Dołącz do czytelników
Brak wyników

Coaching w pracy socjalnej

24 września 2018

NR 57 (Wrzesień 2018)

Jak motywować? Praktyczne metody coachingowe

0 343

Motywowanie pracowników to jedno z istotniejszych i wyjątkowo trudnych zadań w zarządzaniu zespołem. Bardzo często sądzimy, że otrzymanie dobrej pracy, a co za tym idzie odpowiedniej gratyfikacji, jest dla pracowników wystarczająco motywujące. Czy na pewno?

Dlaczego podejmujemy określone, konkretne działania? Dlaczego chcemy bądź nie chcemy wykonywać określonych czynności. W jaki sposób możemy wpłynąć na innych, by chcieli lub nie chcieli podejmować określone działania? Słowo motywacja pochodzi od łacińskiego czasownika movere, czyli poruszać się. Zatem motywować oznacza to samo, co poruszać do działania. W każdym z nas istnieje wewnętrzna energia do działania, która pobudzona (w określony sposób), wprawia go w ruch, popycha i motywuje do działania. Tą energią może być potrzeba, chęć, pragnienie lub emocja. Motywowanie pracowników to jedno z istotniejszych i wyjątkowo trudnych zadań w zarządzaniu zespołem – szczególnie w sytuacjach, gdy z uwagi na specyfikę pracy, jej emocjonalną i fizyczną intensywność, poziom wewnętrznej motywacji jest mocno zachwiany. Bardzo często sądzimy, że otrzymanie dobrej pracy, a co za tym idzie odpowiedniej gratyfikacji, jest dla pracowników wystarczająco motywujące. Tak rzeczywiście jest, lecz na ogół w początkowym okresie zatrudnienia, kiedy to pracownik wykazuje dużą inicjatywę i zaangażowanie w pracę. Potem, gdy już okrzepnie w firmie, kiedy ją pozna, wyrabia własne zdanie na temat tego, czy praca daje mu satysfakcję i poczucie spełnienia. Wtedy motywacja pracownika może się zmienić. W przypadku pracownika OPS dodatkowymi czynnikami wpływającymi na zmiany poziomu motywacji mogą stać się np. trudni klienci, skomplikowane sprawy czy ogólne postrzeganie ich zawodu w perspektywie społecznej. 
Na ogół motywujemy tym, co nam wydaje się atrakcyjne dla pracownika i często uważamy, że najlepsza jest motywacja finansowa. Rzeczywiście, bardzo dobre wynagrodzenie, dodatkowe środki w postaci nagród i premii to skuteczny motywator. Motywacja finansowa to nie jedyna forma motywowania, gdyż nawet przy dobrych zarobkach pracownicy rezygnują z pracy, nawet za cenę niższego wynagrodzenia. Dlaczego?

Rys. 1. Proces skutecznego motywowania (opracowanie własne)


Wśród powodów, dla których ludzie zmieniają miejsce zatrudnienia, wysokość pensji znajduje się w dalszej części listy. Na pierwszym miejscu widnieją takie wartości, jak relacje z przełożonym, ze współpracownikami, możliwość rozwoju i awansu, dostęp do szerokiego wachlarza świadczeń pozafinansowych, takich jak np. wysoki abonament telefoniczny, auto służbowe, nowoczesny laptop, nieograniczony dostęp do Internetu, świadczenia medyczne, karty na siłownię oraz wiele innych. Chcąc skutecznie motywować pracowników, skłonić ich do osiągania wysokich wyników, trzeba się tego nauczyć.

Typy motywacji

W praktyce motywowania ludzi najczęściej można spotkać tradycyjną metodę kija i marchewki. Jest to bardzo zakorzeniony stereotyp. Skuteczność tej metody jest krótkotrwała, okazjonalna. Jest to motywacja zewnętrzna. Nie sprawdza się ona, gdy chcemy zbudować skuteczny zespół pracowników. Motywacja wewnętrzna, którą uważa się za bardziej skuteczną, zakłada, że każdy pracownik posiada potencjał, pozwalający mu na odniesienie sukcesu. Zatem pracowników można motywować przy użyciu bodźców zewnętrznych oraz wewnętrznych, dlatego rozróżnia się dwa typy motywacji:

  • motywację zewnętrzną, opartą na nagrodach (podwyżki, pochwały, premie, bonusy, awans) oraz karach (działania dyscyplinarne, wstrzymanie płacy, krytyka, stała kontrola działań);
  • motywację wewnętrzną, w której ludzie działają lub zachowują się w określony sposób dlatego, że sami tak chcą. Oznacza to, że pracownik będzie przykładał się do pracy niezależnie od tego, czy szef kontroluje go na bieżąco, czy okazjonalnie, czy nie kontroluje wcale. Bodźce motywujące wewnętrznie to m.in. odpowiedzialność, swoboda działania, możliwość rozwoju osobistego, interesujące zadania, nowe wyzwania, możliwość awansu oraz wiele innych.

Chcąc wewnętrznie zmotywować pracowników, trzeba najpierw poznać ich potencjał, potrzeby, wartości, poglądy i przekonania, a nawet sposób bycia i styl życia. Czynniki zwiększające motywację wewnętrzną to między innymi:

  • kontakty interpersonalne i komunikacja;
  • konsultacyjne zarządzanie (autonomia podwładnych, możliwość podejmowania decyzji, informacyjne stosowanie nagród i kar, konsultowanie pomysłów);
  • partycypacja i jakość pracy zespołu – zainteresowanie zadaniem i wynikiem (im większa wiedza na temat danego zadania i im większa odpowiedzialność za nie, jak również im intensywniejsze przeżycie sukcesu, tym większa motywacja wewnętrzna);
  • odczuwana sprawiedliwość (np. w kwestii zarobków). 

Czynniki obniżające motywację wewnętrzną, to:

  • niesprawiedliwe traktowanie (np. jeżeli wynagrodzenie jest ocenianie jako niższe w porównaniu do wynagrodzenia innych pracowników, mających podobne kwalifikacje);
  • kontrola i ingerencja (im większa ingerencja pracodawcy w wykonywanie zadań przez wysoko zmotywowanych pracowników, tym większy spadek ich motywacji. Pracownicy odnoszą wrażenie, że ich zaangażowanie nie jest należycie doceniane);
  • nagroda vs. rozkaz (rozkazy ograniczają możliwość decydowania o sobie, mają charakter kontrolny, prowadzą od obniżenia motywacji wewnętrznej, ostatecznie do silnej demotywacji); 
  • systemy bonusów/zmienne wynagrodzenie (im silnej wynagrodzenie jest powiązane z uzyskiwanymi wynikami w pracy, tym większe prawdopodobieństwo wyparcia motywacji wewnętrznej).

Mimo istnienia wielu zalet motywacji zewnętrznej, ukryte koszty i zyski jej stosowania nie równoważą się. Łatwo jest zniszczyć morale w pracy, bardzo trudno je natomiast odbudować. Stosowanie nagród i kar może przynosić pozytywne efekty, jeżeli stosowane są one sytuacyjnie i indywidualnie w przypadku każdego pracownika. I tak np. u pracownika mającego silną potrzebę finansową, nagrody finansowe stoją na pierwszym miejscu. Nie należy zapominać jednak o motywacji wewnętrznej, silne zorientowanie na nagrody może bowiem „pogrzebać” motywację wewnętrzną.

Demotywacja

Kolejnym z kluczowych pojęć jest demotywacja, potocznie rozumiana jako zmniejszony napęd do działania. Jest ona przeciwieństwem motywacji. Oba te pojęcia można zatem traktować jako krańce jednego kontinuum. Należy pamiętać, iż jednostka może być zmotywowana do określonego działania, natomiast do innego może być zdemotywowana. 
Zdemotywowany jest ten pracownik, który nie działa aktywnie ani też nie przejawia inicjatywny w miejscu pracy. Nie oznacza to jednak, iż nie wykonuje on powierzonych mu zadań, tylko że brak mu przy tym zaangażowania. Swoją energię lokuje bardzo często w czynności, które nie są związane z pracą, np. w hobby, czas wolny, rodzinę. Własne osiągnięcia i wyniki pracy ocenia zazwyczaj negatywnie.
Osoby szczególnie narażone na demotywację: 

  • z tendencją do łatwego ujawniania demotywacji, szybkiej utraty zainteresowania;
  • z niewielkim zapałem do pracy i z niskim poczuciem sprawstwa (przydatności i efektywności własnego działania);
  • o wysokiej potrzebie osiągnięć;
  • aktywowane głównie przez bodźce zewnętrzne (niska motywacja wewnętrzna).

Jak zadbać o motywację?

Skąd zatem czerpać motywację do działania, gdy nasza motywacja spada albo gdy jesteśmy już na skraju zdemotywowania? Istnieje kilka prostych zasad, które stosowane na co dzień pozwolą nam w skuteczny sposób utrzymać swoją motywację na wysokim poziomie.

  1. Zadbaj o energię z ciała – poszukaj aktywności, która napędzi cię do działania, zadbaj o właściwy sen, znajdź przestrzeń na odpoczynek i relaks.
  2. Znajdź motywujący cel i poczuj go – nie wystarczy wyznaczyć cel, trzeba jeszcze mieć bardzo silną świadomość korzyści, które nam przyniesie i poczuć te korzyści na poziomie emocjonalnym. Aby to się zadziało, wyobraź sobie bardzo szczegółowo, jak się będziesz czuła, gdy osiągniesz swój cel, co będzie możliwe, co się zadzieje w Twoim otoczeniu, jakie dobre zmiany odczujesz.
  3. Wprowadź więcej zabawy i radości do obowiązków i zmian, które cię demotywują – np. przygotuj swój plan działania w formie kolorowego kolażu czy komiksu lub zastosuj tzw. „sandwich motywacji” – każde nudne i nieprzyjemne zadanie włóż pomiędzy dwie czynności radosne i przyjemne.
  4. Pozwól sobie na trochę odprężenia – jak nie będziesz wywierać presji, że coś musisz już teraz, tylko pozwolisz sobie porobić przez chwilę to, na co masz ochotę, prawdopodobnie Twoja motywacja ogólna się zwiększy – wtedy łatwiej będzie zabrać się za obowiązki.
  5. „Zbierz stado” – najbardziej motywują nas zazwyczaj inni ludzie. Opowiedz innym o swoich postanowieniach noworocznych. Poszukaj osób, które mogłyby ci w tych działaniach towarzyszyć lub cię wspierać, dopingować, a nawet rozliczać z postępów. Wzrost motywacji gwarantowany!

Zasady skutecznego motywowania – proces motywacyjny

Motywacja jest siłą motoryczną ludzkich zachowań i jednym z najważniejszych czynników wzrostu efektywności pracy. Motywowanie to proces wiadomego i celowego oddziaływania na motywy postępowania ludzi poprzez stwarzanie środków i możliwości realizacji ich systemów wartości i oczekiwań dla...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy