Dołącz do czytelników
Brak wyników

Mindfulness w pracy socjalnej

Artykuł | 20 lutego 2019 | NR 49
133

Praca na stanowisku pracownika socjalnego wiąże się z emocjonalnym zaangażowaniem w sprawy klienta. Pracownik musi dokładnie poznać sytuacje bytowe osób i rodzin zgłaszających się po pomoc. Poznawanie ich sytuacji łączy się z uważnym słuchaniem, empatią, towarzyszeniem w procesie pomocowym, udzielaniem wsparcia na każdym etapie, motywowaniem.

Cierpienie, niesprawiedliwość, tragedie życiowe, dramaty, ubóstwo – z tymi zjawiskami w swojej codziennej pracy styka się osoba wykonująca zawód pracownika socjalnego. Wieloletnie wykonywanie zawodu może przyczynić się do tego, że pracownik socjalny zaczyna mieć zaburzony obraz samego siebie i otaczającego go świata czy staje w obliczu wypalenia zawodowego. Przywrócić stan równowagi może pomóc stosowanie w codziennym życiu treningu uważności – mindfulness. 

Mindfulness – życie tu i teraz

Słowo „mindfulness” można przetłumaczyć na język polski, jako uważność lub pełną obecność. Mindfulness to prąd myślowy, pomagający wytworzyć taki rodzaj uwagi, która skierowana jest ku temu, co w danym momencie dzieje się w nas i dookoła nas. Za sprawą treningu uważności rozwijamy i osiągamy całkowite skupienie na tym, co jest ważne właśnie tu i teraz. Regularne praktykowanie tej techniki działa uzdrawiająco na cały organizm, odciążając go ze stresu i napięcia. Technika ta pomaga także wtedy, kiedy zaczynamy czuć się zagubieni, źle oceniamy ludzi i sytuację lub mamy trudności komunikacyjne.

ABC MINDFULNESS

  • Awareness – świadomość tego, co myślisz i robisz, tego co się dzieje w twoim umyśle i w twoim ciele.
  • Being – bycie i doświadczanie poprzez unikanie tendencji do automatyzmu, wyłączanie autopilota.
  • Choices – dokonywanie wyborów dzięki rozpoznaniu luki między doświadczeniem a reakcją.

 

Na czym zatem polega trening uważności? Chodzi w nim przede wszystkim o szereg emocji i myśli, które do nas przychodzą oraz o ich zaakceptowanie. Treningi mindfulness mają za zadanie przywrócić psychofizyczną równowagę, pomóc w pozbyciu się stresu oraz pewnych utartych schematów funkcjonowania naszego umysłu. Trening taki zdecydowanie zmniejsza udział „autopilota” w naszej codzienności, czyli uwalnia nas od mechanicznego, automatycznego podchodzenia do różnych zagadnień, a także dyscyplinuje nasz mózg, dzięki czemu jesteśmy w stanie koncentrować się szybciej i lepiej. Formy treningu mindfulness są zróżnicowane i można dopasować je do swoich potrzeb. Spotkanie z trenerem, medytacja, terapia oddechowa, samodzielny indywidualny trening w domu – istnieje naprawdę szeroki wachlarz możliwości, a każda pozwala na polepszenie naszego stanu uważności na świat i osiągnięcie spokoju w „tu i teraz”. Celem treningu uważności jest stopniowe uczenie się bycia obecnym i przytomnym w każdej bieżącej chwili życia, a rezultatem – bardziej świadome jego przeżywanie w każdym możliwym aspekcie: pracy, kontaktach z ludźmi, odpoczynku, wykonywania najprostszych czynności. Osoby długo praktykujące uważność są zdania, że nie ma lepszego sposobu osiągania stanu naturalnego zadowolenia. Zadowolenia, które nie jest związane z zewnętrznymi nagrodami (np. prestiżem, dobrobytem, dobrym pożywieniem), a raczej wynika z bycia w kontakcie z samym sobą. Uważność uczy bowiem, jak wstrzymać robienie czegoś i przejść w stan „istnienia”, jak poświęcać sobie więcej czasu dzięki zwolnieniu obrotów, pielęgnowaniu w sobie samoakceptacji, a także bacznej obserwacji tego, co „robi” nasz umysł przez większość czasu. Na co i kiedy może pomóc mindfulness? W ciągu ostatnich 30 lat zostało przeprowadzonych wiele badań empirycznych nad zastosowaniem mindfulness w leczeniu różnych problemów zdrowotnych – psychicznych i somatycznych. Ich wyniki pokazują, że metody oparte na mindfulness mogą być skuteczną lub co najmniej wspomagającą metodą leczenia. Badania pokazują, że treningi i programy oparte na mindfulness są bardzo pomocne dla pacjentów cierpiących na chroniczny ból, nadciśnienie, choroby serca, raka, choroby układu pokarmowego, niektóre choroby skóry, a także w przypadku doświadczania psychologicznych problemów takich jak niepokój, lęk, depresja, złość czy stres/wypalenie zawodowe. Medytacja i trening uważności są obecnie zalecane przez lekarzy jako środek prewencyjny albo sposób kontrolowania chronicznych chorób takich jak choroby serca, rak, niepłodność czy depresja. Współcześnie rozwijanych jest szereg liczących się nurtów psychoterapeutycznych nawiązujących do mindfulness, szczególnie w tzw. „trzeciej fali” terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), czyli np. MBCT – Mindfulness Based Cognitive Therapy, ACT – Acceptance and Commitment Therapy czy DBT– Dialectical-Behaviour Therapy. Podejścia te czerpią w dużej mierze z MBSR – Mindfulness Based Stress Reduction, czyli Programu Redukcji Stresu opartym na uważności, pierwszej w świecie zachodnim metody leczenia opartej na wschodnich (buddyjskich) technikach. Czy zatem warto zaimplementować mindfulness w organizacjach? Biorąc pod uwagę, że metoda ta pozwala zredukować stres, polepszyć nasz dobrostan i stan psychofizyczny, a przy tym nie jest zbyt wymagająca technicznie – warto zastanowić się nad wprowadzeniem treningu uważności na stałe do swojego kalendarza. 

Mindfulness nadaje się dla każdego, kto chce poprawić swoją jakość życia, w szczególności w przypadku, gdy:

  • chce nauczyć się radzić sobie z emocjami, napięciem, lękiem,
  • chce mieć większą kontrolę nad swoimi myślami,
  • chce znaleźć spokój i radość w bardzo szybkim życiu,
  • chce żyć bardziej świadomie,
  • chce szybciej regenerować swoje zasoby energii.

Uważność nie polega na życiu w zwolnionym tempie. Jej istotą jest koncentracja i świadomość zarówno w pracy, jak i życiu osobistym. Polega na uwolnieniu się od zakłóceń uwagi i niezbaczaniu z drogi w realizacji celów osobistych oraz organizacyjnych. 

 

Mindfulness w pracy – korzyści dla pracownika i pracodawcy

Zastosowanie treningu uważności, oprócz redukcji stresu, prowadzi również do szeregu innych korzyści – także w kontekście zawodowym. Badania naukowe dowodzą, że uważność wspomaga też takie obszary, jak:

  • komunikację – poprzez aktywne słuchanie i jasny przekaz, niweluje się nieporozumienia,
  • wydajność – poprzez koncentrację na konkretnym zadaniu, zmniejsza czas jego wykonania,
  • efektywność – poprzez odwrócenie uwagi od dystraktorów, poprawia się jakość pracy,
  • uczenie się – poprzez umiejętność zauważania nowych informacji, zdobywa się łatwiej nową wiedzę,
  • zarządzanie konfliktem – poprzez wzrost empatii, lepiej rozumie się intencje,
  • rozwój – poprzez inteligencję emocjonalną, inspiruje się innych do osiągania zamierzonych celów,
  • tożsamość firmy – poprzez zwiększenie jakości relacji, daje poczucie jedności i integruje pracowników,
  • elastyczność – poprzez otwartość na innych, zwiększa się chłonność pracowników na nowe pomysły.

Coraz większa liczba pracodawców decyduje się na wprowadzanie treningów mindfulness dla swoich pracowników. Tak dzieje się np. w Holandii – duże firmy w trosce o jakość życia zatrudnionych osób, cierpiących z powodu przepracowania i stresu, wprowadziły treningi uważności. Rezultaty przerosły najśmielsze oczekiwania. Pracownicy stali się bardziej otwarci, zmotywowani, a przede wszystkim zrelaksowani. W oparciu o mindfulness działają także tak znane przedsiębiorstwa jak Facebook, Yahoo!, Google, Intel czy Ebay. Wprowadzenie do organizacji praktyk mindfulness nie musi wiązać się z kosztami, dlatego mogą być one wykorzystane także przez mniejsze jednostki, jak OPS. 

Plusy stosowania mindfulness – korzyści dla pracownika:

  • lepsza koncentracja, która pomaga w sprawnym wypełnianiu służbowych obowiązków,
  • poprawa umiejętności komunikacyjnych – doskonała cecha w pracy w grupie,
  • większa łatwość w rozwiązywaniu bieżących problemów,
  • kreatywne myślenie,
  • spokój i opanowanie,
  • lepsze reagowanie na różne trudne, stresowe lub konfliktowe sytuacje w miejscu pracy,
  • większa satysfakcja z tego, co się robi.

Plusy stosowania mindfulness – korzyści po stronie pracodawcy:

  • wzrost produktywności,
  • mniej zwolnień i mniej nieobecności wśród pracowników,
  • odczuwalna poprawa atmosfery w pracy, która bezpośrednio przekłada się na wykonywanie zadań służbowych,
  • polepszenie relacji między szefem a pracownikiem.

Jak ćwiczyć uważność w pracy

Każdy zapewne doskonale zna to odczucie: przychodzimy do pracy z jasnym planem dnia, a potem po, zdawałoby się, zaledwie chwili, jedziemy już z powrotem do domu. Minęło 9 10 godzin, a udało nam się zrealizować zaledwie kilka zadań. I zapewne nie pamiętamy nawet dokładnie, na czym upłynął nam cały dzień. Badania pokazują, że poświęcamy niemalże 47% czasu w ciągu dnia, zastanawiając się nad czymś innym niż to, co robimy. Innymi słowy, większość z nas działa na autopilocie. Dodajmy do tego fakt, że weszliśmy obecnie w coś, co określa się terminem „ekonomii uwagi”. W ekonomii uwagi zdolność skupienia i koncentracji jest równie ważna co umiejętności techniczne i zarządzania. Współczesny pracownik socjalny styka się na co dzień z coraz większą ilością trudnych zagadnień, musi przyjmować i przetwarzać coraz więcej informacji, aby podejmować dobre decyzje, zatem jest coraz bardziej narażony na zgubne skutki braku koncentracji, stresu czy wręcz wypalenia zawodowego. Na szczęście można wyszkolić swój mózg tak, aby lepiej się koncentrować, wprowadzając do swojego programu dnia ćwiczenia na uważność. Przede wszystkim należy odpowiednio zacząć dzień. Badania pokazują, że w ciągu kilku minut po obudzeniu uwalniamy najwięcej hormonów stresu. Dlaczego? Bo myśl o nadchodzącym dniu uruchamia instynktowny mechanizm walki/ucieczki i uwalnia kortyzol do krwi. Zamiast tego wypróbujmy tę metodę: kiedy się obudzimy, spędźmy dwie minuty, leżąc w łóżku i po prostu obserwując swój oddech. W miarę jak zaczną pojawiać się myśli o nadchodzącym dniu, nie zatrzymujmy ich i skoncentrujmy się ponownie na oddechu.

Następnie, kiedy przyjdziemy do pracy, poświęćmy 10 minut przy biurku lub w samochodzie, aby – zanim rzucimy się w wir pracy – pobudzić umysł dzięki krótkiemu ćwiczeniu na uważność. Tak przygotowując się do pracy zwiększamy naszą efektywność dzięki uważności. Uważny umysł definiują dwie umiejętności: koncentracja i świadomość. Mówiąc bardziej szczegółowo, koncentracja to zdolność do skupienia się na tym, co robimy w danej chwili, podczas gdy świadomość to umiejętność rozpoznawania i uwalniania niepotrzebnych zakłóceń uwagi w momencie, gdy się pojawiają. Należy zrozumieć, że uważność nie jest jedynie powolną praktyką, ale polega na wykształceniu bystr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy