Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zdaniem psychologa , Otwarty dostęp

27 października 2020

NR 76 (Październik 2020)

Współpraca pracownika socjalnego z psychiatrą i psychoterapeutą

31

Diagnoza pod kątem zaburzeń osobowości wzbudza niepokój i jest kontrowersyjna dla wielu pacjentów. Patrzenie na człowieka wyłącznie przez pryzmat zaburzonej (chorej) osobowości jest szkodliwe, podobnie jak rozpatrywanie zaburzenia tylko w zakresie kryteriów diagnostycznych. Chorego często dotyka stygmatyzacja, a samemu zaburzeniu osobowości towarzyszy szereg mitów, z którymi należałoby się rozprawić.

Pracownik socjalny odgrywa kluczową rolę w zmienianiu egzystencji wielu osób, podejmując kontakt i organizując działania pomocowe. Wynika to z faktu, iż bardzo często jest specjalistą tak zwanego „pierwszego kontaktu” – to on pierwszy dowiaduje się o problemach i kryzysie, jakiego doświadcza dana osoba. Od tego, w jaki sposób podejmie interwencję i organizowanie dalszej pomocy zależy szybkość i jakość zmiany sytuacji i doświadczenia osób potrzebujących wsparcia.
Jeżeli pracownik socjalny oszacuje, iż kryzys, z którym spotyka się, jest kryzysem psychicznym, powinien zaangażować w proces pomocy innych specjalistów z danej dziedziny. Im trafniej zdiagnozuje problem, tym dobór odpowiednich rodzajów pomocy będzie skuteczniejszy.
Pracownik socjalny powinien posiadać umiejętność wczesnej przesiewowej diagnozy dotyczącej kryzysu, którego doświadcza osoba i na tej podstawie organizować pomoc odpowiedniego specjalisty (specjalistów).
Na użytek pracy pracownika OPS można przyjąć czterorodzajową klasyfikację kryzysów:

POLECAMY

  1. Kryzys dezinformacji lub niekompetencji, w którym osoba nie dysponuje odpowiednią ilością informacji lub nie posiada odpowiedniego rozmiaru i ilości kompetencji do poradzenia sobie z danym problemem.
  2. Normatywny kryzys, spodziewany przełom życiowy, np. związany z przeprowadzką, zmianą pracy, zawarciem związku małżeńskiego, urodzeniem się dziecka itp.
  3. Kryzys wynikający z urazu – np. wypadek, bycie ofiarą przemocy, klęski żywiołowej itp.
  4. Kryzys rozwojowy – związany z dojrzewaniem człowieka i zjawiskami, które występują w tym okresie (adolescencja, przekwitanie itp.), jego rozwojem i wszystkimi zmianami, które mają miejsce w procesie rozwoju.
  5. Kryzys psychopatologiczny, powstający w wyniku zaburzeń psychicznych. Ujawnia się w postaci różnych objawów zaburzeń i chorób i znacząco wpływa na życie osoby, która doświadcza tego kryzysu – jak i jej bliskich. Wpływ ten jest destruktywny dla wszystkich.
  6. Nagły, intensywny kryzys o charakterze incydentalnym, wymagający natychmiastowej interwencji, przejęcia części kontroli nad losami osoby w kryzysie, organizowaniem jej natychmiastowego bezpieczeństwa i działań leczniczych.

Podstawowa wiedza na temat zakresu działań psychoterapeuty i psychiatry pozwoli na odpowiednie ukierunkowanie działań pomocowych.

Psychiatra, psycholog i psychoterapeuta

Zarówno psychoterapeuta, jak i psychiatra zajmują się psychiką człowieka. W pewnych obszarach mają takie same lub podobne kompetencje i zajmują się podobnymi kwestiami. Istnieją również obszary ich działalności, które dotyczą różnych kwestii.
 

Tab. 1. Przykładowe doświadczenia, w których może pomóc psychoterapeuta i psychiatra

 

 

Tab. 2. Formy pomocy psychoterapeutycznej 


 Psycholog to specjalista, który ukończył jednolite studia magisterskie i w związku z tym posiada kompetencje do diagnozy stanu i funkcjonowania psychicznego człowieka; ma możliwość udzielania porad psychologicznych, wsparcia psychicznego. Jeżeli posiadł dodatkowe kwalifikacje, może prowadzić interwencję w kryzysie bądź diagnozę neuropsychologiczną i inne działania z zakresu szeroko rozumianej psychologii. Psycholog diagnozuje psychiczne funkcjonowanie, udziela wsparcia.
Psychoterapeuta to magister nauk społecznych lub magister medycyny, który ukończył kurs podyplomowy z zakresu psychoterapii, który odbył psychoterapię własną i pracował, korzystając z superwizji. Psychoterapeuta dokonuje diagnozy psychologicznej pod kątem chorób i zaburzeń psychicznych. Na tej podstawie wspiera klientów w rozwoju oraz leczy.
Psychiatra ukończył magisterskie studia medyczne oraz specjalizację z psychiatrii i również wspiera pacjentów w rozwoju, leczy ich zaburzenia i choroby psychiczne. Wyróżnia go spośród wymienionych profesjonalistów to, że ma możliwość przepisywania środków farmakologicznych.
Pracownik OPS może podjąć współpracę z psychiatrą i/lub psychoterapeutą zawsze wówczas, gdy dostrzeże któreś z problemowych doświadczeń wymienionych w tabeli 1 lub podobnych. Zawsze również może podjąć kontakt i rozpocząć współpracę, kiedy:

  • uzna, że potrzebna i/lub konieczna jest konsultacja z danym specjalistą;
  • że należy osobę wspomaganą objąć natychmiastową hospitalizacją;
  • kiedy klient OPS potrzebuje kontynuacji leczenia farmakologicznego;
  • gdy klient potrzebuje opinii na temat funkcjonowania psychicznego.

Jeżeli pracownik socjalny dostrzeże silny kryzys psychopatologiczny lub epizod silnego, ostrego kryzysu, wówczas powinien uruchomić procedury działania zmierzające do objęcia osoby w tego typu kryzysie odpowiednią opieką psychiatry i/lub psychoterapeuty.

Pamiętaj

Należy pamiętać, iż pomoc socjalna, psychiatryczna i psychoterapeutyczna może nie być wystarczająca oraz okazać się może, iż konieczna będzie asystentura rodzinna, terapia pedagogiczna, konsultacje prawne itp. w celu zwiększenia jakości i skuteczności wsparcia klienta OPS.


Formy pomocy psychoterapeutycznej i psychiatrycznej

Podejmując współpracę z psychiatrą i psychoterapeutą, pracownik socjalny poszukuje odpowiednich form pomocy dla osoby, której pomaga. Ogólna znajomość form pracy specjalistów pozwoli odpowiednio i wcześnie ukierunkować proces pomocy.
Psychiatrzy głównie zajmują się konsultacjami i leczeniem farmakologicznym w różnej fluktuacji czasowej. Prowadzą przede wszystkim leczenie w kontakcie indywidualnym. Psychoterapeuci, korzystając ze swoich kompetencji, mogą prowadzić grupy wsparcia, grupy psychoterapeutyczne, treningi terapeutyczne, terapię par i rodzin.
W tabeli 2 przedstawione są przykładowe okoliczności stanów i funkcjonowania osób oraz odpowiednie formy pomocy psychologicznej.

Umiejętności diagnostyczne pracownika OPS

Aby nawiązywać współpracę z psychiatrą, pracownik socjalny powinien być wyposażony w podstawowe umiejętności i wiedzę dotyczącą zaburzeń i chorób psychicznych. W związku z tym niezbędna jest:

  • podstawowa wiedza psychologiczna – wiedza na temat zjawisk społecznych, typowych mechanizmów psychologicznych związanych z daną problematyką (przemoc, konflikty interpersonalne, gry psychologiczne itp.), wiedza na temat specyficznych trudności psychicznych, z którymi pracownik OPS spotyka się w swojej pracy (np. wiedza na temat objawów psychopatologicznych);
  • wiedza prawna dotycząca leczenia, obowiązku i przymusu leczenia (np. ustawa o ochronie zdrowia psychicznego, karta praw pacjenta);
  • podstawowa wiedza medyczna (o powszechnych chorobach i zaburzeniach, objawach somatycznych i sposobach leczenia);
  • wiedza z zakresu antropologii – dotycząca zjawisk społecznych, kulturowych, obyczajowych, także tych wynikających z historii danych nacji itp.;
  • wiedza na temat środowiska osoby wspomaganej, tj. terenu, społeczności, w której przebywa osoba wspomagana i wpływu, jaki ma środowisko na nią;
  • umiejętności obserwacji funkcjonowania osoby wspomaganej, rejestrowania dynamiki zmian w jej postawie;
  • zdolności prowadzenia wywiadu, mającego na celu zebranie odpowiednich informacji;
  • umiejętności rozpoznawania danych zaburzeń i chorób psychicznych;
  • umiejętności nawiązywania i podtrzymywania kontaktu z klientem, odpowiedniego komunikowania się z nim w celu szacowania jego stanu psychicznego i funkcjonowania.

Pracownik socjalny, stwierdzając występowanie wymienionych stanów/cech funkcjonowania klienta, będzie posiadał dane, na podstawie których może skierować się do psychoterapeuty lub psychiatry w celu nawiązania współpracy zapewniającej odpowiednie wsparcie dla klienta OPS. Powinien zwrócić szczególną uwagę na:

  • Zauważalne cierpienie osoby. Pracownik OPS jest w stanie uznać, iż osoba dana cierpi, doświadcza silnego stresu dezorganizującego jej zwykłe, życiowe funkcjonowanie.
  • Znaczne trudności w przystosowaniu się. Pracownik dostrzega, iż jednostka nie jest w stanie dostosować się do rzeczywistości i wymagań, nie jest w stanie realizować zadań i obowiązków w różnego rodzaju środowiskach; nie jest w stanie zaspokajać w optymalnym stopniu potrzeb własnych i innych osób.
  • Irracjonalność w zachowaniu osoby.
  • Nieprzewidywalność. Klient OPS w odbiorze wykazuje się brakiem kontroli własnego postępowania, jest nieprzewidywalny, co obniża poczucie bezpieczeństwa w kontakcie z nim.
  • Naruszanie konwenansów i norm moralnych. Osoba łamie powszechnie panujące umowy, uzgodnienia społeczne, nie stosuje się do nich, narusza je w sposób dezorganizujący funkcjonowanie innych, narażając ich i siebie na szkody na wielu polach.
  • Powodowanie dystressu u osób przebywających z daną osobą. Pracownik socjalny w kontakcie z osobą z trudnościami z obszaru psychicznego doświadcza dystressu, dyskomfortu i trudności. Może mieć poczucie, że klient narusza ważne umowy społeczne.

Podstawowa wiedza psychologiczna i psychiatryczna oraz podstawowe umiejętności diagnostyczne pracownika socjalnego ułatwiają i przyspieszają współpracę z psychiatrą i psychoterapeutą.

Tajemnica zawodowa

Kwestia tajemnicy zawodowej jest konieczna do ustalenia. Generalnie zwolnienie z tajemnicy zawodowej psychoterapeuty i psychiatry następuje po nakazie prokuratorskim lub sądowym w sytuacji szczególnej.
Dlatego też współpraca pracownika socjalnego z tymi specjalistami powinna być uzgodniona, a zatem:

  • ilość informacji dotyczących funkcjonowania wspomaganej osoby powinna być ograniczona do niezbędnego minimum. Profesjonaliści powinni dbać o zaufanie w relacji współpracy z osobą, której udzielana jest pomoc i uzgadniać z nią zakres niezbędnego minimum, które będą poznawać pozostali specjaliści.
  • Należy uzyskać zgodę osoby wspomaganej i utwierdzić się, że jest świadoma celowości takiego działania. Klient OPS wyraża zgodę na przekazywanie informacji na temat leczenia. Wszyscy dbają uważnie o jej granice i ustalają konieczność przekazywania danej ilości informacji na temat przebiegu leczenia klienta OPS. Osoba wspomagana powinna być w pełni świadoma zakresu przekazywanych informacji oraz uzasadnienia takiego działania. Należy taką zgodę udokumentować w formie możliwej do szybkiego zweryfikowania.
  • Należy chronić dokumentację z przebiegu procesu pomagania danej osobie (osobom) i udostępniać ją tylko osobom bezpośrednio zaangażowanym i uprawnionym do udziału w tym procesie!

Jak powinna wyglądać współpraca?

Pracownik socjalny odgrywa kluczową rolę. Jest osobą pierwszego kontaktu.

  1. Współpraca powinna polegać na wymianie merytorycznej. Wszyscy specjaliści zaangażowani w proces pomocy powinni ustalać plan działania w oparciu o merytoryczne przesłanki: rzetelną diagnozę i ustalenie, jakie doświadczenia ma osoba objętą pomocą. Podczas podejmowania i realizowania współpracy – wymieniać się niezbędnymi danymi na temat funkcjonowania danej osoby z perspektywy dziedziny, którą zajmuje się specjalista:
    - społecznej: w jaki sposób funkcjonuje w relacjach z innymi – w społeczeństwie, w jaki sposób zaspokaja swoje potrzeby, jak egzystuje w danej społeczności, w środowisku pracy, dzielnicy, w środowisku rodzinnymi; realizowania zadań życiowych itp.;
    - psychologicznej: sposoby myślenia, działania, reagowania emocjonalnego, sposoby radzenia sobie ze stresem; nawiązywanie kontaktu z innymi, budowanie relacji; sposoby rozwiązywania problemów; umiejętności interpersonalne; doświadczenie kryzysów psychicznych (np. choroby psychiczne);
    - medycznej, biologicznej: stan somatyczny, funkcjonowanie fizjologiczne, przebyte urazy mechaniczne i choroby.
  2. Współpraca powin...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy