha,
Siostry się wystroiły...
A ja już nie mam siły,
Muszę wciąż jak kocmołuch
Wybierać groch z popiołu.
Smutny jest los Kopciuszka,
Czyż ja nie mam serduszka?
Słyszę jego pukanie...

Kopciuszek, nastoletnia panienka, która nie chce być od nikogo lepsza, bogatsza czy ładniejsza. Która grzecznie wraca z balu o wyznaczonej przez „wróżkę sąsiadkę” godzinie. Która nie ma pojęcia, że ma prawo, jak każda inna panna w mieście, przymierzyć pantofelek, który de facto jest jej własnością.

Często słyszę, że dzieci w pieczy zastępczej są roszczeniowe, cały czas tylko by brały, żądały, oczekiwały. Czy tak jest faktycznie? Czy oczekują od innych czegoś więcej niż ich rówieśnicy i czy muszą mieć jakieś szczególne prawa? Odpowiedź jest raczej prosta: nie są inne, ani lepsze, ani gorsze od swoich rówieśników, więc i nie ma potrzeby, by miały inne niż oni prawa. Mają prawo do równego traktowania i chyba tego najbardziej oczekują od dorosłych i rówieśników, od lekarzy, nauczycieli w szkole i opiekunów w miejscach swojego pobytu. Równego traktowania.

Prawa należne dziecku

Bardzo długo dzieci uznawano za własność dorosłych, nie miały żadnych praw, a przede wszystkim nie miały prawa do decydowania o istotnych sprawach związanych z ich życiem, ot, na przykład dotyczących wykształcenia. Zmieniły to dopiero czasy Oświecenia – refleksja nad prawami człowieka obudziła też refleksję nad miejscem dziecka w społeczeństwie i w konsekwencji sprowokowała podjęcie działań na rzecz jego ochrony. W 1908 roku brytyjski Children Act zabronił zatrudniania małych dzieci w rolnictwie, fabrykach i kopalniach.

Od tego momentu stopniowo, pomału umacniał się ruch ochrony praw dziecka, by w 1924 roku Zgromadzenie Ogólne Ligi Narodów przyjęło Konwencję Genewską, czyli Deklarację Praw Dziecka. W 1946 roku na wniosek Polski powstał UNICEF – Międzynarodowy Fundusz Narodów Zjednoczonych Doraźnej Pomocy Dzieciom. Po wielu latach pracy Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło w 1959 roku Deklarację Praw Dziecka. W 1989 roku w ramach ONZ została uchwalona Konwencja o Prawach Dziecka. W 1996 roku. Rada Europy zainicjowała Konwencję o wykonywaniu praw dzieci3, nabrała ona mocy w 2000 roku. 
Podstawowe założenia Konwencji to:

  • dziecko jest samodzielnym podmiotem, należy uwzględniać jego potrzeby, niedojrzałość psychiczną i fizyczną, wymaga szczególnej opieki i ochrony prawnej;
  • dziecko jest istotą ludzką, wymaga zatem poszanowania godności, tożsamości i prywatności;
  • najlepszym środowiskiem wychowania jest rodzina;
  • rolą państwa jest wsparcie, a nie wyręczanie w funkcji opiekuńczej i wychowawczej rodziny.

Zasady systemu ochrony praw dziecka określone przez Konwencję to:

  • nadrzędnym prawem jest dobro dziecka4;
  • równość wobec prawa (bez względu na kolor, rasę, płeć itp.);
  • poszanowanie praw i odpowiedzialności obojga rodziców za rozwój i wychowanie dzieci;
  • zasada wsparcia ze strony państwa w zabezpieczeniu warunków socjalnych i zdrowotnych dziecka.

Katalog Praw Dziecka w Konwencji obejmuje:

  • prawa cywilne i wolności osobiste;
  • prawa socjalne;
  • prawa kulturalne;
  • prawa polityczne.

W Polsce najważniejszymi aktami prawnymi, gwarantującymi prawa dziecka, są:

  • Konstytucja RP;
  • Konwencja o Prawach Dziecka;
  • ustawa o Rzeczniku Praw Dziecka.

Każdy człowiek ma te same prawa osobiste. Każdy ma prawo do poszanowania jego prawa do życia oraz prywatności, do rozwoju, do przekonań, samodzielności, niezależności i wolności od dyskryminacji. Czasem trudno małoletniemu egzekwować przestrzeganie należnych mu praw. Zwykle korzysta z pomocy swoich rodziców, których obowiązkiem jest chronienie dziecka. Jeżeli z jakiegoś powodu rodzice tego nie robią lub sami naruszają prawa dziecka, to podstawowym obowiązkiem państwa jest ochrona, nawet jeśli wiąże się to z ingerencją we władzę rodzicielską. 

Tak jak dorośli, dzieci również oprócz praw mają obowiązki i również ponoszą konsekwencje swoich czynów. U sześciolatków pojawia się obowiązek szkolny, a dzieci, które ukończyły 13 lat zyskują ograniczoną zdolność do czynności prawnych, co oznacza, że mogą bez zgody opiekunów np. rozporządzać kieszonkowym, dokonywać drobnych zakupów. Również od 13. roku życia mogą odpowiadać przed sądem rodzinnym. Kiedy ukończą 17 lat, odpowiadają jak dorośli przed sądem karnym, a w wypadku ciężkich przestępstw wiek ten jest obniżony do 15. roku życia.

Jeśli więc każdy ma te same prawa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy