Dołącz do czytelników
Brak wyników

Tematu numeru

24 marca 2021

NR 79 (Marzec 2021)

Odsetki od nieterminowo wnoszonych opłat za pobyt w DPS. Naliczać czy nie?

0 238

Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Szczecinie (dalej RIO) w wystąpieniu z dnia 10 listopada 2020 r. (znak K.0542.PZ.53.JK.2020) w przedmiocie naliczania odsetek od nieterminowych płatności z tytułu opłat za pobyt w domach pomocy społecznej, wnoszonych przez osoby zobowiązane wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej uznało, że w przypadku nieterminowej płatności należy stosować przepisy ustawy Ordynacja podatkowa i obciążać spóźnionych zobowiązanych odsetkami jak od zaległości podatkowych.

Stanowisko RIO narobiło dużo zamieszania w OPS-ach, które dotychczas albo odsetek w ogóle nie naliczały, albo, co prawda, obciążały osoby zobowiązane odsetkami – ale po pierwsze odsetkami ustawowymi, a po drugie tylko wtedy, gdy zobowiązanie powstało na podstawie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, a w jej treści zastrzeżone zostało prawo do żądania tych odsetek.
W ocenie Kolegium Izby, pomimo iż ustawa o pomocy społecznej nie reguluje kwestii naliczania odsetek od nieterminowych płatności za pobyt mieszkańców w domu pomocy społecznej, świadczone usługi opiekuńcze lub z tytułu zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oraz nie odsyła do stosowania innych ustaw, zastosowanie w tej sprawie będą miały przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Jak wskazała RIO, w art. 53 i następnych ustawy Ordynacja podatkowa zawarto regulację przewidującą możliwość naliczania odsetek jak dla zaległości podatkowych. Zatem odpowiednie zastosowanie przepisów o odsetkach, jak od zaległości podatkowych do opłat z art. 61 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych oznacza, że w przypadku nieterminowego uiszczania tych opłat gmina powinna naliczać tego rodzaju odsetki.
Jednocześnie Kolegium Izby przywołało podobne stanowiska wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym w przypadku braku uregulowania kwestii odsetek od niepodatkowych należności publicznoprawnych w danej ustawie czy też odesłania do innych ustaw, prawo do naliczania odsetek wynika z art. 67 ustawy o finansach publicznych odsyłającego do odpowiedniego stosowania przepisów ordynacji podatkowej (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt: II SA/Kr 1246/13; wyrok WSA w Krakowie z 11 września 2013 r., sygn. akt: II SA/Kr 761/13; wyrok WSA w Kielcach z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt: II SA/Ke 765/16).
 

POLECAMY

Ważne

Zdaniem Kolegium RIO – niezależnie od tego, czy źródłem ustalenia wysokości opłaty jest decyzja administracyjna, czy też umowa, przewidziana w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej – opłaty te należy klasyfikować jako należności, o których mowa w art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych, a w konsekwencji w świetle art. 67 tej ustawy odpowiednio stosować przepisy ustawy Ordynacja podatkowa w zakresie dotyczącym naliczania odsetek, jak od zaległości podatkowych.


Regulacje zawarte w ustawie o finansach publicznych

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 869 z późn. zm.) w art. 60 określa środki publiczne, stanowiące niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym. 
Są to w szczególności następujące dochody budżetu państwa, dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego albo przychody państwowych funduszy celowych:

  • kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie;
  • należności z tytułu gwarancji i poręczeń udzielonych przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego;
  • wpłaty nadwyżek środków obrotowych samorządowych zakładów budżetowych;
  • wpłaty nadwyżek środków finansowych agencji wykonawczych;
  • wpłaty środków z tytułu rozliczeń realizacji programów przedakcesyjnych;
  • należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności;
  • o należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe;
  • dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw;
  • pobrane przez jednostkę samorządu terytorialnego dochody związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami i nieodprowadzone na rachunek dochodów budżetu państwa.

Zgodnie z art. 67 ust. 1 tej ustawy, do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.

… i w Ordynacji podatkowej

Zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 z późn. zm.), od zaległości podatkowych, z zastrzeżeniem art. 52 § 1 pkt 2 i art. 54, naliczane są odsetki za zwłokę. Z kolei zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności (art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej). Z kolei po myśli przepisów art. 3 pkt 3 Ordynacji podatkowej, ilekroć w ustawie jest mowa o podatkach – rozumie się przez to również:

  • zaliczki na podatki,
  • raty podatków, jeżeli przepisy prawa podatkowego przewidują płatność podatku w ratach,
  • opłaty oraz niepodatkowe należności budżetowe.

Natomiast za niepodatkowe należności budżetowe uznaje się niebędące podatkami i opłatami należności stanowiące dochód budżetu państwa lub budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wynikające ze stosunków publicznoprawnych.
Zatem w rozumieniu powyższych przepisów odpłatność za pobyt mieszkańca w DPS należałoby traktować jako niepodatkową należność budżetową.

Regulacje z ustawy o pomocy społecznej

Analizując przepisy prawa będące podstawą ustalania opłat za pobyt w domach pomocy społecznej, a następnie ich egzekwowania, stoimy na stanowisku, że przepisy nie nakładają na ośrodek pomocy społecznej obowiązku naliczania odsetek.
 

Pamiętaj

Zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 z późn. zm.), w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, 
z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. 


Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3–8 stosuje się odpowiednio. Zatem należności z tytułu opłat za pobyt mieszkańca w DPS ustawodawca nakazuje traktować według takich samych zasad, jak należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Jednocześnie z przepisów art. 104 ust. 3–8 ww. ustawy nie wynika obowiązek regulowania tych należności z odsetkami.
Tymczasem takie regulacje zawarte są choćby w ustawie o świadczeniach rodzinnych, ustawie o dodatkach mieszkaniowych, ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci czy ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Co prawda w każdej z tych ustaw jest mowa jedynie o nienależnie pobranych świadczeniach. Jednak świadczenia te również są niepodatkowymi należnościami budżetowymi. Powołując się choćby na definicję tych należności zawartą w art. 3 Ordynacji podatkowej (rozumie się przez to niebędące podatkami i opłatami należności stanowiące dochód budżetu państwa lub budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wynikające ze stosunków publicznoprawnych), stwierdzić należy, że nienależne świadczenia (rodzinne, wychowawcze czy z funduszu alimentacyjnego) są niewątpliwie przymusowymi należnościami o charakterze zobowiązań publicznoprawnych, które są ustalane w drodze decyzji administracyjnej przez organ odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego (wójta, burmistrz, prezydenta miasta), a następnie mogą być pobrane w trybie egzekucji administracyjnej. Z tej przyczyny można je uznać za „niepodatkowe należności budżetu jednostek samorządu terytorialnego”.
Zatem – dla porównania – zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111):

  1. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
  2. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:
    1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
    1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu – po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c;
    2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;
    3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;
    4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;
    5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.
    2a. (uchylony).
    2b. Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Z kolei ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407) w art. 25 kwestię tę reguluje następująco:

 

  1. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.
  2. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:
    1) (uchylony);
    1a) (uchylony);
    2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;
    3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;
    4) (uchylony);
    5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał świadczenie;
    6) świadczenie wychowawcze wypłacone...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy