Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdaniem psychologa

22 maja 2019

NR 64 (Maj 2019)

Uzależnienie ofiary od sprawcy przemocy

0 2734

Jak pracownik socjalny może wspierać ofiarę przemocy, aby ta zakończyła związek ze sprawcą i uniezależniła się od niego?

Bywa, że ofiary przemocy przez nawet długie lata pozostają w bliskim kontakcie z osobami, od których doświadczają przemocy. Relacje z nimi trwają, w różnej dynamice. Na jakiś czas ofiary odchodzą od sprawców, potem wracają. Nierzadko wypowiadają się o sprawcach w superlatywach, wskazują na ich mocne strony, ignorując krzywdy, które im wyrządzają. Zachowują się, jakby były w jakimś sensie uzależnione od sprawcy. W bliższym kontakcie okazuje się, że funkcjonują jakby nie myślały samodzielnie. Wskazują na silny, ścisły związek z osobą stosującą przemoc.

Aby wspierać ofiary przemocy w zmianie swojej sytuacji, w tym w uniezależnieniu się od sprawcy, należy dokonać trafnej diagnozy funkcjonowania ofiary (zrozumienie procesu uwikłania w przemoc) oraz podjąć adekwatne formy wspierania rozłożone w czasie (długotrwały, intensywny proces).

POLECAMY

Uwikłanie w przemoc

Ofiara uwikłana w przemoc zdaje się nie funkcjonować samodzielnie, idealizuje osobę stosującą przemoc, w sytuacjach rozmowy na jej temat radzi sobie z ambiwalentnym stosunkiem do niej przez racjonalizowanie i przedstawianie osoby stosującej przemoc w pozytywnym świetle. Zależność ekonomiczna czy emocjonalna, życie z małymi dziećmi dodatkowo wzmagają ten stan. 

Na pozostawanie ofiary w stałym związku ze sprawcą wpływają różne mechanizmy i zjawiska psychiczne. Doprowadzają do takiego funkcjonowania, które można nazwać swoistym uzależnieniem się ofiary od osoby stosującej przemoc. Świadomość występowania tych mechanizmów oraz wiedza na temat ich działania pozwala dobrać adekwatne strategie pomocy. Procesami i zjawiskami, które m.in. wpływają na „uzależnienie się” ofiary są: „wyprany mózg”, „dysonans poznawczy” i „syndrom wyuczonej bezradności”.

„Wyprany mózg”

„Pranie mózgu” można porównać do wymuszonej indoktrynacji, manipulowania i sterowania ofiarą w taki sposób, by przejęła poglądy i przekonania osoby, która stosuje ten sposób. To szereg zabiegów, które mogą prowadzić do zmiany przeżywania emocjonalnego, zmiany potrzeb i postaw ofiary. Funkcjonowanie ofiary ma być zgodne z oczekiwaniami osoby zmieniającej ofiarę. Ofiara wskutek tego staje się narzędziem dla osoby stosującej przemoc, dzięki któremu może ona realizować własne cele. Osoba krzywdząca dokonuje tego poprzez koncentrowanie większości uwagi na sobie, co doprowadza ofiarę do przekonania o wszechwładzy i wszechmocy sprawcy, poprzez izolowanie ofiary od świata zewnętrznego i tego, co on zawiera (np. inną perspektywę), a także poprzez systematyczne działania lękorodne (wzrost poczucia zagrożenia) i obniżające poczucie własnej wartości, pewności siebie. Dokonuje tego również poprzez różne działania przynoszące wyczerpanie ofiary, także wskutek tworzenia bardzo nieprzewidywalnej atmosfery, np. poprzez naprzemienne okazywanie pozytywnych zachowań i następujących po nich aktów agresji. Wprowadza to ofiarę w silną dezorientację i wywołuje dodatkowe trudności w funkcjonowaniu, takie jak (obok powyższych): silne poczucie winy, zahamowanie w działaniu, re...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów



Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!

Przypisy