Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pod lupą

27 lutego 2019

NR 50 (Grudzień 2017)

Trudne przypadki w programie „Rodzina 500+”
– analiza przypadków

0 120

Po ponad półtorarocznym okresie obowiązywania programu „Rodzina 500+” pojawiają coraz bardziej złożone problemy prawne, z którymi muszą radzić sobie urzędnicy odpowiedzialni za realizację tego programu.

Jednym z praktycznych problemów dotyczących realizacji przepisów ustawy jest wynikająca z ustawowej definicji rodziny (art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1851) kwestia wspólnego zamieszkiwania z małżonkami, rodzicami dzieci lub opiekunem faktycznym dziecka/dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym celu konieczne jest dokonanie wykładni samego sformułowania „zamieszkujące wspólnie”. W orzecznictwie przyjmuje się, że sformułowanie to należy rozumieć jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspokaja jego potrzeby życiowe. Wskazuje na to też cel, na jaki przyznawane jest świadczenie wychowawcze, który to cel określony został w przepisie art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie bowiem z tym przepisem, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych1. Tym samym, to właśnie wspólne zamieszkiwanie dziecka z małżonkiem, rodzicem lub opiekunem faktycznym, a nie jego pochodzenie jako element stanu cywilnego, determinuje przyznanie świadczenia wychowawczego2.

Kontynuując powyższy wywód – tj. zakładając, że to „wspólne zamieszkiwanie” determinuje prawo do świadczenia wychowawczego – uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest ten z rodziców (opiekun faktyczny lub prawny), który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, a więc rodzic, który wspólnie zamieszkuje z dzieckiem, zaspokaja jego potrzeby, wychowuje i utrzymuje3. Prawo to natomiast nie jest uzależnione od posiadania samej władzy rodzicielskiej4.

Opieka naprzemienna

W kwestii wspólnego zamieszkiwania, w praktyce pojawiła się także kwestia sprawowania tzw. opieki naprzemiennej – która powoduje, że uprawnienie do świadczenia wychowawczego zachowuje każdy z rodziców.

Opiekę naprzemienną cechuje równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. W tych okresach, na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, każdemu z rodziców przysługuje odpowiednio podzielone świadczenie wychowawcze na dziecko objęte opieką naprzemienną. Ustalenie to jednak – zgodnie z przepisem art. 2 pkt 16 (in fine) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – musi wynikać wprost z orzeczenia sądu (wyroku rozwodowego, postanowienia w przedmiocie ustalenia kontaktów z dzieckiem), a nie na przykład z oświadczenia podmiotu ubiegającego się o przyznanie świadczenia wychowawczego5. W tym drugim przypadku uprawnionym do świadczenia wychowawczego będzie ten rodzic, który zamieszkuje wspólnie z dzieckiem, sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę (względnie naprzemienną) i który pierwszy wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia, jeśli oboje rodziców odpowiada dwóm pierwszym warunkom6. Niemniej jednak i w takim przypadku organ rozpatrujący sprawę o przyznanie świadczenia wychowawczego winien samodzielnie dokonać ustalenia, które z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnim, bowiem właśnie ta okoliczność ma decydujące znaczenie w zakresie decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego. 

W utrwalonym w orzecznictwie poglądzie przyjmuje się, że przepis art. 7 ust. 5 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Dochód ten jest wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem liczby hektarów przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla jednego hektara przeliczeniowego niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa.

 

Szczególna sytuacja w zakresie prawa do świadczenia wychowawczego dotyczy przypadku ubezwłasnowolnienia całkowitego dziecka. Jeżeli dziecko zostało ubezwłasnowolnione całkowicie i jego opiekunem prawnym nie zostali ustanowieni rodzice, to takie dziecko nie wchodzi w skład danej rodziny. Jeżeli natomiast dziecko pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy są równocześnie jego opiekunami prawnymi z uwagi na ubezwłasnowolnienie, to wówczas jest ono uwzględniane w składzie rodziny7. Powyższe jest konsekwencją tego, że zgodnie z przepisem art. 27 ustawy  z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 459 z późn. zm.), miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.

Prawo cudzoziemca do świadczenia wychowawczego – „dostęp do rynku pracy”

Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje posiadającym kartę pobytu z adnotacją „dostęp do rynku pracy”, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy.

Zgodnie z przywołanym wyżej przepisem ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcowi legitymującemu się kartą pobytu, uprawnionemu do wykonywania pracy na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej – niezależnie od tego, czy uprawnienie to zostało ujawnione przez właściwy organ na karcie pobytu. Inaczej rzecz ujmując, prawo do uzyskania świadczenia wychowawczego przez cudzoziemca legitymującego się kartą pobytu uzależnione jest nie od wymaganej prawem adnotacji organu, lecz od posiadania przez niego uprawnienia do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które może wynikać także z posiadanego zezwolenia na pracę lub z mocy przepisów zwalniających cudzoziemca z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę8. Przykładem może tu być cudzoziemiec posiadający kartę pobytu i uprawnienie do wykonywania pracy w Polsce z uwagi na udzielenie ochrony uzupełniającej,  co spełnia określony w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci warunek konieczny do uzyskania świadczenia wychowawczego9. Powyższe jest konsekwencją uregulowań zawartych w przepisie art. 244 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1990 z późn. zm.) w związku z przepisem  art. 87 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1065 z późn. zm.). Pierwsza z wyżej wymienionych regulacji nakłada na organy obowiązek umieszczenia w karcie pobytu adnotacji „dostęp do rynku pracy” – w przypadku zezwolenia udzielonego cudzoziemcowi, który jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jest zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę. Natomiast druga regulacja stanowi, w jakich sytuacjach cudzoziemiec jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1), a w jakich zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę (ust. 2) i wśród tych sytuacji, konkretnie zaś posiadania uprawnienia do wykonywania pracy na terytorium Polski  wskazano m.in. udzielenie ochrony uzupełniającej w RP (art. 87 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy).

 

Zawieszenie działalności gospodarczej a utrata dochodu

Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 19 lit. e ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przez utratę dochodu rozumie się, między innymi,  utratę dochodu spowodowaną wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j.: Dz. U. z 2016 r.,  poz. 1829 z późn. zm.). W myśl przywołanego wyżej art. 14a ust. 1d ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorca niezatrudniający pracowników, prowadzący działalność gospodarczą przez okres co najmniej 6 miesięcy, może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki osoby prowadzącej działalność gospodarczą, na okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. W związku z powyższym, w sytuacji gdy zawieszenie działalności gospodarczej nie nastąpiło na zasadach określonych w art. 14a ust. 1d ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, to niezależnie od zaprzestania wy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy