Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki pracownika

2 grudnia 2019

NR 70 (Grudzień 2019)

Czy to jest już wypalenie zawodowe

188

Wypalenie zawodowe jest zjawiskiem dość powszechnym, spowodowanym zmianami cywilizacyjnymi oraz wzrastającymi potrzebami spełnienia się i sprostania wymaganiom organizacyjnym. Nie wynika z pojedynczej sytuacji stresowej, ale z wielu czynników, które doprowadzają do wyczerpania. Występuje wtedy, gdy dajemy z siebie tak dużo energii i zaangażowania, że oczekiwalibyśmy spektakularnych wyników lub uznania, a tak nie jest, tym bardziej że mamy poczucie występowania wielu ograniczeń. Pojawia się stres, frustracja i niezadowolenie z siebie, co negatywnie przekłada się na radzenie sobie z sytuacjami stresowymi.

Czym jest wypalenie?

Wypalenie zawodowe to stan wyczerpania jednostki spowodowany nadmiernymi wymaganiami stawianymi jej przez środowisko pracy w aspekcie społecznym i fizycznym (Freudenberger, 1974). To także frustracja odczuwana przez pracownika, która jest spowodowana brakiem możliwości osiągnięcia zamierzonych rezultatów pomimo dużego poświęcenia wkładanego w działanie. Może być spowodowana tym, że jednostka włożyła tak wiele energii w pracę, że nie starcza już sił na jej kontynuację z dotychczasową skutecznością (Litzke, Schun, 2007). Skutkuje to między innymi utratą zaangażowania w działania zawodowe oraz różnorodnymi problemi psychosomatycznymi.

Czym nie jest wypalenie?

Wypalenie zawodowe nie jest równoznaczne ze stresem, ponieważ stres może być spowodowany wieloma czynnikami, podczas gdy w przypadku wypalenia zawodowego mocno akcentuje się kwestie związane z aspektem społecznym. Jednak stres jest bezspornie jedną z przyczyn wystąpienia wypalenia zawodowego. Ponadto, pierwsze objawy związane ze stresem pojawiają się w aspekcie fizycznym, podczas gdy w przypadku wypalenia – w aspekcie emocjonalnym. Najsilniejsza zależność pomiędzy stresem a składnikami wypalenia zawodowego dotyczy wyczerpania emocjonalnego, w dalszej kolejności depersonalizacji, a najsłabsza – obniżonego poczucia dokonań osobistych (Mańkowska, 2016). Różnica między stresem a wypaleniem zawodowym występuje również w kontekście procesu adaptacji do sytuacji trudnej (Schaufeli, Enzmann, 1998). Podjęcie właściwych działań adaptacyjnych w sytuacji doświadczania stresu pozwala pracownikowi powrócić do normalnego funkcjonowania, co nie jest możliwe w przypadku wypalenia zawodowego ze względu na zachodzące zmiany w obrębie postaw wobec wykonywanej pracy.
Należy także podkreślić różnicę pomiędzy wypaleniem zawodowym a depresją, mianowicie dotyczy odczuwanych emocji – w przypadku depresji jest to poczucie winy, a w przypadku wypalenia – gniew (Freudenberger, 1974). Dodatkowo pracownik wypalony może odczuwać szczęście w innych obszarach swojego życia, podczas gdy osoba chora na depresję odczuwa przygnębienie w odniesieniu do wszystkich dziedzin i sfer życia. Jednak brak działań interwencyjnych w sytuacji doświadczania wypalenia zawodowego w konsekwencji może doprowadzić do wystąpienia stanu depresyjnego.
Wypalenie nie jest także tożsame ze znudzeniem, ponieważ różnica dotyczy poziomu zaangażowania od samego początku. Zakładając, że kariera zawodowa może być rozpatrywana na kontinuum, w którym na jednym krańcu jest zaangażowanie, a na drugim wyczerpanie, należy przyjąć, że wypalenie jest możliwe tylko wtedy, gdy pracownik wcześniej pracował z energią i przekonaniem o swojej skuteczności. Niektórzy wręcz podkreślają, że by coś mogło się wypalić, najpierw musi płonąć.

Test Poziomu Szczęścia (Chybicka, Puchalska, 2016)

Zsumuj punkty ze wszystkich odpowiedzi – tabela 1.
84–100 punktów – Bardzo wysoki poziom szczęścia. Brawo! Wyrażaj swoje szczęście i dziel się nim z innymi ludźmi. Być może w Twoim otoczeniu są osoby, które mogłyby „zarazić się” od Ciebie entuzjazmem i optymizmem.
68–83 punktów – Wysoki poziom szczęścia. Świetny wynik. Aby zwiększyć poziom zadowolenia z życia, zwróć uwagę na różnice pomiędzy pogonią za szczęściem a doświadczaniem szczęścia. Pozwól sobie na bycie „tu i teraz” i odczuwanie wdzięczności za życie takie, jakie jest. Bardziej otwierając się na teraźniejszość, możesz doświadczyć szczęścia, gdziekolwiek jesteś.
 

Tabela 1. Test Poziomu Szczęścia (Chybicka, Puchalska, 2016)


52–67 punktów – Umiarkowany poziom szczęścia. Masz poczucie, że Twoje życie dobrze się układa, czasem życzysz sobie poprawy w kilku dziedzinach. Gdy ktoś pyta: „Jak się masz? ”, najpewniej odpowiadasz: „Jakoś leci” czy „Nie narzekam”. Rzeczywiście nie jest źle, mogłoby być gorzej, ale też zawsze może być lepiej. Wyobraź sobie, że Twoja życiowa satysfakcja mogłaby wzrosnąć o 10%. Co wówczas robiłbyś inaczej, częściej, rzadziej? Może nadszedł czas, by wyruszyć w podróż po większe szczęście?
36–51 punktów – Obniżony poziom szczęścia. Taki wynik wskazuje, że czegoś Ci brakuje do szczęścia. Czy zastanawiasz się czasem, czego potrzebujesz, a co sprawiłoby Ci radość? Może warto lepiej poznać siebie i zacząć postępować zgodnie z tym, co jest dla Ciebie naprawdę ważne. Pamiętaj, że Twoje szczęście to dar nie tylko dla Ciebie, ale też dla ludzi, którzy Cię otaczają.
20–35 punktów – niski poziom szczęścia. Zapewne taki wynik Cię zaskoczył. Być może ostatnio spotkało Cię coś przykrego, trudnego, bolesnego, co miało wpływ na Twój obecny poziom zadowolenia z życia. Jeżeli jednak ogólnie brakuje Ci życiowej satysfakcji, to znaczy, że niektóre obszary Twojego funkcjonowania powinny ulec zmianie. Pamiętaj, że nawet mała zmiana może istotnie wpłynąć na Twoje samopoczucie. Możesz się zapoznać z prostymi sposobami zwiększania satysfakcji życiowej albo skorzystać z pomocy innych ludzi, na przykład przyjaciół lub coacha czy psychologa.
 

Tabela 2. Test – czy to jest już wypalenie zawodowe?


Objawy wypalenia zawodowego

Symptomy wypalenia zawodowego możemy podzielić na: afektywne, poznawcze, fizyczne, bahawioralne i motywacyjne w odniesieniu do jednostki, innych ludzi i organizacji (Schaufeli, Enzmann, 1998).
Zebrane w tabeli 3., objawy wypalenia zawodowego niekiedy się wykluczają. Wynika to z faktu, że zależą od stadium zjawiska, np. o ile na początku możemy mówić o nadmiernej aktywności pracownika, o tyle w późniejszym okresie zdecydowanie się ona obniża i ogranicza do mechanicznego wykonywania zadań bez dbałości o jakość.
Ponadto nasilenie i rodzaj symptomów wypalenia zawodowego zależy od czynników organizacyjnych związanych z jakością środowiska pracy i relacji, a także od właściwości osobistych jednostki. Te zmienne również wpływają na podejmowane strategie radzenia sobie z wypaleniem zawodowym. Gdy zasoby zaradcze pracownika zostały zredukowane przez doświadczanie sytuacji stresowych, efektywność podjętych przez niego działań w celu poradzenia sobie zdecydowanie się obniża. Jest to tak zwana spirala strat, która pokazuje trudność wyjścia z sytuacji trudnych, gdy ograniczone są możliwości rozwiązania problemu (Hobfoll, Schirom, 1993).
 

Tabela 3. Objawy wypalenia zawodowego
Indywidualne objawy wypalenia zawodowego
Afektywne Poznawcze Fizyczne Behawioralne Motywacyjne
Depresyjny nastrój, płaczliwość, emocjonalne wyczerpanie, wahania nastroju, niższa kontrola emocji, lęk, obawy, wzrost napięcia Poczucie bezradności i bezsilności, utrata sensu, obawa o swój stan psychiczny, poczucie bycia złapanym w pułapkę, poczucie porażki, niski poziom samooceny i skuteczności, zaabsorbowanie sobą, poczucie winy, tendencje samobójcze, zaburzenia koncentracji i pamięci, trudność w realizacji złożonych zadań, schematyczne myślenie, trudność w podejmowaniu decyzji, fantazjowanie, poczucie osamotnienia, wysoki poziom frustracji Bóle głowy, nudności, zawroty głowy, nieumiejętność regeneracji sił, tiki nerwowe, bóle mięśni, zaburzenia w sferze seksualnej, zaburzenia snu, spadek lub wzrost wagi, spadek apetytu, duszności, zwiększone odczuwanie napięcia przedmiesiączkowego, zaburzenia cyklu miesiączkowego, chroniczne zmęczenie, fizyczne zmęczenie, hiperwentylacja, osłabienie, wrzody, zaburzenia gastryczne, choroby wieńcowe, przeziębienia, zaostrzenie przebiegu chorób przewlekłych, obrażenia wynikające z podejmowania ryzykownych aktywności, reakcja skórno-galwaniczna, podwyższone tętno i ciśnienie, wzrost cholesterolu Nadaktywność, impulsywność, odwlekanie spraw, zwiększona konsumpcja substancji szkodliwych, zaburzenia jedzenia (objadanie się lub niechęć do jedzenia), zachowania ryzykowne, wzrost wypadkowości, zarzucenie aktywności mającej na celu rekreację, narzekanie Utrata zapału, utrata idea-
listycznego podejścia do pracy, rozczarowanie, nuda, demoralizacja
Interpersonalne objawy wypalenia zawodowego
Afektywne Poznawcze Fizyczne Behawioralne Motywacyjne
Irytacja, przewrażliwienie, chłód emocjonalny, obniżona empatia, wzrost złości Cyniczne, negatywne i pesymistyczne podejście do innych, obniżona empatia, posługiwanie się stereotypami w kontakcie z innymi, etykietowanie innych, obwinianie, poczucie wyższości i cnoty w porównaniu z innymi, pokazywanie swojego cierpienia, wrogość, podejrzliwość, paranoja   Agresja, wchodzenie w konflikty, izolacja i wycofywanie się z relacji, dystansowani...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy