Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki pracownika

29 października 2018

NR 58 (Październik 2018)

Rola przekonań i wartości w procesie pracy z klientem OPS

0 228

Przekonania są różnymi pojęciami, które przyjmujemy za prawdziwe oraz posługujemy się nimi w naszym codziennym życiu, traktując je jako fundament. Przekonania mają wielką moc – mogą uwalniać, ale również ograniczać. Praca z przekonaniami może okazać się punktem zwrotnym dla osoby, która staje przed wyzwaniem dużej zmiany w swoim życiu – takiej jak walka z nałogiem czy zakończenie trudnej relacji z partnerem.

Przekonania odgrywają ważną rolę w naszym życiu. Są naszymi głównymi zasadami, wewnętrzną mapą, której używamy, aby nadać sens światu. Dają nam poczucie bezpieczeństwa, porządku oraz przewidywalności. Przede wszystkim są potrzebne i wszyscy je mamy. Na ich podstawie wiemy, co jest dla nas osiągalne, a co nie, co jest trudne, a co łatwe. Gdy w nie uwierzymy, zaczynamy zachowywać się tak, jakby to była prawda. W ten sposób nasze przekonania wpływają na nasze zachowania, działania, decyzje, wybory. Wiele z nich ma swoje korzenie w naszym dzieciństwie – obdarowali nas nimi rodzice, dziadkowie, nauczyciele.

Znaczenie ma to, za co opiekunowie nas chwalili, co krytykowali, dlaczego nas nagradzali lub karali. Niektóre z przekonań dostaliśmy od osób dla nas ważnych – przyjaciół, partnerów. Spora grupa przekonań powstaje na bazie naszych osobistych doświadczeń, natomiast inne są tak rozpowszechnione, że przynależą całym grupom społecznym.

W rezultacie nasze przekonania mogą być uwalniające, wzmacniające lub ograniczające zależnie od rodzaju przekonania, które w sobie podtrzymujemy. Wiedza o przekonaniach może stać się kluczowa w pracy z klientem pomocy społecznej. To właśnie przekonania, pewien utarty schemat myślenia, zakorzeniony w głowie osoby zmagającej się z trudnościami mogą pomóc jej odbić się od dna i stawić czoła trudnościom. Lub wręcz przeciwnie – będą odbierać motywację do podjęcia jakichkolwiek działań.

Rodzaje przekonań 

Istnieją różnego rodzaju przekonania:

  1. Przekonania na temat istoty rzeczy (naszego światopoglądu). 
    Przykład: „Życie jest walką o przetrwanie” lub „Życie jest wspaniałą podróżą, która oferuje wiele pouczających doświadczeń”.
  2. Przekonania dotyczące tego, jaka przyczyna powoduje dany skutek. Tworzą one zasady w naszym życiu.
    Przykład: „Jeśli nie będę posłuszna mężowi, on mnie zostawi”, „Każdy mąż musi czasem wypić”, „Jestem samotny, ponieważ nie jestem wystarczająco atrakcyjny dla kobiet”. 
  3. Przekonania dotyczące naszych wartości; czegoś, co naprawdę ma znaczenie.
    Przykład: „Rodzina jest ważniejsza, niż moje szczęście”, „Pieniądze dają szczęście”, „Nie można kupić miłości”.
  4. Przekonania na temat nas samych, naszych zdolności, umiejętności, możliwości.
    Przykład: „Jestem za stary, aby to zrobić”, „Jestem dobrą matką” „Jestem za głupi, żeby dostać lepszą pracę”, „Zawsze przegrywam”, „Zawsze dam sobie radę, nie ważne co się wydarzy”.

Dlaczego dajemy się złapać w sidła i uzależniamy od trudnych ludzi? Według amerykańskiego psychologa Brada McRae’go – każdy człowiek posiada zestaw pewnych wartości lub przekonań, które determinują jego postępowanie i relacje z innymi ludźmi. Każda jednostka posiada jedyny i niepowtarzalny zestaw takich wartości. Brad McRae pisze: Powodem wikłania się ludzi w trudne sytuacje jest skłonność do ulegania zależnościom emocjonalnym. Często im bardziej staramy się uwolnić od trudnych sytuacji, tym bardziej popadamy w pułapki, z których nie potrafimy się uwolnić.

Lista piętnastu najpopularniejszych przekonań zebrana przez McRae’go1:

  1. Muszę być kochany lub akceptowany przez każdego.
  2. Muszę być perfekcyjny we wszystkim, co robię.
  3. Wszyscy, z którymi żyję i pracuję muszą być perfekcyjni.
  4. Nie mam wpływu na to, co mi się w życiu przytrafia.
  5. Łatwiej unikać trudności i odpowiedzialności, niż stawić im czoło.
  6. Za wszelką cenę należy unikać sporów i konfliktów.
  7. Ludzie (w tym ja sam) nie zmieniają się.
  8. Niektórzy ludzie zawsze są dobrzy; niektórzy zawsze źli.
  9. Świat powinien być doskonały, a jeśli nie jest, to katastrofa.
  10. Ludzie są wrażliwi i delikatni i należy ich chronić przed prawdą.
  11. Zadaniem innych ludzi jest mnie uszczęśliwiać. Nie mogę być szczęśliwy bez ich pomocy.
  12. Kryzysy zawsze mają wpływ destrukcyjny i nic dobrego nie może z nich wyniknąć.
  13. Gdzieś tam jest doskonała praca, perfekcyjne rozwiązanie problemu, idealny partner – wystarczy tylko poszukać.
  14. Jeśli mam jakieś problemy, to znaczy, że jestem niekompetentny.
  15. Jest tylko jeden słuszny sposób widzenia danej sytuacji.

 

Przekonania negatywne, przekonania pozytywne

Istnieje również inna typologia, dzieląca przekonania na dwie grupy: negatywne oraz pozytywne (ograniczające oraz wzmacniające). W tabeli 1 podano niektóre z przykładów. 

Potęga przekonań

Niezależnie od źródła pochodzenia, siły i kierunku każde przekonanie ma wielką moc. Zarówno te wspierające, jak i te ograniczające. Wiele przekonań nas uskrzydla, dodaje motywacji i energii do działania, pomaga kształtować satysfakcjonujące życie. Jednak te, które podcinają nam skrzydła, prawdziwie zatruwają naszą codzienność, choć często nie jesteśmy tego świadomi. Przekonania mają także za zadanie porządkować naszą rzeczywistość, upraszczać ją nam – mamy swoje zdanie, światopogląd i sposób patrzenia na otaczającą nas rzeczywistość – na porządek społeczny, role płciowe, zawodowe i rodzinne, na hierarchię społeczną czy stereotypy. Poruszamy się w bezpiecznych i przewidywalnych dla nas ramach, nawet przekonania negatywne zaspokajają bowiem nasze potrzeby, dając nam podpowiedzi, gotowe schematy rozwiązań. I choć na pewnym etapie przekonania bywają pomocne, to z czasem, gdy nasza sytuacja życiowa się zmienia, a one pozostają skostniałe – zaczynają nas blokować na różnych płaszczyznach naszego życia. Każde wydarzenie życiowe możemy rozpatrywać dwutorowo – z perspektywy tych wspierających przekonań oraz tych, które nie pozwalają nam dokonać racjonalnego osądu sytuacji.

Warto poprzyglądać się fundamentalnym przekonaniom krok po kroku poprzez zachęcanie klienta OPS do odpowiedzenia sobie na pytania:

  • co myślę o sobie?
  • co myślę o swoich możliwościach?
  • czym jest dla mnie życie?
  • jak postrzegam swoją przeszłość?
  • jak widzę swoją przyszłość?
  • co myślę o pieniądzach?
  • czym jest dla mnie miłość?
  • jak postrzegam swój związek?
  • co myślę o swojej pracy?
  • co myślę o ludziach w ogóle?
Rys. 1. Dwa sposoby rozpatrywania wydarzeń

 

Piramida Diltsa – pomocne narzędzie

Narzędziem czy metodą, która może wspomóc w działaniach związanych ze zmianą naszych przekonań jest piramida Diltsa. Piramida poziomów logicznych to koncepcja Gregory'ego Batesona, którą rozwinął Robert Dilts. Piramida stanowi model poziomów myślenia człowieka i ich wzajemną relację względem poszczególnych doświadczeń. Jest to narzędzie do tworzenia wizji i wyznaczania celów. Daje możliwość wykreowania wizji siebie i swoich działań, uświadomienia własnych wartości, idei i zachowań, a także przerymowania przekonań i zmiany tych negatywnych na pozytywne i wspierające. Na rysunku 2 zobrazowany jest schemat graficzny narzędzia – pracę z tym modelem rozpoczynamy od zadania pytań o kontekst i środowisko. Odpowiadając na kolejne pytania, wraz z klientem OPS poruszamy się w górę piramidy, tak by dochodząc do jej szczytu móc odwrócić sposób myślenia czy postrzegania sytuacji i stopniowo, schodząc w dół, umacniać nowo powstałe przekonanie pozytywne. 

Rys. 2 Piramida Diltsa

Zgodnie z modelem poziomów neurologicznych, życie ludzi w jakimkolwiek systemie może być opisywane i rozumiane na wielu różnych poziomach: środowiska, zachowań, umiejętności, wartości i przekonań, tożsamości i duchowości. Zmiana, nad którą pracujemy z klientem w coachingu, zachodzi na wielu poziomach, a zatem:

  • Czynniki środowiskowe determinują zewnętrzne możliwości albo przeszkody, które jednostki lub organizacje muszą rozpoznać i na które muszą reagować w procesie zmiany. Kluczowe pytanie: gdzie i kiedy pojawia się sukces?

Pytania:
            – „Jak chciałbyś, aby to wyglądało?”
            – „Czym się będziesz zajmował, kiedy...?”
            – „Kto będzie wokół ciebie?”
            – „Jak wtedy będzie wyglądał twój dzień?”
            – „Z jakimi przeszkodami będziesz musiał się zmierzyć, aby to osiągnąć?”

  • Czynniki zachowania są konkretnymi krokami w działaniu, podejmowanymi w celu osiągnięcia powodzenia. Kluczowe pytanie: co dokładnie musi zostać zrobione lub osiągnięte, aby się powiodło?

 Pytania:
            – „Co potrzebujesz w związku z tym zrobić?”
            – „Jakie działania potrzebujesz podjąć, aby poradzić sobie z wszystkimi przeszkodami?”
            – „Z czego musisz zrezygnować?”

  • Umiejętności odnoszą się do map myśli, planów albo strategii, które prowadzą do sukcesu. Kierują one tym, w jaki sposób działania są wybi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy