Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdaniem psychologa

26 czerwca 2018

NR 53 (Kwiecień 2018)

Seksualnie pełnosprawni
O seksualności osób z niepełnosprawnością intelektualną

0 61

Seksualność osób z niepełnosprawnością intelektualną jest zagadnieniem i obszarem wciąż budzącym wiele emocji i wątpliwości. Jednym z najpowszechniejszych mitów funkcjonujących w naszym społeczeństwie jest przekonanie, że osoby z niepełnosprawnością intelektualną są aseksualne, a więc nie posiadają żadnych potrzeb i pragnień w tej sferze swojego funkcjonowania.

W pierwszej części artykułu skonfrontowane zostają mity i stereotypy wokół tego tematu oraz wynikające z nich postawy społeczne. Dalsza część tekstu przedstawia prawidłowości rozwoju psychoseksualnego osób z niepełnosprawnością intelektualną, ich potrzeby w tym zakresie oraz rolę rodziców i pracowników w obszarze wspierania rozwoju psychoseksualnego swoich dzieci, podopiecznych.

Integralna część ludzkiej osobowości

Seksualność człowieka jest niezwykle ważną i bardzo złożoną sferą ludzkiego życia. Obejmuje ona szereg właściwości związanych z fizycznym, emocjonalnym, psychicznym czy społecznym aspektem funkcjonowania człowieka. Wbrew wielu powszechnym opiniom, seksualność nie sprowadza się wyłącznie do aktu seksualnego, ale jest integralną częścią ludzkiej osobowości. Seksualność to nasze ciało, nasza płciowość, hormony, to przeżywanie siebie na poziomie męskości i kobiecości. To nasze emocje, myśli, posiadane fantazje, pragnienia czy doznania seksualne. Seksualność to również intymność, zmysłowość, proces nawiązywania bliskiej więzi i doświadczania siebie w relacji intymnej z drugim człowiekiem. To także nasza tożsamość seksualna, tożsamość płciowa, obraz własnej osoby i role płciowe czy w końcu poziom akceptacji własnego potencjału seksualnego. To szerokie rozumienie definicji seksualności wskazuje na fakt, iż każda istota ludzka, już od poczęcia, posiada swoją seksualność, która towarzyszy jej przez całe życie, kształtując się w toku złożonego rozwoju psychoseksualnego. 

Pomimo iż seksualność to absolutnie naturalna sfera ludzkiego życia, od zawsze budzi ona wiele emocji i nierzadko kontrowersji. Sposób przeżywania i wyrażania ludzkiej seksualności różnił się na przestrzeni wieków, a także w zależności od kultury oraz społeczności w jakiej funkcjonował. W naszej rzeczywistości seksualność niewątpliwie wciąż stanowi jeszcze temat tabu i podejmowanie go często rodzi zakłopotanie, wstyd czy niepewność. W przypadku podejmowania tematu seksualności osób z niepełnosprawnością intelektualną mamy do czynienia ze szczególnie silnym procesem tabuizacji, gdyż porusza on dwie trudne emocjonalnie kwestie – niepełnosprawność i seksualność. W rezultacie, nagromadzone emocje, brak wystarczającej wiedzy i doświadczenia w kontakcie z osobami z niepełnosprawnością intelektualną przyczyniają się do powstawania w społeczeństwie wielu stereotypów i nieprawdziwych przekonań, którym mogą ulegać również rodzice, opiekunowie czy specjaliści. 

Mity społeczne

Jednym z najpowszechniejszych mitów funkcjonujących w naszym społeczeństwie jest przekonanie, że osoby z niepełnosprawnością intelektualną są aseksualne, a więc nie posiadają żadnych potrzeb i pragnień w tej sferze swojego funkcjonowania. Generuje to postawę, którą możemy rozumieć jako ignorującą i w rezultacie której osoby z niepełnosprawnością intelektualną traktowane są jak dzieci. Bardzo często możemy obserwować przejawy takiej postawy chociażby w nieadekwatnym do wieku ubiorze, tematyce zajęć i traktowaniu dorosłych już osób z niepełnosprawnością intelektualną w sposób infantylny. Postawa ignorująca seksualność wiąże się zazwyczaj z jednoczesną koncentracją opiekunów na niepełnosprawności dziecka i działaniach mających na celu niwelowanie tych deficytów, niosąc ze sobą ryzyko pomijania ważnych zadań w rozwoju psychoseksualnym dziecka, m.in. takich jak proces identyfikacji z własną płcią, rozwój ról płciowych, kształtowanie i uwewnętrznianie norm społecznych dotyczących seksualności czy rozwój zdolności emocjonalnych. 

Inny, powszechny w społeczeństwie mit odnoszący się do seksualności osób z niepełnosprawnością intelektualną to przeżywanie jej jako sfery prymitywnej, niepohamowanej, sprowadzającej się wyłącznie do pierwotnych instynktów i ubogich sposobów rozładowywania napięcia seksualnego. Innymi słowy – jest to przekonanie, że seksualność osób z niepełnosprawnością intelektualną jest również upośledzona. Taka wizja seksualności budzi w otoczeniu nierzadko strach, niechęć czy nawet obrzydzenie. W rezultacie może generować to w opiekunach i specjalistach kształtowanie się postawy o charakterze udaremniającym. Gdy seksualność osób z niepełnosprawnością intelektualną okazuje się być dla otoczenia tematem zagrażającym lub nie do zniesienia, możemy obserwować szereg zachowań, które mają na celu utrudnić lub zapobiec ekspresji seksualnej poprzez karanie, krytykowanie czy ośmieszanie wszelkich przejawów seksualności. Jeszcze inny...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy