Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pod lupą

27 lutego 2019

NR 50 (Grudzień 2017)

Trudne przypadki w programie „Rodzina 500+”
– analiza przypadków

0 13

Po ponad półtorarocznym okresie obowiązywania programu „Rodzina 500+” pojawiają coraz bardziej złożone problemy prawne, z którymi muszą radzić sobie urzędnicy odpowiedzialni za realizację tego programu.

Jednym z praktycznych problemów dotyczących realizacji przepisów ustawy jest wynikająca z ustawowej definicji rodziny (art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1851) kwestia wspólnego zamieszkiwania z małżonkami, rodzicami dzieci lub opiekunem faktycznym dziecka/dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym celu konieczne jest dokonanie wykładni samego sformułowania „zamieszkujące wspólnie”. W orzecznictwie przyjmuje się, że sformułowanie to należy rozumieć jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspokaja jego potrzeby życiowe. Wskazuje na to też cel, na jaki przyznawane jest świadczenie wychowawcze, który to cel określony został w przepisie art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie bowiem z tym przepisem, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych1. Tym samym, to właśnie wspólne zamieszkiwanie dziecka z małżonkiem, rodzicem lub opiekunem faktycznym, a nie jego pochodzenie jako element stanu cywilnego, determinuje przyznanie świadczenia wychowawczego2.

Kontynuując powyższy wywód – tj. zakładając, że to „wspólne zamieszkiwanie” determinuje prawo do świadczenia wychowawczego – uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest ten z rodziców (opiekun faktyczny lub prawny), który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, a więc rodzic, który wspólnie zamieszkuje z dzieckiem, zaspokaja jego potrzeby, wychowuje i utrzymuje3. Prawo to natomiast nie jest uzależnione od posiadania samej władzy rodzicielskiej4.

Opieka naprzemienna

W kwestii wspólnego zamieszkiwania, w praktyce pojawiła się także kwestia sprawowania tzw. opieki naprzemiennej – która powoduje, że uprawnienie do świadczenia wychowawczego zachowuje każdy z rodziców.

Opiekę naprzemienną cechuje równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. W tych okresach, na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, każdemu z rodziców przysługuje odpowiednio podzielone świadczenie wychowawcze na dziecko objęte opieką naprzemienną. Ustalenie to jednak – zgodnie z przepisem art. 2 pkt 16 (in fine) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – musi wynikać wprost z orzeczenia sądu (wyroku rozwodowego, postanowienia w przedmiocie ustalenia kontaktów z dzieckiem), a nie na przykład z oświadczenia podmiotu ubiegającego się o przyznanie świadczenia wychowawczego5. W tym drugim przypadku uprawnionym do świadczenia wychowawczego będzie ten rodzic, który zamieszkuje wspólnie z dzieckiem, sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę (względnie naprzemienną) i który pierwszy wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia, jeśli oboje rodziców odpowiada dwóm pierwszym warunkom6. Niemniej jednak i w takim przypadku organ rozpatrujący sprawę o przyznanie świadczenia wychowawczego winien samodzielnie dokonać ustalenia, które z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnim, bowiem właśnie ta okoliczność ma decydujące znaczenie w zakresie decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego. 

W utrwalonym w orzecznictwie poglądzie przyjmuje się, że przepis art. 7 ust. 5 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Dochód ten jest wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem liczby hektarów przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla jednego hektara przeliczeniowego niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa.

 

Szczególna sytuacja w zakresie prawa do świadczenia wychowawczego dotyczy przypadku ubezwłasnowolnienia całkowitego dziecka. Jeżeli dziecko zostało ubezwłasnowolnione całkowicie i jego opiekunem prawnym nie zostali ustanowieni rodzice, to takie dziecko nie wchodzi w skład danej rodziny. Jeżeli natomiast dziecko pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy są równocześnie jego opiekunami prawnymi z uwagi na ubezwłasnowolnienie, to wówczas jest ono uwzględniane w składzie rodziny7. Powyższe jest konsekwencją tego, że zgodnie z przepisem art. 27 ustawy  z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 459 z późn. zm.), miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.

Prawo cudzoziemca do świadczenia wychowawczego – „dostęp do rynku pracy”

Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje posiadającym kartę pobytu z adnotacją „dostęp do rynku pracy”, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy.

Zgodnie z ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy