Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kierownik ops

2 lipca 2020

NR 74 (Czerwiec 2020)

Odpowiedzialność porządkowa i odszkodowawcza pracowników

39

W jakich sytuacjach istnieje możliwość nałożenia kar porządkowych na pracowników? Kiedy ponoszą odpowiedzialność zarówno porządkową, jak i odszkodowawczą? Czym jest szkoda umyślna? Ten zbiór pytań może nurtować niejednego pracodawcę.

Odpowiedzialność porządkowa może być stosowana tylko w przypadku zawinionego naruszenia przez pracowników określonych obowiązków.
Kara upomnienia i kara nagany może zostać nałożona na pracownika w następujących sytuacjach:

  • nieprzestrzeganie przez pracownika ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy (zazwyczaj wskazanego w regulaminie pracy), np.: opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości, spożywanie alkoholu w trakcie pracy,
  • nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów przeciwpożarowych,
  • nieprzestrzeganie przez pracownika przyjętego sposobu potwierdzania przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy.

Tylko wymienione sytuacje uzasadniają nałożenie na pracownika kary upomnienia bądź kary nagany. Nie ma możliwości wpisania w umowie o pracę, iż pracownik będzie ukarany karą upomnienia bądź nagany za inne przewinienia.
Jednocześnie to pracodawca decyduje, którą z kar zastosuje. Może bowiem od razu uznać, że uzasadnione jest nałożenie kary nagany, a nie samego upomnienia. Nie może natomiast nałożyć i nagany, i upomnienia za jedno przewinienie.

Kara pieniężna

 

  • Kara pieniężna może natomiast zostać nałożona na pracownika za:
  • nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów przeciwpożarowych,
  • opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia,
  • stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy.

Ważne

Ważne! Za każde w istocie przewinienie, za które można ukarać karą pieniężną, możliwe jest więc wymierzenie kary niemajątkowej, natomiast odwrotnie taka sytuacja nie zachodzi. Co ważne, za jedno przekroczenie można ukarać pracownika tylko jedną karą porządkową. Za to samo przewinienie można natomiast nałożyć karę porządkową, a następnie i tak wypowiedzieć z tego powodu umowę o pracę.


Wysokość kary pieniężnej jest przy tym ograniczona. Za jedno bowiem przekroczenie, jak i za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności, kara pieniężna nie może przekraczać jednodniowego wynagrodzenia pracownika. Łącznie natomiast kary pieniężne nie mogą przewyższać 1/10 części wynagrodzenia przypadającego pracownikowi do wypłaty, po dokonaniu potrąceń, o których mowa w art. 87 § 1 pkt 1‒3 Kodeksu pracy. Chodzi więc o potrącenia z następujących tytułów:

  • świadczeń alimentacyjnych egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych (np. prawomocnego wyroku z klauzulą wykonalności),
  • świadczeń innych niż alimentacyjne egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych,
  • zaliczki pieniężnej udzielonej pracownikowi.

Wysokość wynagrodzenia jednodniowego oblicza się w oparciu o przepisy Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy z dnia 29 maja 1996 r. (t.j.: z dnia 20 kwietnia 2017 r., Dz. U. z 2017 r., poz. 927).
Wpływy z kar pieniężnych mogą być przy tym wykorzystywane na poprawę warunków BHP w zakładzie pracy, nie mogą więc być przeznaczone na inne cele.
Przepisy wprowadzają przy tym ograniczenie, jeżeli chodzi o termin, w którym pracownik może być ukarany. Z wymierzeniem kary porządkowej należy zmieścić się bowiem w terminie dwóch tygodni od powzięcia wiadomości o naruszeniu obowiązku pracowniczego, ale najpóźniej w terminie trzech miesięcy od dopuszczenia się przez pracownika tego naruszenia.

Przykład:

Do naruszenia doszło w dniu 1 lutego 2020 r. Pracodawca dowiedział się o tej okoliczności dopiero w dniu 1 marca 2020 r. i w ciągu 2 tygodni mógł ukarać pracownika karą porządkową. Jeżeli jednak pracodawca dowiedziałby się o naruszeniu dopiero w maju, wymierzenie kary nie będzie możliwe. 


Warunkiem zastosowania kary porządkowej jest uprzednie wysłuchanie pracownika. Co można natomiast zrobić, gdy pracownik celowo unika pracodawcy i pracodawca nie może go wysłuchać? W takiej sytuacji pracodawca może nałożyć karę na pracownika bez uprzedniego wysłuchania go. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 1999 r., sygn. akt: I PKN 114/99: Pracodawca może stosować kary porządkowe bez uprzedniego wysłuchania pracownika tylko wówczas, gdy ten zrezygnował ze stworzonych mu w określonym miejscu i czasie możliwości ustnego złożenia wyjaśnień, bądź wybrał pisemną formę ich wyrażenia. Należy więc stworzyć realne możliwości do wysłuchania pracownika.
Jeżeli pracownika nie można wysłuchać z powodu jego nieobecności w zakładzie pracy, wówczas termin do wymierzenia kary porządkowej nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu do dnia stawienia się pracownika do pracy.

Pamiętaj

Jeżeli pracodawca, po wysłuchaniu pracownika, zdecyduje się na nałożenie kary porządkowej, powinien zrobić to na piśmie, wskazać rodzaj naruszenia obowiązków pracowniczych i datę dopuszczenia się przez pracownika tego naruszenia oraz poinformować o prawie zgłoszenia sprzeciwu i terminie jego wniesienia. Odpis zawiadomienia składa się do akt osobowych pracownika.

Kara porządkowa nie może zostać wymierzona arbitralnie, należy wziąć pod uwagę w szczególności rodzaj naruszenia obowiązków pracowniczych, stopień winy pracownika i jego dotychczasowy stosunek do pracy.
Jeżeli pracownik uzna, iż zastosowanie kary nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa, może w ciągu 7 dni od dnia zawiadomienia go o ukaraniu wnieść sprzeciw. O uwzględnieniu lub odrzuceniu sprzeciwu decyduje pracodawca po rozpatrzeniu stanowiska reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej. Nieodrzucenie sprzeciwu w ciągu 14 dni od dnia jego wniesienia jest równoznaczne z uwzględnieniem sprzeciwu.
Jeżeli sprzeciw zostanie odrzucony, pracownik może w ciągu 14 dni od uzyskania zawiadomienia o odrzuceniu sprzeciwu wystąpić do sądu pracy o uchylenie zastosowanej wobec niego kary.

 

 


W razie uwzględnienia sprzeciwu wobec zastosowanej kary pieniężnej lub uchylenia tej kary przez sąd pracy pracodawca jest obowiązany zwrócić pracownikowi równowartość kwoty tej kary.
Uchylenie bezprawnie nałożonej kary porządkowej przez sąd jest możliwe tylko, gdy pracownik uprzednio złożył w terminie sprzeciw do pracodawcy. Pracownik nie może więc wystąpić do sądu, gdy wcześniej nie skorzystał z wymaganej procedury wewnątrzzakładowej.
Wymierzona pracownikowi kara ulega zatarciu po upływie roku nienagannej pracy. Nienaganna praca oznacza, iż pracownik nie może otrzymać w ciągu tego roku nowej kary porządkowej. W takiej sytuacji karę uważa się za niebyłą, a odpis zawiadomienia o ukaraniu usuwa z akt osobowych pracownika. Pracodawca może, z własnej inicjatywy lub na wniosek reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej, uznać karę za niebyłą przed upływem tego terminu. Jest to jednak wyłącznie dobra wola pracodawcy.
Oczywiście również w razie uwzględnienia sprzeciwu przez pracodawcę bądź wydania przez sąd pracy orzeczenia o uchyleniu kary należy usunąć zawiadomienie o ukaraniu z akt osobowych pracownika.

Odpowiedzialność odszkodowawcza pracowników


Przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej to kolejne, warte omówienia zagadnienie.
Każdy pracownik, który nie wykonał bądź nienależycie wykonał swoje obowiązki pracownicze powinien liczyć się z odpowiedzialnością odszkodowawczą wobec pracodawcy. O odpowiedzialności materialnej pracownika można mówić, gdy:

  • u pracodawcy powstała szkoda,
  • pracownik nie wykonał bądź nienależycie wykonał swoje obowiązki pracownicze (np. podjął nieodpowiednie działania bądź nie podjął odpowiednich działań, czyli dopuścił się tzw. zaniechania),
  • pracownik ponosi winę (umyślną bądź nieumyślną),
  • zachodzi adekwatny związek przyczynowy pomiędzy niewykonaniem bądź nienależytym wyk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy