Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pod lupą

29 października 2018

NR 58 (Październik 2018)

Nadchodzą zmiany w świadczeniach alimentacyjnych

0 300

Od wielu miesięcy trwają zintensyfikowane prace nad wprowadzeniem zmian w zakresie poprawy skuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Projektowane zmiany są odpowiedzią na od dawna zgłaszane przez środowiska prawnicze postulaty. Ustawodawca wychodzi naprzeciw jednemu z najpoważniejszych problemów, jakim jest niedopełnianie przez rodziców obowiązków alimentacyjnych wobec dzieci, powodujące narażanie małoletnich na niemożność zaspokojenia ich podstawowych potrzeb życiowych.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że pogłębiona analiza problemu niealimentacji w jej aspekcie prawnokarnym doprowadziła do nowelizacji art. 209 Kodeksu karnego (dalej k.k.). Po nowelizacji, to jest od 31 maja 2018 roku, przepis ten otrzymał nowe brzmienie, dzięki czemu ułatwiono organom ścigania stosowanie reakcji prawnokarnej w stosunku do osób uchylających się od obowiązku alimentacyjnego. Przepis art. 209 § 1 k.k. w dotychczasowym brzmieniu stanowił, że: „Kto uporczywie uchyla się od wykonania ciążącego na nim z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego obowiązku opieki przez niełożenie na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby i przez to naraża ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.” i powodował liczne trudności związane nie tylko ze zróżnicowaną oceną znamienia „uporczywości” (stanowiącego zachowanie długotrwałe, powtarzalne, nacechowane złą wolą i nieustępliwością), lecz również obowiązkiem udowodnienia istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy faktem uporczywego niełożenia na osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego a narażeniem jej na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

W rezultacie nowelizacji w art. 209 § k.k. zrezygnowano z posługiwania się znamieniem „uporczywości”, a okoliczność „narażenia na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych” stała się kryterium zaostrzającym odpowiedzialność karną za przestępstwo niealimentacji, przewidzianym w typie kwalifikowanym przestępstwa w art. 209 § 1a. Przepis art. 209 § 1 k.k. w nowym brzmieniu penalizuje czyn polegający na: uchylaniu się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość zaległości stanowi równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych albo opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej trzy miesiące.

Wysokość alimentów będzie uzależniona od ustalonej kwoty przeliczeniowej – co roku ogłoszona zostanie nowa kwota uwzględniająca minimalne wynagrodzenie netto oraz współczynnik dzietności oraz liczby dzieci w ubiegającej się o świadczenie rodzinie.

Ustawa wprowadza również dwa nowe przepisy, które pozwalają na uniknięcie przez sprawcę kary poprzez zapłatę całości zaległych alimentów w okresie maksymalnie 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego. W przypadku przestępstwa w typie podstawowym, określonego w art. 209 § 1 k.k. sprawca, który zapłacił całość zaległych alimentów nie podlega karze, zatem już na etapie postępowania przygotowawczego, wobec zaistnienia ujemnej przesłanki procesowej, prokurator będzie obowiązany postępowanie umorzyć. W przypadku przestępstwa w typie kwalifikowanym, określonego w art. 209 § 1a k.k., gdy sprawca zapłaci całość zaległych alimentów, możliwe będzie odstąpienie przez sąd od wymierzenia mu kary, chyba że wina sprawcy i wysoki stopień społecznej szkodliwości czynu będą się temu sprzeciwiały.

Projektowane zmiany w prawie rodzinnym i tak zwane natychmiastowe alimenty

W marcu 2018 roku Ministerstwo Sprawiedliwości zapowiedziało nowelizację Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz innych ustaw. Proponowane zmiany stanowią reakcję na zgłaszane przez Rzecznika Praw Obywatelskich postulaty dotyczące przyspieszenia orzekania o obowiązku alimentacyjnym. Nagminnie zdarza się, że rodzic, z którym zamieszkują małoletni, przez wiele miesięcy oczekuje na rozstrzygnięcie sądu w zakresie alimentów, co naraża go na niemożność zaspokojenia potrzeb dzieci. Nawet orzekanie przez sąd w trybie postępowania zabezpieczającego nie spełnia swojej funkcji, pomimo że wniosek o udzielenie zabezpieczenia sąd winien rozpoznać niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od daty wpływu do sądu. Termin ten ma jednakże charakter jedynie instrukcyjny i rzadko jest przez sąd dochowywany. 

W uzasadnieniu projektu wskazano, że jego celem jest przede wszystkim wzmocnienie ochrony praw dzieci. Służyć ma temu przede wszystkim orzekanie o tzw. alimentach natychmiastowych w trybie uproszczonym (nawet w kilka dni), wprowadzenie mediacji w sprawach rozwodowych i o separację oraz skuteczne egzekwowanie prawa rodzica, któremu drugi rodzic utrudnia kontakt z dzieckiem.

Projekt wprowadza postępowanie nakazowe alimentacyjne, które byłoby maksymalnie uproszczone, dzięki czemu samotni rodzice mogliby szybko otrzymywać pieniądze. Według resortu ma to na celu wyeliminowanie sytuacji, gdy jeden z rodziców oszczędza na dziecku, aby toczyć proces sądowy i płacić adwokatom.

Uzyskanie alimentów natychmiastowych nie zamykałoby drogi do domagania się wyższych świadczeń w postępowaniu zwyczajnym. Fakt odgórnego ustalania kwoty przeliczeniowej nie uniemożliwi ubiegania się o wyższe świadczenie – rodzic będzie mógł domagać się większych alimentów na drodze postępowania sądowego. Wysokość alimentów natychmiastowych byłaby ustalana według jednej uniwersalnej zasady, a kwota przeliczeniowa byłaby zależna głównie od minimalnego wynagrodzenia za pracę netto i współczynnika dzietności. Wysokość alimentów będzie uzależniona od ustalonej kwoty przeliczeniowej – co roku ogłoszona zostanie nowa kwota uwzględniająca minimalne wynagrodzenie netto oraz współczynnik dzietności oraz liczby dzieci w ubiegającej się o świadczenie rodzinie. Obecnie alimenty na jedno dziecko wynosiłyby 460 złotych, na dwoje dzieci: 840 złotych, a na troje: 1140 złotych. 
Nadto, zgodnie z założeniami przedmiotowego projektu, obowiązek alimentacyjny dotyczący dziecka będzie automatycznie wygasał, gdy skończy ono 25. rok życia. Obecnie należy wystąpić do sądu z powództwem o ustalenie nieistnienia obowiązku alimentacyjnego. Proponowane rozwiązanie budzi poważne wątpliwości i niepokój. Wygaśnięcie z mocy prawa świadczeń alimentacyjnych nie uwzględnia bowiem specyficznej sytuacji osób z niepełnosprawnościami, które – pomimo osiągnięcia pełnoletności czy wieku 25 lat – bardzo często mogą nie osiągnąć zdolności do samodzielnego utrzymania się przez okres znacznie dłuższy niż proponowany wiek 25 lat. Zdaje się, że w powyższym zakresie zasadne jest utrzymanie dotychczasowej regulacji.

Poprawa skuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych 

W dniu 30 maja 2018 roku Rząd przedstawił projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy skuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Projekt w czerwcu 2018 roku został przekazany do konsultacji publicznych. Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy skuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych stanowi realizację tzw. pakietu alimentacyjnego zawartego w przyjętym w dniu 4 kwietnia 2017 r. przez Radę Ministrów dokumencie o nazwie „Przegląd systemów wsparcia rodzin” i ma stanowić kontynuację działań zmierzających do poprawy skuteczności egzekucji alimentów wprowadzonych ustawą z dnia 23 marca 2017 r. o zmianie ustawy  Kodeks karny oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu: „Projekt ustawy skupia się przede wszystkim na stworzeniu rozwiązań służących poprawie przepływu informacji pomiędzy odpowiednimi służbami i instytucjami a komornikami sądowymi dotyczących dłużników alimentacyjnych, w tym informacji o podjęciu przez nich zatrudnienia. Proponuje się przede wszystkim wprowadzenie przepisów, które pozwolą na elektroniczną wymianę informacji. Możliwe będzie dzięki temu sprawniejsze ustalenie podjęcia pracy przez dłużników alimentacyjnych. Projekt zawiera także regulacje, które mają służyć aktywizacji zawodowej dłużników alimentacyjnych. Projektowane zmiany wzmacniają także sankcje za nielegalne zatrudnianie pracowników będ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy