Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki pracownika

24 września 2018

NR 57 (Wrzesień 2018)

Organizowanie społeczności lokalnej w praktyce

0 259

Jak rozpocząć pracę organizowania społeczności lokalnej, poszerzając w ten sposób spektrum narzędzi i działań, by móc poprawić sytuację osób czy rodzin, na rzecz których pracujemy?

Organizowanie społeczności lokalnej rozpoczęłam dwadzieścia lat temu. Wtedy, podczas trzyletniego (1998–2001) projektu badawczego Matra COP, mającego charakter edukacyjny i rozwojowy, finansowany przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Holandii Willem Blok rozpoczął pracę w dwóch miastach: Poznaniu i Gdańsku. Projekt miał na celu szerzenie informacji na temat tego, jak pracować w środowisku lokalnym, pokazywał nowe metody pracy ze społecznością i praktyki pracy w środowisku. Skierowany był przede wszystkim do pracowników socjalnych, pracujących w ośrodkach pomocy społecznej.
Równocześnie zaczęto pracować metodą centrum aktywności lokalnej, na bazie której powstało Stowarzyszenie Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL, działające na rzecz animacji i rozwoju lokalnych społeczności, szerzące wiedzę, szkolące ośrodki pomocy, lokalnych liderów i organizacje pozarządowe.

Rys. 1. Cel istnienia Matra COP i CAL (opracowanie własne)

Te dwa źródła sprawiły, że praca ze społecznościami lokalnymi w Polsce dostała szansę, z której skorzystano, by poprawić jej jakość, ale też i zasięg. 
Metoda organizowania społeczności lokalnej (szukanie sił w środowisku, by wspomóc jednostkę lub grupę) przynależna jest pracy pracownika socjalnego, ponieważ jest jedną z trzech metod jego pracy. Nie można zatem twierdzić, że wcześniej, przed 1998 rokiem, nie pracowano tą metodą. Jednakże, wraz z dwoma wymienionymi projektami, pracownicy socjalni poszerzyli możliwości wykonywania trzeciej metody w praktyce.
Jak już wspomniano, przystąpiono do praktycznego zaznajamiania się z organizowaniem społeczności lokalnej według wiedzy i doświadczeń holenderskich, wraz z założeniami MATRY COP. Projekt, z którym przyjechali do Polski Holendrzy, pełnił funkcję pilotażową i treningową dla przyszłych pracowników pomocy społecznej, stworzył możliwość gromadzenia doświadczeń w nowej roli organizatora społeczności lokalnej, ale także wpłynął na nauczanie i tworzenie kadry zawodowej, która zajęła się profesjonalną pracą ze społecznością lokalną.
Przystępując do pracy z zespołem współpracowników – pracowników socjalnych, mogliśmy wybrać metodę: pracę ze społecznością terytorialną (dzielnica, ulica/e) lub pracę ze społecznością kategorialną (konkretną grupą)1.

Wybór

Zespół wybrał pracę ze społecznością kategorialną. Wybrana została grupa docelowa – seniorzy. Z obserwacji własnej w pracy pracowników socjalnych dostrzeżono zjawisko osamotnienia i izolacji osób starszych w konkretnej dzielnicy oraz brak miejsc do spędzania czasu wolnego przez tę grupę osób.
Proces pracy organizatora społeczności lokalnej wiąże się z realizacją następujących etapów:

  • diagnoza środowiskowa,
  • wybór podmiotu działania i rozpoznanie jego problemów i potencjału,
  • poznawanie ludzi/pozyskanie sojuszników,
  • tworzenie planu i struktury działania grupy,
  • realizacja zaplanowanych działań,
  • monitorowanie i ocena efektywności działań.

Wcześniej zespół uznał, że ważne jest zaangażowanie wszystkich pracowników. A także poparcie i wsparcie zwierzchników w działaniach.

Diagnoza środowiskowa

Pojęcia diagnozy używa się w naukach medycznych. Służy ono do określenia stanu zdrowia osoby i rozumiane jest jako rozpoznanie choroby na podstawie objawów. W wielu innych dziedzinach wiedzy używa się nazwy „diagnoza” jako określenia badanego jednostkowego stanu rzeczy. Diagnoza społeczna to rozpoznanie pewnego stanu rzeczy na podstawie zebranych objawów i znanych ogólnych prawidłowości2
Poznanie diagnostyczne opiera się na doświadczeniu i rozumowaniu. Zebranie danych poprzez obserwację, badania specjalne, ankietę stanowi podstawę do dalszych rozumowań, analiz zebranych informacji, które prowadzą do diagnozy.
W odniesieniu do diagnozy środowiskowej, diagnozę rozumieć będziemy jako zbieranie niezbędnych danych, rozpoznanie zjawisk i problemów oraz ich przyczyn, poznanie sił tkwiących w środowisku oraz ich rozumowe opracowanie. Powyższe działania podejmowane są po to, by rozpocząć proces w kierunku pożądanej zmiany społecznej.

Rys. 2. Metody pracy zespołu ze społecznością lokalną (opracowanie własne)

Diagnoza – proces rozłożony w czasie

Zespół postanowił ustalić na czym polega problem seniorów (sama obserwacja nie wystarczy). Postanowiono ustalić nie tylko ilu osób to dotyczy, ale także jakie są konkretne potrzeby osób starszych. Skąd wiemy, że to jest problem i jakie są jego rozmiary?
Opracowano zatem ankietę, na którą składało się kilka pytań, między innymi ustalającymi: 

  • wiek,
  • płeć,
  • wykształcenie,
  • wykonywany zawód,
  • w jaki sposób spędzany jest czas wolny,
  • co seniorzy chcieliby robić w czasie wolnym.

Postanowiono przeprowadzić badanie na grupie stu seniorów powyżej 65. roku życia, mieszkańców jednej z dzielnic Gdańska. Do badania zaangażowano wolontariuszy – studentów; pracownicy socjalni także wzięli w nich udział. Badanie realizowano przez miesiąc. 

Rys. 3. Etapy organizowania społeczności lokalnej (opracowanie własne)

Dzielnica, w której prowadzono badania z seniorami, to jedna ze starszych dzielnic Gdańska, zamieszkana w dużej mierze przez osoby w wieku poprodukcyjnym. Dzielnica o zwartej zabudowie, na którą składają się kamienice, stare bloki i domy wielorodzinne, a także mniejsze sklepy, banki i punkty usługowe. Brak tam było parków, skwerów, zieleni. W dzielnicy nie było również miejsc spędzania czasu wolnego zarówno dla dzieci, jak i seniorów. Głównym wyróżnikiem tej dzielnicy był Teatr Miniatura dla dzieci, rada dzielnicy i dwie szkoły podstawowe.
Większość badanych seniorów były osobami powyżej 70. roku życia. Wśród nich tylko kilkoro miało średnie wykształcenie, a ponad połowa deklarowała jedynie wykształcenie podstawowe, w tym niepełne. W czasie wolnym seniorzy opiekowali się wnukami, gotowali dla rodziny, wychodzili na spacery, zajmowali się działkami ogrodniczymi.
Na pytanie co chcieliby robić, odpowiadali: tańczyć, spotykać się z innymi przy herbatce, grać w gry, należeć do klubu, zwiedzać. Należy dodać, że odpowiedź "chciałbym tańczyć" deklarowało ponad 75% ankietowanych.

Wybór działania

Przystępującym do pracy ze społecznością lokalną sugeruje się zazwyczaj rozpoczynać pracę nad wyłonioną z ankiet potrzebą z gatunku tych możliwych i łatwych do realizacji. Chodzi tu o osiągnięcie szybkiego i gwarantowanego sukcesu, który w przyszłości umożliwi wdrażanie działań wymagających większego nakładu pracy. Sukces ma zmobilizować i zachęcić realizatorów do dalszych aktywności, a także pozyskać sojuszników mogących je wesprzeć.
Zespół postanowił zająć się główną zadeklarowaną przez seniorów potrzebą, chociaż nie była ona jednak najłatwiejszą w realizacji. Zdecydowano, że umożliwi im się spotykanie się podczas wieczorków tanecznych.

Poznawanie ludzi/pozyskanie sojuszników

Podjęto próbę poszukania i poznania sojuszników. Odbyły się liczne rozmowy z mieszkańcami dzielnicy, klientami OPS oraz konsultacje wewnątrz ośrodka pomocy społecznej. Celem rozmów i konsultacji było dalsze poznawanie problemu, budowanie głębszych relacji i zaufania, a także pozyskanie sprzymierzeńców.
Zarówno szkoła, jak i pobliski teatr zdecydowały się udostępnić swoje pomieszczenia na zabawy taneczne dla seniorów, a lokalni przedsiębiorcy wsparli inicjatywę, organizując słodki poczęstunek oraz napoje. Dwóch seniorów podjęło się zabawiania uczestników grą na instrumentach i śpiewem.

Plan

Planowanie działań, które umożliwią realizację wybranego działania jest niezwykle istotne. Powinno mieć przede wszystkim jasno określony cel. Zespół musiał odpowiedzieć sobie na pytania: 

  • jak chcemy, żeby wyglądała rzeczywistość, jaką zmianę wprowadzić,
  • jakie zadania są przed nami, jakimi zasobami dysponujemy,
  • z kim i gdzie zostanie zrealizowane przedsięwzięcie,
  • jakie fundusze będą niezbędne, by można było pomysł zrealiz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy