Dołącz do czytelników
Brak wyników

Tematu numeru

26 lutego 2019

NR 51 (Luty 2018)

Co nas czeka w pomocy społecznej w 2018 r.?
Uchwalone zmiany w przepisach i projekty nowelizacji aktów prawnych

0 15

Przywykliśmy już do tego, że każdy rok działalności instytucji przynosi zmiany przepisów – jedne wchodzą w życie już od początku roku, inne mają wydłużone vacatio legis. Do tego dochodzą jeszcze pojawiające się na stronach internetowych organów rządowych czy w mediach informacje o trwających pracach legislacyjnych, których efektem jest niemal zawsze kolejna nowelizacja aktów prawnych, na których opiera się działalność jednostek. Nie inaczej jest (i będzie) w bieżącym roku.

Zmiany, które w 2018 r. dotyczyć będą jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, można podzielić na te, które już od 1 stycznia weszły w życie; te, które na wejście oczekują albo są jeszcze w trakcie prac legislacyjnych, ale przynajmniej w najważniejszym zakresie są już znane, ponieważ można zapoznać się z projektami nowelizacji; oraz te, które ogólnie można określić jako „wielką niewiadomą”.

Zmiana ustawy o pomocy społecznej od stycznia 2018 r.

Od 1 stycznia br. do ustawy wprowadzono zmianę rozszerzającą katalog osób, które mogą ubiegać się o zwolnienie z wnoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Do ustawy dodano art. 64b, zgodnie z którym można zwolnić (na wniosek lub z urzędu) mieszkańca domu z wnoszenia całości lub części opłaty za jego pobyt, jeżeli jest członkiem Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej, o których mowa w art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1255 z późn. zm.). Dodatkowo, przy podejmowaniu decyzji o całkowitym albo częściowym zwolnieniu członka Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej albo o odmowie zwolnienia organ bierze pod uwagę możliwości i sytuację finansową gminy.
Oznacza to, że mamy do czynienia w tym wypadku z kolejną fakultatywną (uznaniową) przesłanką zwolnienia z odpłatności, którą możemy zastosować z urzędu bądź na wniosek mieszkańca, tylko w odniesieniu do jego odpłatności i tylko za jego pobyt w DPS, a także tylko wtedy, gdy stan finansów gminy na to pozwala (przy czym powołując się w decyzji odmownej na brak możliwości zwolnienia, należy opisać ten zły stan finansów czy możliwości).

Zmiana ustawy o pomocy społecznej od 1 marca 2018 r.

Druga, uchwalona już w czerwcu 2017 r., zmiana wejdzie w życie od 1 marca br. Dotyczy ona mieszkań chronionych i jest konsekwencją realizacji programu „Za życiem”. Zgodnie z tą zmianą, art. 53 ust. 1 otrzyma brzmienie: Osobie pełnoletniej, która ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebuje wsparcia w funkcjonowaniu w codziennym życiu, ale nie wymaga usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki, w szczególności osobie z zaburzeniami psychicznymi, osobie opuszczającej pieczę zastępczą w rozumieniu przepisów o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, zakład dla nieletnich, a także cudzoziemcowi, który uzyskał w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, może być przyznane wsparcie w mieszkaniu chronionym. Wprowadzona nowelizacja dokonuje zamiany wyrazu „pobyt” na wyraz „wsparcie”, który wskazuje na charakter usługowy tej formy pomocy społecznej, a także doprecyzowania, że adresatem wsparcia może być wyłącznie osoba pełnoletnia. 

Wprowadza się też podział mieszkań chronionych na dwa typy: mieszkanie chronione treningowe i mieszkanie chronione wspierane (art. 53 ust. 3: Mieszkanie chronione może być prowadzone przez każdą jednostkę organizacyjną pomocy społecznej lub organizację pożytku publicznego i w zależności od celu udzielania wsparcia prowadzone jest jako mieszkanie chronione treningowe lub mieszkanie chronione wspierane). W mieszkaniu chronionym treningowym zapewnia się usługi bytowe oraz naukę, rozwijanie lub utrwalanie samodzielności, sprawności w zakresie samoobsługi, pełnienia ról społecznych w integracji ze społecznością lokalną, w celu umożliwienia prowadzenia samodzielnego życia (art. 53 ust. 4). Natomiast mieszkanie chronione wspierane przeznaczone będzie dla osoby niepełnosprawnej, w szczególności z niepełnosprawnością fizyczną lub z zaburzeniami psychicznymi, albo osoby w podeszłym wieku lub przewlekle chorej, którym zapewnia się usługi bytowe oraz pomoc w wykonywaniu czynności niezbędnych w życiu codziennym i realizacji kontaktów społecznych, dostosowane do możliwości psychofizycznych osoby, w celu utrzymania lub rozwijania samodzielności osoby na poziomie jej możliwości (art. 53 ust. 5 i 6). 

W przypadku mieszkań chronionych prowadzonych przez gminy, powiaty lub na ich zlecenie zasadą będzie wydawanie decyzji o skierowaniu do korzystania ze wsparcia w mieszkaniu chronionym na czas określony, natomiast pobyt na czas nieokreślony będzie można przyznać w przypadku osób posiadających orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, a w odniesieniu do innych osób tylko w uzasadnionych przypadkach (art. 53 ust. 7 i 8). Zgodnie z art. 53 ust. 9 i 10, przed wydaniem decyzji o skierowaniu osoby do korzystania ze wsparcia w mieszkaniu chronionym pracownik socjalny jednostki organizacyjnej pomocy społecznej prowadzącej mieszkanie chronione wraz z pracownikiem socjalnym podmiotu prowadzącego mieszkanie chronione i osobą ubiegającą się o skierowanie do korzystania ze wsparcia w mieszkaniu chronionym albo jej przedstawicielem ustawowym dokonywać będą w formie pisemnej uzgodnień dotyczących celu i okresu pobytu, rodzaju i zakresu wsparcia, odpłatności osoby, sposobu zgłaszania planowanej nieobecności w mieszkaniu chronionym oraz zasad i sposobu realizacji programu usamodzielniania osoby lub programu wspierania. Zgodnie z art. 53 ust. 11, wsparcie świadczone w mieszkaniu chronionym nie stanowi zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych osób lub rodzin. Przepisy art. 53 ust. 7–11 nie będą miały zastosowania do sytuacji, w których osoba korzysta ze wsparcia w mieszkaniu chronionym, prowadzonym przez podmioty inne niż gmina, powiat lub na ich zlecenie. Korzystanie z tej formy wsparcia odbywać się będzie na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą korzystającą ze wsparcia w mieszkaniu chronionym lub jej przedstawicielem ustawowym.

Projekty nowelizacji ustawy

Aktualnie proces legislacyjny dotyczy dwóch projektów zmian ustawy o pomocy społecznej. Pierwszy znajduje się już w Sejmie (druk nr 2111, rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej); co do drugiego natomiast w grudniu ubiegłego roku zakończyły się konsultacje społeczne. Nowelizacji objętej drukiem sejmowym nr 2111 należało się spodziewać po przedstawionych w połowie 2017 r. wytycznych dotyczących postępowania z osobami pozbawionymi mieszkania. Projekt ustawy – jeszcze przed jego wniesieniem do sejmu – szczegółowo omawiany był na łamach listopadowego numeru „Doradcy…”. Zmiany w tym projekcie dotyczą przede wszystkim art. 48a ustawy, ale także art. 49 i art. 51, a mają na celu – zgodnie z twierdzeniem jego autorów – uporządkowanie i doprecyzowanie obowiązujących przepisów o pomocy społecznej, dotyczących placówek udzielających tymczasowego schronienia osobom bezdomnym, a w szczególności wprowadzenie dodatkowego typu placówki: schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Warto w tym miejscu wskazać, że Ministerstwo przygotowuje już nowe rozporządzenie w sprawie standardów tych placówek i usług w nich świadczonych1. Znacznie obszerniejsza zmiana ustawy przewidziana została w kolejnym projekcie nowelizacji z 14 listopada 2017 r.2 Nowelizacja ma na celu głównie wprowadzenie rozwiązań pozwalających na pełniejszą ochronę osób umieszczonych w domach pomocy społecznej, ale zmiany dotyczą także kilku innych przepisów ustawy. I tak, w art. 11 ust. 2 po wyrazach „podstawę do” dodaje się sformułowanie „ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia”.

Najbardziej oczekiwane przez wszystkie OPS-y zmiany zawarte zostały w art. 107 i dodawanym nowelizacją art. 109a. Propozycja zmiany art. 107 dotyczy częstości sporządzania rodzinnych wywiadów środowiskowych – w ust. 4 zdanie drugie ma otrzymać brzmienie: W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej – nie rzadziej niż co 12 miesięcy.

 

Powyższa propozycja rozszerza zatem katalog możliwych do zastosowania sankcji (dotychczas były to: odmowa przyznania świadczenia, uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymanie świadczeń pieniężnych) w przypadku np. braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym czy asystentem, odmowy zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadnionej odmowy podjęcia zatrudnienia o możliwość ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia. W art. 48b ust. 1 (obecne brzmienie: „Przyznanie niezbędnego ubrania następuje przez dostarczenie osobie potrzebującej odpowiedniego rozmiaru bielizny, odzieży i obuwia odpowiednich do pory roku”) wyraz „dostarczenie” proponuje się zastąpić wyrazem „zapewnienie”, co jest zmianą całkowicie racjonalną – rzadko który ośrodek dostarcza ubranie, raczej jest to talon do wykorzystania w sklepie (o ile nie jest to po prostu świadczenie pieniężne czyli zasiłek celowy). Kolejna propozycja zmiany dotyczy art. 97, a dokładnie możliwości obciążania osób bezdomnych kierowanych do schroniska lub schroniska z usługami opiekuńczymi, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, częściową opłatą za pobyt w takim schronisku.

 

Zmiana polegać będzie na dodaniu do art. 97 ust. 1a w brzmieniu: W przypadku osoby bezdomnej skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych albo schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi, nie ma zastosowania zdanie drugie w ust. 1. Jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego opłata nie może być wyższa niż 30% dochodu osoby skierowanej do schroniska. Zwracam przy tym uwagę na to, że powyższa zmiana, aby mogła zostać w praktyce wykorzystana, wymagać będzie zmiany uchwały rady gminy w sprawie ponoszenia odpłatności za pobyt w takim ośrodku wsparcia. Najbardziej oczekiwane przez wszystkie OPS-y zmiany zawarte zostały w art. 107 i dodawanym nowelizacją art. 109a. Propozycja zmiany art. 107 dotyczy częstości sporządzania rodzinnych wywiadów środowiskowych – w ust. 4 zdanie drugie ma otrzymać brzmienie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy