Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kierownik ops

19 października 2021

NR 85 (Październik 2021)

Zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu

0 59

Instytucja pomocy społecznej ma możliwość przyznawania określonej pomocy w postaci zasiłków celowych, jednak nie należy zapominać o fakcie, że w pewnych okolicznościach może również zażądać ich zwrotu.

Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), przy czym potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy. Warunkiem korzystania z pomocy społecznej, w pierwszej kolejności jest to, aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, po drugie – aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna.
Opisana tu zasada dotyczy udzielania wszystkich świadczeń z pomocy społecznej – niezależnie od tego, czy ubiegający się o pomoc spełniają ustawowe kryteria dochodowe udzielenia pomocy, czy też kryteria te przekraczają.
 

POLECAMY

Pamiętaj

Zasadą wynikającą z przepisu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest to, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom spełniającym kryterium dochodowe, które szczegółowo określa wskazany wyżej przepis. Ten sam przepis wskazuje także na możliwość odstąpienia od kryterium dochodowego jako warunku uprawniającego do świadczeń pieniężnych. Dotyczy to między innymi świadczeń przyznanych na zasadzie zwrotu.


Zgodnie z przepisem art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.
Na ocenę „przypadku szczególnie uzasadnionego” nie ma wpływu wysokość uzyskiwanego dochodu.
Co istotne, z faktu posłużenia się przez ustawodawcę w tym przepisie zwrotem „może”, wynika, że decyzja w zakresie zasiłku celowego specjalnego podejmowana przez organ administracyjny, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek ten jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, że przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe.

Wyjątkowość świadczeń udzielanych pod warunkiem zwrotu

Istotą świadczeń opisanych w art. 42 pkt 1 u.p.s. jest ich wyjątkowość, o czym świadczy brzmienie tego przepisu, który pozwala na przyznanie tego świadczenia jedynie „w szczególnie uzasadnionych przypadkach” osobie lub rodzinie uzyskującej dochód przekraczający kryterium dochodowe. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa sądowo-administracyjnego, wyżej wymienione pojęcie określa sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych i wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. Są to przypadki o wybitnych cechach, występują zupełnie okazjonalnie, wymagają kumulacji wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Stanowisko to potwierdził NSA w wyroku z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt: i osk 1416/2007.
 

Ważne

Przyjąć należy, że „szczególnie uzasadniony przypadek” oznacza przypadek odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe. Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Zwrotny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a jednocześnie nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej.


Musi to być taka sytuacja życiowa danej osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość i to bez konieczności czynienia przez organ wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że nie należy ona do zdarzeń codziennych.
Dla przykładu, w orzecznictwie za „szczególne przypadki” uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie zostały uznane spłata zadłużenia, zapłacenie rachunku za gaz, prąd, zakup biletów komunikacji miejskiej (np. wyrok NSAz dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt: i osk 1416/07 i z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt: i osk 164/11; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r.). 
Nie spełnia przesłanki „szczególnie uzasadnionego przypadku” również konieczność płacenia czynszu za zajmowany lokal. Należy to bowiem do stałych, comiesięcznych opłat związanych z zamieszkiwaniem i użytkowaniem lokalu. Za szczególnie uzasadniony przypadek nie może być uznana sytuacja osobista ani stan zdrowia wnioskodawcy i ponoszone w związku z tym koszty leczenia. Tego rodzaju zasiłek nie może stanowić dodatkowego źródła dochodu, jest on bowiem przyznawany w sytuacjach wyjątkowych. Szczegóły w uzasadnieniu.
Organ rozpoznający wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego w trybie art. 41 u.p.s. powinien każdorazowo zakresem swoich rozważań objąć interpretację pojęcia „szczególnie uzasadniony przypadek” poprzez odniesienie go do konkretnego wzorca, a następnie dokonać oceny, czy w okolicznościach danej sprawy mamy do czynienia ze szcz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy