Dołącz do czytelników
Brak wyników

Świadczenia rodzinne i społeczne

23 lipca 2018

NR 56 (Lipiec 2018)

Ustalanie właściwości miejscowej organu pomocy społecznej

0 21

Problematyka ustalania właściwości miejscowej organu pomocy społecznej w sprawach ustalania prawa do świadczeń z pomocy społecznej jest kwestią wysoce problematyczną i skomplikowaną. Powodem problemów jest nie tylko mnogość i różnorodność świadczeń, ale też rozproszenie regulacji dotyczących poszczególnych świadczeń w wielu aktach prawnych i brak definicji legalnych wyjaśniających znaczenie pojęć istotnych z punktu widzenia przyznania prawa do zasiłków.

Samo brzmienie ustawy okazuje się niewystarczające dla interpretacji przepisów prawa, stąd konieczne jest posiłkowanie się przez organy orzecznictwem sądów administracyjnych. Znajomość przez pracowników organów pomocy społecznej przepisów dotyczących przedmiotowej problematyki jest kluczowa, gdyż zgodnie z art. 19 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej.
W przeważającej liczbie przypadków właściwość miejscowa organu pomocy społecznej w sprawach dotyczących ustalania prawa do świadczeń z pomocy społecznej determinowana jest miejscem zamieszkania osoby uprawnionej. Interpretacja pojęcia „miejsca zamieszkania” nasuwa jednak wiele wątpliwości, gdyż brak w prawie administracyjnym definicji legalnej tego pojęcia. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie zawiera definicji tego pojęcia. Często błędnie „miejsce zamieszkania” utożsamiane jest z „miejscem zameldowania”. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu o właściwość miejscową organu ma wykładnia przepisu art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, który stanowi, że „właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie”. Z kolei według art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której ta osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na tak określoną prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy, tj. przebywanie w sensie fizycznym w określonej, w sensie administracyjnym, miejscowości oraz wola stałego w niej pobytu, rozumiana jako centrum życiowej działalności człowieka. Obie te przesłanki muszą przy tym wystąpić jednocześnie. Należy jednocześnie zauważyć, że samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego (tak choćby NSA w postanowieniu z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt: I OW 154/09). O miejscu zamieszkania w świetle art. 25 Kodeksu cywilnego decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Z unormowania tego wynika, że do przyjęcia zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. O ile bowiem ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza trudności, o tyle przy ustalaniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różnorakie okoliczności. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej. Miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, i to bez względu na adres jej zameldowania. Miejsca zamieszkania nie można utożsamiać z miejscem zameldowania, albowiem czynność zameldowania ma charakter jedynie ewidencyjny i nie wiąże się z nią nabycie jakichkolwiek praw bądź obowiązków przez osobę podlegającą zameldowaniu. Dość częstą sytuacją jest okoliczność posiadania przez uprawnionego miejsca zameldowania w innej miejscowości niż w miejscowości faktycznego zamieszkiwania uprawnionego. Wówczas, bez względu na to, czy uprawniony wynajmuje mieszkanie w miejscu zamieszkania czy też zamieszkuje w lokalu na podstawie innego stosunku prawnego – należy przyjąć, że właściwy miejscowo do ustalenia prawa do świadczeń będzie organ według miejsca zamieszkania uprawnionego, bowiem to w miejscu zamieszkania koncentrują się interesy życiowe uprawnionego. Jednocześnie, zdaniem NSA, przesłanki miejsca zamieszkania określonej osoby nie spełnia miejscowość, w której pobyt wiąże się tylko z jej sytuacją zdrowotną i koniecznością pomocy osób bliskich, podczas gdy sama zainteresowana wskazuje inną miejscowość jako swoje miejsce zamieszkania, podkreślając swój związek emocjonalny z nią (postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt: I OW 156/11). W stanie faktycznym powoływanej spr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy