Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pod lupą , Otwarty dostęp

20 lipca 2018

NR 56 (Lipiec 2018)

Przesłanki prawne do odebrania dziecka z rodziny

0 120

Odebranie dziecka z rodziny biologicznej i umieszczenie go w pieczy zastępczej należy do kroków ostatecznych, jednak zmierzających do celu nadrzędnego, jakim jest ochrona dziecka. Artykuł omawia przesłanki prawne, które uprawniają do tego rodzaju działań.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej 1 stanowi zbiór zasad (praw), według których ma być stanowione i stosowane prawo w Polsce. W odniesieniu do funkcjonowania i ochrony życia rodzinnego kluczowe znaczenie ma wyrażona w Konstytucji zasada autonomii i prymatu rodziny 2. Zgodnie z nią – to rodzina ma naturalne prawo i pierwszeństwo w wychowywaniu dzieci 3. Dopiero gdy rodzice nie wykonują swych obowiązków wobec dziecka w sposób należyty, stwarzając realne zagrożenie dla jego dobra, w życie tej rodziny ma prawo zaingerować sąd opiekuńczy. Wynika to bezpośrednio z art. 48 ust. Konstytucji RP: Ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

Pomoc i interwencja sądu rodzinnego

Odpowiednio Kodeks rodzinny i opiekuńczy4 (dalej: k.r.o.) w art. 109 stanowi, że jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia. Zarządzenia ograniczające wydane na podstawie art. 109 k.r.o. nie są środkiem represji w stosunku do niedbałych rodziców, lecz środkiem ochrony zagrożonego dobra dziecka5. Zarządzenia wydane na podstawie art. 109 k.r.o. mają charakter działań profilaktycznych (wtedy, gdy jest zagrożone dobro dziecka, ale nie doszło jeszcze do jego naruszenia) lub działań naprawczych (gdy doszło do naruszenia dobra dziecka). Wachlarz możliwych do zastosowania przez sąd opiekuńczy zarządzeń jest nieograniczony. Ustawodawca w § 2 art. 109 k.r.o. wymienił jedynie najczęstsze formy ingerencji sądu we władzę rodzicielską:
Art. 109 § 2. k.r.o. 
Sąd opiekuńczy może w szczególności:

  1. zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania, w szczególności do pracy z asystentem rodziny, realizowania innych form pracy z rodziną, skierować małoletniego do placówki wsparcia dziennego, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub skierować rodziców do placówki albo specjalisty zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wykonania wydanych zarządzeń;
  2. określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu, albo poddać rodziców innym ograniczeniom, jakim podlega opiekun;
  3. poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego;
  4. skierować małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi;
  5. zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej albo zarządzić umieszczenie małoletniego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej.

Każdorazowo sąd musi wybrać środek ingerencji (zarządzenie) najbardziej skuteczny i adekwatny do ocenianej sytuacji. Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej jest najbardziej drastyczną formą ingerencji sądu w sferę władzy rodzicielskiej i zgodnie z dyspozycją art. 112³ k.r.o. powinno nastąpić gdy uprzednio stosowane inne środki przewidziane w art. 109 § 2 pkt 1–4 oraz formy pomocy rodzicom dziecka, o których mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, nie doprowadziły do usunięcia stanu zagrożenia dobra dziecka, chyba że konieczność niezwłocznego zapewnienia dziecku pieczy zastępczej wynika z poważnego zagrożenia dobra dziecka, w szczególności zagrożenia jego życia lub zdrowia. Tak więc umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej przez sąd na podstawie art. 109 § 2 ust. 5 k.r.o. może wynikać z konieczności ochrony dobra dziecka przed poważnym zagrożeniem, którego źródłem jest postępowanie jego rodziców/opiekunów lub wyczerpaniem sądowych6 i pozasądowych7 możliwości udzielenia rodzicom pomocy w wykonywaniu władzy rodzicielskiej nad dzieckiem przy braku możliwości wyeliminowania zagrożenia dobra dziecka. Decyzja sądu o umi...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy