Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki pracownika

12 grudnia 2018

NR 60 (Grudzień 2018)

Praca socjalna z uchodźcami w społeczności lokalnej

0 263

Celem pracy socjalnej z uchodźcami i imigrantami jest ich integracja ze społecznością przyjmującą. Proces integracji powinien zakładać otwarcie i wrażliwość zarówno na obyczaje i obawy uchodźców, jak i społeczności lokalnej.

Integracja to dynamiczny, wielopłaszczyznowy proces dwustronny, wymagający wysiłku ze strony wszystkich zainteresowanych, w tym gotowości uchodźców do zaadaptowania się w społeczeństwie przyjmującym bez konieczności wyrzekania się własnej tożsamości kulturowej i takiej samej gotowości społeczności przyjmujących oraz instytucji publicznych do przyjęcia uchodźców i zaspokojenia potrzeb niejednorodnego społeczeństwa1.

Podstawy prawne pracy socjalnej z uchodźcami i imigrantami

Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, prawo do świadczeń z pomocy społecznej mają tylko wybrane grupy cudzoziemców przebywających na terytorium Polski: osoby posiadające zezwolenie na pobyt stały, osoby legitymujące się zezwoleniem na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, cudzoziemcy posiadający zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w celu łączenia rodzin, jeżeli są członkiem rodziny osoby, która przebywa w Polsce w związku z nadaniem statusu uchodźcy lub udzieleniem ochrony uzupełniającej, osoby, które uzyskały w Polsce status uchodźcy i cudzoziemcy z przyznaną ochroną uzupełniającą.
Osobom, które uzyskały w Polsce zgodę na pobyt ze względów humanitarnych lub na pobyt tolerowany, przysługują niektóre świadczenia: schronienie, posiłek, niezbędne ubranie oraz zasiłek celowy. Wsparcie w procesie integracji przysługuje tylko osobom, którym przyznano status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą. Pomoc integracyjna jest realizowana w formie Indywidualnego Programu Integracji, który trwa maksymalnie 12 miesięcy i obejmuje zarówno pomoc finansową, opłacanie składki na ubezpieczenie zdrowotne, jak i specjalistyczne poradnictwo oraz pracę socjalną. Praca socjalna ma na celu rozwinięcie bądź wzmocnienie aktywności i samodzielności życiowej beneficjentów i obejmuje w szczególności poradnictwo prawne, psychologiczne i rodzinne. Według Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie udzielania pomocy cudzoziemcom, postępy w integracji ocenia się w zakresie stopnia i efektywności procesu integracji, w szczególności w następujących obszarach: 

  • edukacji językowej, w tym w zakresie stopnia przyswojenia podstawowego zasobu słownictwa języka polskiego umożliwiającego komunikowanie się,
  • funkcjonowania zawodowego, w zakresie postępów w poszukiwaniu zatrudnienia i innych form aktywności zawodowej, umożliwiającej ekonomiczne usamodzielnienie się cudzoziemca,
  • funkcjonowania społecznego, zwłaszcza w zakresie nawiązania kontaktów ze środowiskiem lokalnym oraz stopnia udziału w życiu społecznym, kulturalnym i publicznym.

Skuteczność pomocy integracyjnej w Polsce 

W raportach o pomocy integracyjnej dla uznanych uchodźców (IPI), od kilkunastu lat niezmiennie podaje się dane o niskiej skuteczności Indywidualnych Programów Integracji. Z raportu Witolda Klausa i Aleksandry Chrzanowskiej z 2007 roku wynika, że nawet te osoby i rodziny, które wywiązują się ze swoich obowiązków w trakcie IPI nie osiągają głównego celu, czyli nie usamodzielniają się. Postulaty autorów dotyczą rozszerzenia IPI na osoby i rodziny z pobytem humanitarnym i tolerowanym, wydłużenia ich do co najmniej 3 lat oraz obudowania ich solidną pracą socjalną, dostosowaną do potrzeb każdej osoby i rodziny2.
Opracowanie Katarzyny Głąbickiej z 2014 roku potwierdza ten stan rzeczy. Osoby po zakończeniu IPI nie czują się ani zintegrowane, ani zabezpieczone materialnie i wobec tego podejmują decyzję o opuszczeniu Polski i wyjeździe do krajów Europy Zachodniej. Niektórzy nie czekają z wyjazdem nawet na zakończenie IPI3
Wyniki kontroli NIK w 2015 roku wykazały, że osoby, które w Polsce uzyskały status uchodźcy, po ukończeniu programu integracji często nie znają języka polskiego, mają problemy ze znalezieniem stałego zatrudnienia, podejmują prace dorywcze lub korzystają ze świadczeń pomocy społecznej. Największą barierą w adaptacji jest kwestia mieszkalnictwa. Badania nad bezdomnością wśród uchodźców wskazują, że różnych form wykluczenia mieszkaniowego doznaje w Polsce 30–40% osób objętych ochroną międzynarodową4. Działania zaplanowane przez państwo są skrajnie niewystarczające. Uchodźcy, pozbawieni opieki państwa, nie są w stanie sami nadrobić różnic dzielących ich od reszty społeczeństwa, tak aby móc zaistnieć na rynku pracy i funkcjonować w środowiskach lokalnych5

Uchodźcy i migranci w społeczności lokalnej 

Migranci i uchodźcy są członkami konkretnych lokalnych społeczności. System pomocy uchodźcom w Polsce umożliwia im przetrwanie, ale nie stwarza warunków dla ich integracji ze społecznością przyjmującą i nie pomaga w usamodzielnieniu się. Bez uzupełnienia centralnego systemu rozwiązaniami na szczeblu lokalnym integracja uchodźców pozostaje niemożliwym do spełnienia postulatem. 
Aktywną politykę społeczną w obszarze integracji imigrantów (w tym uchodźców) podjął samorząd miasta Gdańska. W 2016 r. uchwałą rady miasta przyjęty został Model Integracji Imigrantów6 – strategiczny dokument wyznaczający kierunki rozwoju lokalnej polityki migracyjnej w ośmiu obszarach: zdrowie, edukacja, zatrudnienie, mieszkalnictwo, kultura, pomoc społeczna, bezpieczeństwo i społeczności lokalne. W obszarze pomocy społecznej zaplanowano uzupełnienie i poszerzenie przewidzianych prawem rozwiązań administracyjnych i instytucjonalnych o lokalne systemowe działania: 

  1. Rozszerzenie zakresu wsparcia i pomocy społecznej, w tym pracy socjalnej z imigrantami.
  2. Realizacja i rozszerzenie Indywidualnego Programu Integracji oraz współpraca z sektorem społecznym w jego realizacji.
  3. Edukacja kadr wsparcia i pomocy sp...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy