Dołącz do czytelników
Brak wyników

Tematu numeru

30 czerwca 2020

NR 74 (Czerwiec 2020)

Co nas czeka po epidemii?

51

Czyli o kilku istotnych dla OPS-ów przepisach związanych z COVID-19, które zostaną na dłużej w obrocie prawnym. Stan zagrożenia epidemicznego i stan epidemii COVID-19 oraz liczne zakazy i nakazy związane z przeciwdziałaniem rozprzestrzeniania się koronawirusa SARS-CoV-2 wymusiły wprowadzenie przepisów organizujących działalność w różnych sferach życia publicznego w sposób minimalizujący zagrożenia.

Część przepisów ma charakter doraźny, obowiązujący w trakcie stanu epidemii. Jednakże duża część wprowadzonych regulacji wywoływać będzie skutki na przyszłość. Dotyczy to także zadań realizowanych przez jednostki organizacyjne pomocy społecznej. W artykule zaprezentowano kilka ustawowych rozwiązań, na które należy zwrócić uwagę i o których należy pamiętać także po odwołaniu stanu epidemii.

Zwolnienie z odpłatności za usługi świadczone w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi.

Jednymi z pierwszych poleceń wydanych przez wojewodów w związku z przeciwdziałaniem COVID-19 były polecenia zawieszenia działalności ośrodków wsparcia, w tym dla osób z zaburzeniami psychicznymi (ŚDS-y, kluby samopomocy). Podstawę prawną polecenia zawieszenia działalności stanowi art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 z późn. zm.). Natomiast art. 15d tej ustawy gwarantuje placówkom finansowanie ich poprzez przekazywanie dotacji, pomimo nieświadczenia usług. Z kolei – po nowelizacji „ustawy covidowej” z dnia 16 kwietnia br. – ustawodawca przewidział również możliwość ubiegania się uczestników tych ośrodków wsparcia o zwolnienie ich z odpłatności za okres, w którym usługi na ich rzecz nie były świadczone. Zgodnie bowiem z art. 15d ust. 4 ww. ustawy, w przypadku zawieszenia działalności przez placówkę, osoby ponoszące odpłatność za usługi świadczone w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, o których mowa w art. 51a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zwalnia się na ich wniosek z odpłatności za okres niekorzystania z tych usług w związku z zawieszeniem lub czasowym zamknięciem działalności tych ośrodków, na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, bez konieczności przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego. Po myśli przepisów art. 51b ust. 5 i 6 ustawy o pomocy społecznej właściwym do zwolnienia z odpłatności za korzystanie z usług w środowiskowym domu samopomocy jest organ jednostki samorządu terytorialnego prowadzącej lub zlecającej prowadzenie ośrodka wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Organ działa na wniosek osoby zobowiązanej do odpłatności. Jak wynika z treści przepisów zarówno ustawy o pomocy społecznej, jak i „ustawy covidowej” – zwolnienie wymaga wniosku strony, przy czym – w mojej ocenie – wniosek ten może być złożony w każdym czasie, zarówno jeszcze w trakcie trwania stanu epidemii, jak również po wznowieniu działalności przez ośrodki wsparcia. Przepis art. 15d ust. 4 nie przewiduje także uznaniowości organu, co oznacza, że jeśli strona taki wniosek złoży, organ ma obowiązek decyzję zwalniającą wydać.

Po zniesieniu stanu epidemii pracownicy socjalni niezwłocznie ruszą na aktualizacje wywiadów

Zgodnie z art. 15o ust. 1 ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. pracownicy socjalni zostali zwolnieni z obowiązku przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego, a ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej następuje na podstawie:

  • rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się,
  • dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub
  • informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy.

Z kolei przepis ust. 1a (po nowelizacji ustawy, która nastąpiła 16 kwietnia 2020 r.) stanowi, że w związku z przeciwdziałaniem COVID-19 nie sporządza się aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, u których nie nastąpiła zmiana danych, pomimo upływu ustawowego terminu na jej przeprowadzenie.


Jednakże odstąpienie od aktualizacji w okresie stanu epidemii – zgodnie z tym przepisem – oznaczać będzie konieczność sporządzenia jej niezwłocznie po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Tym samym konieczne będzie takie zaplanowanie pracy przez pracowników socjalnych, aby móc sprostać temu wyzwaniu (o ile faktycznie odstąpili od tej czynności – w praktyce bowiem w wielu OPS-ach aktualizacje wywiadów są przeprowadzane nawet w przypadku braku zmiany danych).

Monitorowanie wydanych z urzędu decyzji przedłużających zasiłek stały

Ważne

W związku z przedłużeniem ważności orzeczeń o stopniu niepełnosprawności i orzeczeń o niezdolności do pracy na podstawie przepisów art. 15h i art. 15zc „ustawy covidowej”, OPS-y zyskały możliwość wydłużenia klientom z urzędu prawa do świadczeń związanych z niepełnosprawnością.

Zgodnie z art. 15h ust. 1, z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność:

  • upłynęła w terminie do 90 dni przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, pod warunkiem złożenia w tym terminie kolejnego wniosku o wydanie orzeczenia, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności;
  • upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Przy takim zabiegu legislacyjnym, zgodnie z art. 15h ust. 4 i 5, decyzja przyznająca świadczenie z pomocy społecznej, wydana w związku z niepełnosprawnością potwierdzoną orzeczeniem na czas ważności tego orzeczenia, ulega przedłużeniu na okres, na jaki przedłużono ważność orzeczenia, zgodnie z ust. 1 i 2. Przedłużenie następuje na podstawie decyzji zmieniającej wydanej z urzędu i nie jest wymagane przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego ani jego aktualizacji. Jedynie w przypadku orzeczeń, które utraciły ważność przed wejściem w życie „ustawy covidowej”, tj. przed 8 marca 2020 r., należy pamiętać o przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w przedmiocie złożenia przez stronę kolejnego wniosku o wydanie orzeczenia. Z kolei art. 15zc ust. 1 ustawy przedłużył ważność wydanych na czas określony przez orzecznictwo ZUS i KRUS orzeczeń o:

  • częściowej niezdolności do pracy,
  • całkowitej niezdolności do pracy,
  • całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji,
  • niezdolności do samodzielnej egzystencji,

których ważność upływa w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii albo w okresie 30 dni następujących po ich odwołaniu, na okres kolejnych 3 miesięcy od dnia upływu terminu ich ważności, ale tylko w przypadku złożenia wniosku o ustalenie uprawnień do świadczenia na dalszy okres przed upływem terminu ważności tego orzeczenia. Ponieważ zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, niezdolność do pracy to nie tylko niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym lub znacznym, ale także całkowita niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przedłużenie z mocy prawa ważności tych orzeczeń, skutkuje również przedłużeniem prawa do świadczeń pomocowych uzależnionych od niezdolności do pracy – choć, jak już wcześniej wskazano, tylko pod warunkiem złożenia wniosku o ustalenie uprawnień do świadczenia z ZUS na dalszy okres przed upływem terminu ważności orzeczenia.
Wskazane regulacje dotyczące przedłużenia ważności orzeczeń znajdują również zastosowanie przy przedłużaniu prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności (zasiłek pielęgnacyjny, SZO, świadczenie pielęgnacyjne).
Należy jednak pamiętać, że przepisy art. 15h „ustawy covidowej” wyraźnie wskazują, do kiedy orzeczenia zachowują ważność, nie precyzując jednak konkretnej daty. Zatem i decyzje przedłużające prawo do świadczeń powinny wskazywać, że np. „prawo do zasiłku stałego przedłuża się do 60. dnia od dnia odwołania stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności”.
Natomiast po zniesieniu stanu epidemii trzeba będzie dokonać monitorowania wszystkich wydanych w tym okresie decyzji zmieniających, aby ustalić, do kiedy konkretnemu klientowi prawo do świadczenia będzie przysługiwać – tak, aby nie doszło do nienależnej wypłaty świadczenia.

Obniżenie wynagrodzenia jako utrata dochodu w świadczeniach rodzinnych i funduszu alimentacyjnym


Niewątpliwie stan epidemii i wprowadzone w związku z tym restrykcje spowodowały i pewnie jeszcze przez jakiś czas będą powodować niekorzystne zjawiska o charakterze ekonomicznym. Przedsiębiorcy utracili dochody, a przynajmniej ich część. Niektórzy pracownicy utracili pracę, a niektórzy część wynagrodzenia. Umożliwienie obniżenia wynagrodzenia przez pracodawców przewiduje zresztą sama „ustawa covidowa”. O ile w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych czy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utrata zatrudnienia czy likwidacja działalności gospodarczej stanowią utratę dochodu, o tyle dotychczas samo obniżenie dochodu przy niezmienionym źródle jego uzyskiwania w żaden sposób nie wpływało na prawo do świadczeń. Tymczasem art. 15oa ustawy wprowadził regulację umożliwiającą w tym konkretnym przypadku obniżenie dochodu potraktować jako jego utratę. Zgodnie z tymi przepisami, obniżenie wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub obniżenie dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych z powodu przeciwdziałania COVID-19, stanowi utratę dochodu w rozumieniu tej ustawy i jest uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych na okresy zasiłkowe od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 października 2021 r.

Pamiętaj 

Analogicznie – obniżenie wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub obniżenie dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z powodu przeciwdziałania COVID-19 stanowi utratę dochodu w rozumieniu tej ustawy i jest uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okresy świadczeniowe od dnia 1 października 2019 r. do dnia 30 września 2021 r.

 

Oznacza to, że przepisy o utracie dochodu w postaci obniżenia j...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy