Dołącz do czytelników
Brak wyników

Tematu numeru

29 października 2018

NR 58 (Październik 2018)

Interwencyjne odbieranie dzieci
– interpretacyjne problemy ze stosowaniem „procedury 12a”

0 6087

Chociaż od wejścia w życie nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie minęło prawie siedem lat, przepisy art. 12a tej ustawy wciąż budzą etyczne rozterki i problemy interpretacyjne. Od początku wejścia w życie przepisów budziły one kontrowersje w szczególności w zakresie uprawnień i okoliczności pozwalających na korzystanie z procedury odebrania dziecka.

Wświetle art. 12a ust. 1 – w razie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w związku z przemocą w rodzinie pracownik socjalny wykonujący obowiązki służbowe ma prawo odebrać dziecko z rodziny i umieścić je u innej niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej, w rozumieniu art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, w rodzinie zastępczej lub w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Z kolei zgodnie z art. 12a ust. 3, decyzję taką pracownik socjalny podejmuje wspólnie z funkcjonariuszem Policji, a także z lekarzem lub ratownikiem medycznym, lub pielęgniarką. 

POLECAMY

Oznacza to, że procedurę tę można zastosować przy łącznym spełnieniu kilku przesłanek:

  • musi wystąpić zagrożenie życia lub zdrowia dziecka,
  • zagrożenie to musi mieć charakter bezpośredni,
  • tan ten musi pozostawać w związku z przemocą w rodzinie,
  • uprawniony do odebrania dziecka jest pracownik socjalny,
  • pracownik socjalny może przeprowadzić odebranie dziecka tylko wykonując swoje obowiązki służbowe.

Wydawałoby się, że przepisy te są jasne, zrozumiałe i nie powinny budzić wątpliwości. Praktyka jednak pokazała, że tam, gdzie pojawia się możliwość subiektywnej oceny jakiejś sytuacji, pojawiają się także problemy.

Z naszego doświadczenia wynika, że problemy interpretacyjne dotyczą w zasadzie każdej z wymienionych przesłanek – co oznacza bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia dziecka? (np. czy stan po spożyciu alkoholu przez rodzica takie zagrożenie stwarza); co to jest przemoc w rodzinie? (czy każde negatywne zachowanie rodzica wobec dziecka jest przemocą?); kiedy pracownik socjalny wykonuje swoje obowiązki służbowe?

Szeroka definicja przemocy

Przypomnijmy, że zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie: za przemoc w rodzinie uważa się jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste osób wymienionych w art. 2 pkt 1 –  tj. członków rodziny (osób najbliższych w rozumieniu art. 115 § 1 Kodeksu karnego, czyli małżonka, wstępnego, zstępnego, rodzeństwa, powinowatego w tej samej linii lub stopniu, osoby pozostającej w stosunku przysposobienia oraz jej małżonka, a także osoby pozostającej we wspólnym pożyciu, a także innej osoby wspólnie zamieszkującej lub gospodarującej), w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą. Definicja ta, zgodnie zarówno ze stanowiskiem doktryny, jak również ze stanowiskiem praktyków realizujących zadania z tej ustawy wynikających, ma charakter zbyt szeroki, umożliwiający uznanie za przemoc nawet kuriozalne przypadki (np. niepłacenie alimentów czy kara dla dziecka w postaci zakazu oglądania bajek czy gry na komputerze). Wszystkie zastrzeżenia co do definicji przemocy kompleksowo podsumował Jerzy Słyk, zgłaszając postulat przeprowadzenia nowelizacji ustawy, w szczególności pod kątem uściślenia użytych w niej definicji legalnych, stwierdzając: „W chwili obecnej, z uwagi na wewnętrzną sprzeczność i niespójność sformułowań ustawy, jak również nieadekwatność jej terminologii do terminologii przyjmowanej na gruncie innych gałęzi prawa (w szczególności prawa karnego i rodzinnego), w zakresie jej stosowania konieczna jest rezygnacja z reguł wykładni językowej na rzecz wykładni funkcjonalnej [...] taki stan prawny rodzi niepewność w zakresie ochrony praw i wolności obywatelskich, stwarzając niebezpieczeństwo uznaniowego i dowolnego stosowania przepisów prawnych i w związku z tym może spotkać się z zarzutem niekonstytucyjności”.1

Może należałoby wrócić do znacz...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów



Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!

Przypisy