Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdaniem psychologa

26 czerwca 2018

NR 52 (Marzec 2018)

Praca z nastolatkiem
Wsparcie rodziny

238

Wspierając rodzinę, która przeżywa trudności w związku z dojrzewaniem syna czy córki, warto skupić się przede wszystkim na przekazaniu wiedzy na temat okresu dorastania, ponieważ podstawą pomocy swojemu dziecku jest postawa zrozumienia i życzliwości wobec jego potrzeb. 

Ważna może być również pomoc rodzicom w dostrzeżeniu podstawowych problemów młodego człowieka i rozpoznaniu, jakie czynniki stresujące wpływają na jego stan psychofizyczny, a także wsparcie klientów we wprowadzeniu zmian, których celem będzie przywrócenie równowagi w życiu młodego człowieka.

W artykule przedstawiono przykłady aktywności, działań oraz ćwiczeń, które mogą być inspiracją dla rodziców chcących wspierać swoje dziecko w trudnym dla niego okresie.

„Ładowanie baterii”

Pierwszym krokiem opiekuna czy innej osoby dorosłej powinna być pomoc nastolatkowi w uzupełnieniu zapasów energetycznych, ponieważ „wyczerpana bateria” może utrudniać mu lub nawet uniemożliwiać podjęcie jakiegokolwiek wysiłku. Pomocne może być wspólne przejrzenie typowego planu dnia młodego człowieka i wprowadzenie koniecznych zmian, by organizm mógł otrzymać potrzebne składniki odżywcze i zaspokoić inne fizjologiczne potrzeby.

Na proces utrzymania lub odbudowania więzi z nastoletnim synem czy córką składa się kilka kroków, z których pierwszym jest zachęcenie dziecka do kontaktu bez konkretnego celu – po prostu po to, by ze sobą pobyć. Ważne sygnały, które dorosły może przekazać dziecku, to nawiązywanie kontaktu wzrokowego, przyjazna obecność w przestrzeni nastolatka, uśmiechanie się do niego, przywitanie rano czy po powrocie z pracy/ze szkoły, dotknięcie ramienia, gdy przerywamy mu oglądanie programu w telewizji czy czytanie. Bardzo ważne jest również odnawianie kontaktu po każdym oddzieleniu emocjonalnym, np. po kłótni czy nieporozumieniu

 

Dla optymalnej pracy mózgu młodego człowieka potrzebne są witaminy z grupy B, witamina A, magnez, potas, wielonasycone kwasy tłuszczowe i wiele innych substancji. Grupy pokarmów, które na pewno powinny znaleźć się na talerzu nastolatka, to warzywa, owoce, nasiona i orzechy, chude mięso, ryby, niewielkie ilości nabiału, nieoczyszczone ziarna zbóż. Przyczyną zaburzeń funkcjonowania zarówno poznawczego, jak i emocjonalnego młodzieży może być zbyt duża ilość cukru, nabiału lub substancji konserwujących w pożywieniu, a także nierozpoznane nietolerancje czy alergie pokarmowe. Czasem konieczna może być pomoc lekarza czy dietetyka, włączenie do diety odpowiednich suplementów czy ziół, najlepiej po przeprowadzeniu badania poziomu pierwiastków i witamin w organizmie młodego człowieka. 

Warto wspólnie z dzieckiem sprawdzić, czy plan dnia i obowiązków szkolnych nie jest przeładowany. Młody człowiek, który spędził w ławce połowę dnia, powinien odpocząć w sposób aktywny, który pozwoli mu rozruszać ciało i zrelaksować się. Wspólne z rodzicem, aktywne spędzanie czasu, szczególnie na łonie natury, może być ciekawą alternatywą dla gier komputerowych czy oglądania telewizji. Co równie ważne, robienie czegoś razem z dorastającym dzieckiem daje szansę na podtrzymanie, a nawet odbudowanie rozluźnionych często w tym okresie więzi, które dla młodego człowieka mogą być nadal źródłem siły i poczucia bezpieczeństwa. Aktywność fizyczna może odbywać się w ramach uprawiania zespołowej dyscypliny sportowej, być wspólną rodzinną pasją lub realizacją indywidualnych zainteresowań nastolatka. Najważniejsze, by nie stała się kolejną presją czy obowiązkiem, ale była przede wszystkim przyjemnością.

Zadaniem rodzica może być również rozmowa z nastolatkiem na temat tego, co pomogłoby mu dużej spać – można w tym celu wprowadzić zapomniane już rytuały rodzinne, takie jak wspólne czytanie przed snem, opowiadanie sobie, co wydarzyło się w ciągu dnia czy po prostu posłuchanie razem muzyki. Warto ustalić, że weekend to „dni na odsypianie” i pozwolić młodemu człowiekowi zregenerować siły, nie oczekując od niego wstawania wraz z innymi członkami rodziny.

Czasem dobrze jest otwarcie powiedzieć synowi czy córce, że dużo ważniejsze niż wyniki w nauce jest dla rodziców jego czy jej zdrowie i zachęcenie nastolatka do znalezienia równowagi między nauką a odpoczynkiem. Ciekawym pomysłem może być zaproponowanie dziecku uczestnictwa w wolontariacie, który wymaga aktywności fizycznej i daje szansę na zbudowanie głębszych, bezpiecznych więzi z innymi ludźmi. W zależności od temperamentu i zainteresowań nastolatka może to być wyprowadzanie zwierząt przebywających w schronisku, pomoc w bibliotece czy praca przy różnego rodzaju wydarzeniach kulturalnych lub sportowych.

Pielęgnowanie więzi z dorastającym dzieckiem

Zorientowanie młodych ludzi na dorosłych jest częścią naturalnego rozwoju naszego gatunku i jest konieczne do utrzymania podstawowego poczucia bezpieczeństwa. Utrzymywanie bliskości z dorastającym dzieckiem może nie być łatwe – szczególnie, że wielu nastolatków chętnie wybiera kontakt z rówieśnikami, ale jest bardzo ważne dla rozwoju młodego człowieka, a także dla relacji rodzinnych w przyszłości, gdy nastolatek będzie już dorosły.

Warto wspólnie z dzieckiem sprawdzić, czy plan dnia i obowiązków szkolnych nie jest przeładowany. Młody człowiek, który spędził w ławce połowę dnia, powinien odpocząć w sposób aktywny, który pozwoli mu rozruszać ciało i zrelaksować się. Wspólne z rodzicem, aktywne spędzanie czasu, szczególnie na łonie natury, może być ciekawą alternatywą dla gier komputerowych czy oglądania telewizji

Na proces utrzymania lub odbudowania więzi z nastoletnim synem czy córką składa się kilka kroków, z których pierwszym jest zachęcenie dziecka do kontaktu bez konkretnego celu, po prostu po to, by ze sobą pobyć. Ważne sygnały, które dorosły może przekazać dziecku, to nawiązywanie kontaktu wzrokowego, przyjazna obecność w przestrzeni nastolatka, uśmiechanie się do niego, przywitanie rano czy po powrocie z pracy/ze szkoły, dotknięcie ramienia, gdy przerywamy mu oglądanie programu w telewizji czy czytanie. Bardzo ważne jest również odnawianie kontaktu po każdym oddzieleniu emocjonalnym, np. po kłótni czy nieporozumieniu. Drugim krokiem jest zaoferowanie nastolatkowi czegoś, czego może się uchwycić, najlepiej okazanie mu uwagi i zainteresowania, bycie ciepłym i entuzjastycznym, pokazanie dziecku swojej aprobaty. Ważne dla młodej osoby może być po prostu zaskoczenie jej propozycją wspólnego spędzenia czasu w przyjemny sposób. Równie ważnym zadaniem jest przekonanie dziecka, że może liczyć na opiekuna i ufać mu. Oznacza to utrzymywanie w tajemnicy jego sekretów, jeśli o to prosi, dzielenie się swoim doświadczeniem, ale nie narzucanie własnego zdania, wspieranie w rozwiązywaniu problemów. Warto unikać reakcji typu „podobno już jesteś taki dorosły”, „powinieneś już to wiedzieć”, „a ile ty masz lat?” itp. Dobrym sposobem na budowanie w nastolatku zaufania do siebie jest dzielenie się swoją wiedzą, nauczenie młodego człowieka czegoś, co jest dla niego trudne. Jest to szczególnie ważne, gdy dziecko sprawia wrażenie, jakby było bardzo pewne siebie i wszystko wiedziało, a także nie okazywało zagubienia.

Warto wyjaśniać nastolatkowi, jak rozumiemy zachowania innych, co planujemy i dlaczego, czego może się spodziewać w różnych sytuacjach, a także, jak widzimy jego samego, np. „masz prawdziwy talent do...”, „moim zdaniem mogłabyś...” itp. Warto pamiętać, że odzyskanie kontaktu z nastolatkiem jest tym ważniejsze, im bardziej jest on odizolowany i wrogo nastawiony, a najbardziej odrzucające dziecko zwykle najbardziej potrzebuje troskliwego dorosłego. Bardzo ważne są również wspólne rodzinne wyjazdy, wycieczki, wakacje, święta, czyli czas, w którym cała rodzina po prostu cieszy się przebywaniem ze sobą i realizuje sobie tylko właściwe zwyczaje i rytuały.

W codziennym życiu funkcję taką pełnią wspólne posiłki, dlatego tak ważne jest, by mijały w miłej, relaksującej atmosferze i były okazją do zacieśniania więzi. Innym elementem budowania relacji jest czas, który jeden z opiekunów spędza z dzieckiem sam na sam – zwykle wystarczy godzina czy dwie w tygodniu, by nastolatek czuł się dla rodzica ważny.

Warto również wykazać inicjatywę, by poznać kolegów nastolatka i nawiązać z nimi relację. Można ich zaprosić do domu, na wspólną wycieczkę rowerową czy do kina, na obiad w gronie rodzinnym, zamienić kilka zdań przy każdej wizycie czy spotkaniu. Dobrym pomysłem może być też nawiązanie znajomości z rodzicami przyjaciół młodego człowieka.

Budowanie samoświadomości

Wsparcie ze strony dorosłych powinno również polegać na nauczeniu nastolatka, jak zaobserwować u siebie sygnały stresu i rozpoznać ich przyczyny oraz jak się uspokoić i zregenerować siły. To dorastający człowiek musi nauczyć się identyfikować, co obniża jego fizyczne i psychiczne samopoczucie oraz jak może sobie pomóc. Ważną umiejętnością jest również rozpoznawanie w odpowiednim czasie, że wyczerpują się zasoby organizmu, a wewnętrzne napięcie narasta. Dorosły może wskazać pewne zależności i wesprzeć szukanie rozwiązań, ale nie może tego zrobić za swoje dorastające dziecko. Warto jednak pamiętać, że nastolatki nierzadko tak mocno koncentrują się na swoich stanach emocjonalnych, że nie dostrzegają związku między nimi a swoim stanem fizjologicznym. Nauka odczytywania sygnałów z ciała może być podstawą budowania uważności na stany 
fizjologiczne i emocjonalne oraz połączenia między nimi, a umiejętność nazywania i rozpoznawania swoich potrzeb daje szansę na znalezienie różnych, bezpiecznych sposobów na ich zaspokajanie (np. sporty ekstremalne lub zespołowe zamiast szybkiej jazdy samochodem).

Poniżej przedstawiono przykłady ćwiczeń, które warto regularnie praktykować z dorastającym synem czy córką, by wzmacniać w nim/niej umiejętności autorefleksji i samoregulacji:

  • Ćwiczenie relaksacyjne – szczególnie pomocne w problemach ze snem, stanach nadmiernego napięcia i nadpobudliwości. Połóż się na podłodze na plecach. Skoncentruj się na czubkach palców u nóg. Wyobraź sobie, że powoli zanurzasz się w ciepłym, pachnącym żelu w twoim ulubionym kolorze. Poczuj, jak otula twoje stopy. Żel pod tobą rozlewa się i czujesz go na kolejnych partiach ciała, aż do połowy. Poczuj, jak twoje ciało staje się coraz lżejsze, mięśnie się rozluźniają, a ty unosisz się w gęstym, kolorowym płynie, który powoli podnosi się aż do ramion. Głęboko oddychasz, z każdą chwilą rozluźniasz się całkowicie, jest ci ciepło, przyjemnie i lekko.
  • Ćwiczenie relaksacyjne, budujące poczucie bezpieczeństwa – pomocne w zaburzeniach równowagi wewnętrznej, stanach obniżonego nastroju, przy poczuciu samotności.
    Wyobraź sobie, że jesteś na małej wysepce pośrodku wzburzonego morza. Zauważasz, że nadchodzi burza. Jest coraz zimniej, wieje silny wiatr, zaczyna padać deszcz. Widząc to, wchodzisz do swojego solidnego, kamiennego domku i zamykasz drzwi na metalową zasuwę. W oknach s...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy