Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki pracownika

4 marca 2019

NR 61 (Luty 2019)

Usługi opiekuńcze
podnoszenie jakości i wprowadzanie standardów

0 131

Usługi opiekuńcze stanowią ważny element wsparcia niezbędnego niepełnosprawnym mieszkańcom danej gminy.
Dzięki tej pomocy wiele osób mimo podeszłego wieku, osamotnienia, chorób i wynikłych z nich dysfunkcji może nadal mieszkać u siebie w domu, miejscu uznanym za spokojne i bezpieczne.

Obecnym celem realizacji usług opiekuńczych jest zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych osób starszych, chorych, niedołężnych, które nie radzą sobie z codziennymi zadaniami związanymi z życiem: higieną, samoobsługą, wykonywaniem zaleceń lekarza, utrzymywaniem porządku. Samodzielnie nie mogą zapewnić sobie godnych warunków egzystencji w dotychczasowym miejscu zamieszkania. Dodatkowo, w miarę możliwości opiekunów, zaleca się, by wspomagali oni chorego w aktywności oraz dbali o jego kontakty z najbliższym otoczeniem. Zwykle jest to praca jeden na jeden, co oznacza, że osobę wymagającą pomocy w danym okresie czasu wspomaga ten sam opiekun, najczęściej kobieta. Jeszcze do niedawna, by zrekompensować niskie płace, opiekunki podejmowały się świadczenia usług u kilku pacjentów jednocześnie. Godziny przyznane przez OPS jednej osobie pokrywały się z czasem, który winien być przeznaczony już dla następnej. Zdarzały się liczne nadużycia, a w związku z tym spadała jakość usług. Niezadowoleni, odizolowali od świata seniorzy unikali otwartej skargi mimo krzywdzącej ich sytuacji. Obawiali się bowiem, że opiekunka, na którą „donieśli”przestanie do nich przychodzić lub ze względu na wyrażone niezadowolenie pomoc zostanie im w ogóle odebrana.

Odrębny problem stanowił dobór opiekunek. Do pracy zgłaszały się zwykle starsze panie, pragnące dorobić do zbyt niskiej emerytury, same będące już osobami nie w pełni sił fizycznych lub też kobiety o niskim wykształceniu, zniszczone przez różne nałogi i życie w trudnych warunkach. Zdecydowanie ani pierwsze pełne dobrych chęci, ani drugie nie sprawdzały się w pomocy osobom zależnym. Choć ich zleceniodawcy mieli z pewnością tego pełną świadomość, z braku właściwszych kandydatów, na stanowisko przyjmowali niemal każdego, kto wyraził gotowość pełnienia obowiązków.

Zawód opiekuna nie jest profesją uznawaną za prestiżową, podobnie jak salowa w szpitalu czy sprzątaczka. Tak niezwykle potrzebne społecznie prace pozostają zupełnie niedoceniane. Zarówno opieka, jak i pielęgnacja kojarzy się ze zmianą pampersów i myciem przepoconych, pachnących moczem i starością ciał osób, które bądź to z racji swych przekonań, bądź zmian neurologicznych nie okazują za to wdzięczności, wręcz przeciwnie – bywają opryskliwe, roszczeniowe, a czasem nawet agresywne. Kto chciałby wykonywać tak trudny zawód, płatny na umowę-zlecenie uwłaczającą kwotę 6 zł za godzinę? Tak było jeszcze kilka lat temu, kiedy to jedynym kryterium wyboru firmy realizującej usługi była zaoferowana niska cena realizacji zadania. Na szczęście dla usług opiekuńczych przyszła zmiana przepisów, a z nią ratunek. W 2018 r. znacznie podwyższono płacę minimalną, która wynosi obecnie ponad 14 zł/godz. brutto. Dodatkowo, wprowadzono zakaz zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi, tzw. śmieciówkami. Co stanowi fakt, a nie przesadę, po wielu latach naprawdę ciężkiej pracy na rzecz dobra innych, niektóre uczciwe opiekunki płakały ze szczęścia, mogąc wypisać wniosek o urlop.

Teraz istnieje więc znacznie korzystniejsza sytuacja dla możliwości rzetelnego realizowania usług opiekuńczych, przede wszystkim ze względu na szansę zapewnienia godziwych warunków zatrudnienia. Opiekunką nie musi być osoba z przypadku, która przyjmuje pracę, bo została do tego zmuszona przez sytuację życiową i nie ma innego wyjścia. Przyjrzyjmy się wymaganiom, jakie stawia zawód.


   WAŻNE

Opiekun ma być osobą niosącą pomoc. Zajmuje się osobami niepełnosprawnymi oraz niesamodzielnymi z racji wrodzonego lub nabytego schorzenia, wypadku, naturalnych procesów degradacyjnych związanych z wiekiem. Często podopiecznymi są osoby samotne, którym rodzina oraz bliscy nie zapewniają koniecznego wsparcia.


Tworzy to pewien specyficzny klimat. Kontakt z takimi ludźmi wydaje się być zwyczajnie smutny. Opiekun, by rzetelnie wykonywać swoją pracę, musi być zatem osobą posiadającą odpowiednie predyspozycje, przede wszystkim osobowościowe. Pożądane są cechy takie jak:

  • uczciwość – osobę zależną łatwo jest zastraszyć, wykorzystać, narzucić jej swoją wolę. By zapobiec takiej sytuacji, normą winno być sprawdzanie opinii potencjalnego opiekuna;
  • cierpliwość – podopieczni jako ludzie schorowani, a czasem cierpiący, bywają trudni w odbiorze, uciążliwi, przykrzy, mają przy tym swe określone nawyki i przekonania;
  • łatwość w nawiązywaniu kontaktu i pogodne usposobienie – otwartość na ludzi procentuje nawiązaniem dobrej relacji opartej na wzajemnym bezpieczeństwie i zaufaniu. Ponadto, dzięki tym cechom opiekun zjednuje sobie przychylność otoczenia oraz znajduje sojuszników – nieformalnych wolontariuszy, którzy poza godzinami jego pracy będą gotowi spędzić czas, porozmawiać, pomóc jego podopiecznym;
  • odporność na stres – obserwując osoby w bardzo trudnej sytuacji, doświadczające bólu, zaniedbania, bezsilności, łatwo samemu ulec temu przygnębiającemu nastrojowi. Skłonny do melancholii opiekun przysparza klientowi dodatkowych trosk i zwykle stosunkowo szybko przestaje radzić sobie z problemami zarówno w pracy, jak i w życiu osobistym;
  • odpowiedzialność – niezbędna jest świadomość wagi wykonywanych zadań; zaniedbanie, niepowiadomienie o planowanej nieobecności, zapomnienie lub brak staranności mogą skutkować poważnymi konsekwencjami dla zdrowia i życia człowieka;
  • zdolności organizacyjne – opiekun, który często zajmuje się sprawami więcej niż jednej osoby, ma wiele zadań, które musi pogodzić, by należycie wywiązać się ze swoich obowiązków;
  • wrażliwość i zdystansowanie – cechy, które trudno jest pogodzić. Wykonywanie zawodu opiekuna wymaga ponadprzeciętnej uważności na stany, jakich doświadcza drugi człowiek oraz umiejętności okazywania troski. Jednocześnie nadmierne współczucie ogranicza szansę na ochronę własnych zasobów emocjonalnych.


W wielu sytuacjach pomocy osobom obłożnie chorym, leżącym, mającym trudności ruchowe niemniej ważne, co zasoby psychologiczne, są predyspozycje fizyczne i zdrowotne, jakimi dysponuje kandydat na opiekuna. W przypadku realizacji zadań polegających na zrobieniu zakupów dla osoby starszej oraz utrzymaniu czystości w jej miejscu zamieszkania rzeczywiście nie tak ważna będzie siła mięśni. Jednak kiedy w łóżku leży słusznej postury pacjent, to drobna kobieta z pewnością nie da rady mu pomóc – a zpewnością nie tak, jak powinna. Zwykle taka współpraca kończy się ogromnym niezadowoleniem zarówno opiekunki, jak i jej podopiecznego. Pierwsza strona słusznie skarży się na przeciążenie, druga donosi, że pomoc nie daje sobie rady i odmawia wykonywania znacznej części umówionych zadań. 


   PAMIĘTAJ

Wsparcie osoby niesprawnej ruchowo każdorazowo wymaga dobrego zdrowia, mocnych mięśni i wytrzymałego kręgosłupa. Tu lepiej sprawdzają się mężczyźni. Mit stanowi przekonanie, że do czynności opiekuńczych powołane zostały kobiety. Przyjmując do pracy opiekuna, nie warto kierować się wyłącznie ważnym zezwoleniem na pracę wystawionym przez lekarza odpowiedniej specjalności. Tu niezbędna jest szczera rozmowa, otwarte przedstawienie różnych sytuacji związanych z wykonywaniem zawodu.

 

Być może wyobrażenia kandydata znacznie odbiegają od tego, co zastanie on w środowisku. Każdy najlepiej zna swoje możliwości. Lepiej jest wiedzieć zawczasu, że nasz pracownik nie może dźwigać niż mieć na sumieniu jego kontuzję; lepiej odmówić przyjęcia do pracy niż specjalnie szukać tzw. lekkich podopiecznych, by zapewnić godziny do przepracowania.


Wymagania formalne

Istnieją wymogi formalne, co do zatrudnienia osób na stanowisku opiekuna. Podstawy kształcenia w tym zawodzie określa Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 marca 2017 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia w zawodach. „Opiekun” został zaliczony do zawodów społeczno-medycznych. Ramy nabywanych w trakcie nauki umiejętności są spójne dla następujących zawodów: asystent osoby niepełnosprawnej, opiekun środowiskowy, opiekun w domu pomocy społecznej oraz opiekun osoby starszej. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 2018 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych określa m.in. minimalne kwalifikacje do wykonywania pracy na poszczególnych stanowiskach. W obszarze pomocy społecznej, organizacji pieczy zastępczej i wsparcia rodziny opiekun znajduje się wśród stanowisk pomocniczych i obsługi. Wedle przepisów opiekun osoby starszej winien posiadać dyplom kształcenia w tym zawodzie, natomiast dla poświadczenia uprawnień opiekunki środowiskowej wystarczające jest zaświadczenie o ukończeniu kursu zawodowego.


Standardy

Jest wielu przeciwników przemian, którzy będą skrupulatnie negować zasadność wprowadzania nowych rozwiązań, byle tylko ustrzec się przed nawałem dodatkowych obowiązków. Żyją oni wyłącznie tu i teraz, a perspektywa usprawnienia pracy zupełnie nie przekonuje ich do podjęcia wysiłku. Cel jest jednak szczytny i mimo niechęci urzędników, warto o niego zabiegać. Chodzi przecież o godne życie wielu osób. Obecnie na terenach różnych gmin nadal istnieje poważny problem z jakością usług opiekuńczych. Stanowią one niezwykle ważną część pracy ośrodków pomocy społecznej, której zadania dają seniorom szansę na pozostanie w domu mimo zmieniających się potrzeb zdrowotnych. Przeprowadzka do DPS dla postronnych obserwatorów wydaje się być stosunkowo łatwym rozwiązaniem. Jednak co proste to, nie zawsze bywa zadowalające. Zmiana miejsca zamieszkania i konieczność przystosowania się do nieznanych warunków to ogromny stres skutkujący niejednokrotnie pogorszeniem stanu osoby, która jest do takiego posunięcia zmuszana. Często zdarza się, że przez decyzję traci ona niemal całkowicie kontakt z rodziną, gdyż bliscy zajęci własnymi sprawami, jak to w życiu, czują się zwolnieni z obowiązku systematycznych odwiedzin. Warunki bytowe, wedle opinii pensjonariuszy, wcale nie są dobre, a możliwości otrzymania rzetelnego wsparcia ograniczone poprzez brak środków na wystarczającą liczbę etatów dla pielęgniarek, pomocników i opiekunów. Koszty pobytu osoby w jednostkach całodobowych są przy tym niewspółmiernie większe do tych, jakie ponosi się opłacając pomoc w środowisku. Dlatego też warto zadbać o rozwój usług opiekuńczych oraz o to, by nie tylko istniały, ale również spełniały swe zadania.

Usługi opiekuńcze realizowane są cz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy