Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z klientem OPS

27 lutego 2019

NR 50 (Grudzień 2017)

Sposoby postępowania w kontakcie z osobami z zaburzeniami psychicznymi

0 120

Osoby, które otrzymały diagnozę „zaburzenia psychiczne” wykazują trudności w obszarze myślenia, przeżywania i działania. Ich percepcja własnych doznań oraz tego, co spotykają w środowisku jest znacząco zniekształcona. Przeżywają nadmierny, dezorganizujący stres, cierpią z powodu chronicznych lęków, nie kontrolują swoich impulsów i działają destruktywnie. Zdobycie informacji na temat diagnozy ich stanu psychicznego może wpłynąć na jakość niesienia pomocy socjalnej klientom ośrodka pomocy społecznej wykazujących tego typu trudności.

Osoba wykazująca zaburzenia psychiczne ma trudności w nawiązywaniu kontaktu z ludźmi. Percypuje rzeczywistość w sposób zniekształcony, co powoduje jej trudności. Dlatego nawiązanie i podtrzymanie kontaktu jest podstawą budowania współpracy z klientem OPS. Poprzez nawiązanie kontaktu pracownik socjalny rozpoczyna proces budowania podwalin pod dobrą współpracę. Daje mu to możliwość zdobycia potrzebnej wiedzy na temat klienta oraz tworzenia sojuszu niezbędnego do udzielenia mu wsparcia. Dzięki budowaniu kontaktu z klientem pracownik socjalny konstruuje proces współpracy, tworząc odpowiednią atmosferę bezpieczeństwa i zaufania.

Nawiąż kontakt 

W czasie rozmów, prowadzenia wywiadu, tonem swojego głosu, gestami:

  • twórz przyjazną atmosferę;
  • potwierdzaj osobie, że zależy ci na tym, by jej pomóc;
  • wskazuj, że dostrzegasz sens jej mówienia, zachowania i starasz się ją zrozumieć;
  • odzwierciedlaj uczucia, potrzeby oraz zamiary klienta (np.: „Smutno z tym panu?”, „Zezłościł się pan na nią?”, „Potrzebuje pan świętego spokoju.”, „Chce pani zadbać o potrzebę swojego rozwoju zawodowego?”);
  • wykazuj empatię, tj. dawaj do zrozumienia, że domyślasz się, co w danej chwili czuje, że rozumiesz to, co robi i mówi. Warto w kontakcie z osobą w kryzysie sprawdzić, od kiedy jej obecny stan trwa oraz okazać akceptację dla trudności, których doświadcza;
  • nawiązuj i podtrzymuj kontakt wzrokowy. Utrzymuj go i tym samym pokazuj swoje zainteresowanie tematem oraz problemami klienta;
  • potakuj, potwierdzaj w niedługich odstępach czasu, że słuchasz swojego rozmówcę;
  • stanowczo i jednocześnie życzliwie wskazuj swoje granice i granice rzeczywistości (np.: „Na to nie mogę się zgodzić, ponieważ dzieci będą się tego bały, a potrzebują spokoju, by mogły spać i wypoczęte pójść następnego dnia do szkoły”, „Tego pan nie może zrobić, bo nie ma pan na to środków finansowych”).

Przykładowe wypowiedzi, które mogą ułatwić nawiązanie i budowanie kontaktu odpowiedniego do zbudowania sojuszu współpracy:

  • Jak się pan czuje po pracy?
  • Jak przebiegło spotkanie?
  • Doceniam to, iż mimo pani trudności przyszła pani na spotkanie do naszego ośrodka. Tutaj będziemy mieli możliwość spokojnego porozmawiania i zrobienia odpowiednich rzeczy, żeby pani pomóc. Tu mam dostęp do odpowiednich informacji oraz potrzebnych dokumentów;
  • Widzę, że jest ci bardzo trudno. Mamy czas. Powoli opowiedz mi, co cię dręczy, a ja zrobię, co w mojej mocy, żeby ci pomóc;
  • Słyszę, że jest ci bardzo ciężko. Mówisz, że nie jesteś w stanie zapanować nad własnymi myślami. Opowiedz mi o tym, a na pewno znajdziemy rozwiązanie.

Nawiązanie i podtrzymanie kontaktu z klientem daje możliwość budowania sojuszu współpracy potrzebnego do niesienia adekwatnej pomocy. Jak najpełniejszy kontakt z klientem, który wykazuje dysregulację psychiczną, daje możliwość udzielania mu również wsparcia emocjonalnego w trakcie procesu niesienia pomocy socjalnej. Wsparcie emocjonalne jest jedną z niezbędnych form działania w tym zakresie.

Czego unikać i co można zrobić:

  • unikaj mówienia dużej liczby słów – to stwarza wrażenie zagadywania osoby. Osoba może pomyśleć, że nie jest słuchana i rozumiana. Może to spowodować frustrację i trudności w dalszym procesie niesienia pomocy;
  • unikaj na początku kontaktu narzucania tematu rozmowy, w sytuacji, w której klient OPS wskazuje to, co jest aktualnie dla niego ważne, co go porusza, z czym ma problem.

Na początku dużo słuchaj, zadawaj krótkie proste pytania i wysłuchuj; staraj się wczuć w stan osoby, staraj się zrozumieć. W rozmowie przyjmij proporcję 80% słuchania – 20% mówienia.

Podstawowa wiedza na temat tego, jaki jest cel stosowania leków, jak dawno temu klient OPS zażył leki pozwoli lepiej zrozumieć sposób funkcjonowania klienta.  

 

Wesprzyj regulację emocjonalną

Osoby wykazujące zaburzenia psychiczne doświadczają licznych trudności emocjonalnych. Zdolność regulacji emocjonalnej bywa poważnie osłabiona.

Prawdopodobnie osoba ma trudności w samodzielnym uregulowaniu swoich przeżyć. Nierzadko emocje te i uczucia są bardzo intensywne, nieuświadomione i znacząco wpływają na jej postępowanie; niekiedy są tak silne, iż osoba traci kontrolę nad swoich zachowaniem, np. bezustannie krzyczy na dzieci, ciągle obawia się, że wszyscy wokół działają na jej szkodę, często koncentruje się tylko na sobie, nie dostrzegając potrzeb innych. Wówczas pracownik socjalny może wspierać osobę w samodzielnym regulowaniu swoich stanów emocjonalnych poprzez krótkie interwencje mające na celu znalezienie osobistych zasobów panowania nad sobą oraz poprzez interwencje interakcyjne dające możliwość osiągnięcia większego stanu uspokojenia w danej chwili.

Przykładowe działania:

  • razem z klientem nazywaj jego stany emocjonalne, ustalaj z nim, jakie emocje w danym momencie przeżywa (np.: „Jak ona pana tak nazwała, to się chyba pan zezłościł, prawda?”, „Płacze pani. Smutno pani bardzo?”);
  • naucz klienta krótkich technik relaksacyjnych za pomocą oddechu (m.in. spowalnianie oddechu, kierowanie świadomości na ciało, wizualizacja);
  • odzwierciedlaj jego emocje (poprzez mimikę, gesty i werbalizację), np.: „Widzę, że jest pani bardzo zdenerwowana”, Pracownik marszczy brwi i mówi: „To naprawdę smutne”.
  • klaryfikuj treści, zmierzaj do doprecyzowania danej kwestii i jej związku z daną emocją (z danymi uczuciami);
  • w sytuacji chaosu spowodowanego emocjami porządkuj, układaj, kategoryzuj treści i szukaj między nimi powiązań;
  • urealniaj, tj. odnoś emocje klienta do rzeczywistych zdarzeń i wraz z nim weryfikuj stopień adekwatności jego reakcji, wpływaj na aktywację realistycznego myślenia klienta;
  • odnoś się do realności, działaj w ten sposób, by klient podejmował realistyczne myślenie;
  • koncentruj się na aktualnych przeżyciach klienta, nakłaniaj go do odnoszenia się do tego, co jest w danej chwili (zasada „tu i teraz”).

Czego unikać i co można zrobić:

  • unikaj impulsywnych reakcji własnych, wyrażających się w gwałtownym hamowaniu reakcji i wypowiedzi klienta, w stopowaniu, grożeniu, czy straszeniu negatywnymi konsekwencjami;
  • unikaj nadmiernego współczucia i hamowania w sytuacji smutku, wyrażanego przez osobę żalu;

Twórz przestrzeń dla każdych emocji, które przeżywa klient: złości, smutku, żalu, lęku. Zainteresowanie i „wytrzymanie” chwili wobec emocji klienta daje możliwość ich wyrażenia, odreagowania i stworzenia przestrzeni na dalszą rozmowę o trudnościach. Zbyt szybkie działania na rzecz zaradzenia przeżyciom klienta, których wyraz widoczny jest w emocjach, może stworzyć blokadę dalszego procesu pomocy.

Ustal, czy osoba na coś choruje, czy przyjmuje leki

Osoby wykazujące trudności psychiczne podejmują próby poradzenia sobie z tym stanem poprzez zażywanie leków. Częstym rozwiązaniem, jakie stosują, jest zażywanie leków przepisanych przez lekarza pierwszego kontaktu bądź psychiatrę. Bywa również tak, iż zażywanie leków wynika z ich zaburzenia (np. zaburzenia hipochondryczne). Wówczas przyjmowanie leków może być elementem samego zaburzenia.

Zdobycie informacji na temat historii zażywanych przez klienta OPS leków pozwoli dostosować wsparcie do jego potrzeb i wymagań sytuacji. Podczas rozmów zdobądź informacje na temat:

  • rodzajów zażywanych leków;
  • częstość ich przyjmowania;
  • wielkość dawki przyjmowanego leku;
  • pory przyjmowania leków;
  • regularności zażywania leków;
  • jeżeli osoba przestała zażywać leki, to kiedy to nastąpiło i z jakiego powodu; czy ta sytuacja się powtarza; czy po przerwie osoba ponowiła przyjmowanie leków, co to spowodowało;
  • jakie leki przyjmowała wcześniej;
  • poznaj diagnozę lekarską i zalecenia z nią związane.

Podstawowa wiedza na temat tego, jaki jest cel stosowania leków, jak dawno temu klient OPS zażył leki pozwoli lepiej zrozumieć jego sposób funkcjonowania. Niektóre lekarstwa działają spowalniająco, inne pobudzająco. Wielkość dawki, pory ich przyjmowania oraz fakt stosowania bądź niestosowania się do zaleceń lekarza przez klienta wpływać może znacząco na jego stan psychiczny. Na podstawie tej wiedzy pracownik socjalny może dostosować swoją postawę, np. spowolnić wypowiedzi, dać klientowi więcej czasu do namysłu, albo częściej stopować i porządkować jego wypowiedzi. Powody odstawienia leków są ważną informacją i mogą świadczyć o stanie funkcjonowania psychicznego klienta (np. stany lękowe nasiliły się i osoba z tego powodu przestaje brać leki, ponieważ obawia się o skutki ich działania. To może być wskazaniem do tego, by skierować osobę na hospitalizację). Podstawowa wiedza na temat rodzajów stosowanych leków nakierowanych na zmiany w obszarze psychiki może przyczynić się do szybszej identyfikacji problemów klienta.

Przykładowe działania:

  • jeżeli uznasz, iż stan klienta jest poważny, skieruj go na konsultację do specjalisty (psychologa, psychoterapeuty, terapeuty uzależnień, psychiatry), który oszacuje konieczność wprowadzenia farmakoterapii bądź psychoterapii lub innego rodzaju oddziaływań;
  • jeśli klient zażywa leki, sprawdź, czy pozostaje pod opieką specjalisty;
  • skontaktuj się ze specjalistą w celu ustalenia formy i charakteru leczenia. Zapytaj wówczas o zgodę klienta na takiego typu konsultację. Wyjaśnij mu, iż konsultacja ta pozwoli ci na skuteczne udzielanie mu pomocy;
  • jeżeli uznasz, iż zdrowie lub życie klienta jest poważnie zagrożone – poinformuj go o tym, iż skontaktujesz się z odpowiednim specjalistą i skierujesz go na odpowiednie leczenie. W takiej sytuacji odpowiednim wyborem jest próba nakłonienia klienta do dobrowolnego poddania się hospitalizacji, a jeżeli odmówi wezwanie lekarza i – w razie potrzeby – policji, w celu przewiezienia go do odpowiedniej placówki leczenia chorób i zaburzeń psychicznych.

Czego unikać i co można zrobić:

  • „rozliczania” klienta ze sposobów zażywania leków;
  • straszenia, grożenia negatywnymi konsekwencjami związanymi z danym sposobem...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy