Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pod lupą

28 lutego 2019

NR 61 (Luty 2019)

Zwrot świadczeń w praktyce

0 9

Jak skutecznie przeprowadzić procedurę dochodzenia zwrotu wydatków na świadczenia, nienależnie pobranych świadczeń oraz zastępczo wniesionych opłat za DPS.

Zgodnie z ogólnymi zasadami ustawy z dnia 
12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 z późn. zm.), udzielanie świadczeń z pomocy społecznej ma charakter bezzwrotny i nieodpłatny. Zasady te jednak nie dotyczą sytuacji, w których świadczenie uzyskane zostało nienależnie albo też z mocy przepisów szczególnych ustawy przewidziana jest odpłatność za udzielone świadczenia niepieniężne lub też partycypacja podmiotów wskazanych w ustawie w tych opłatach.

Ustawa o pomocy społecznej w przepisie art. 6 pkt 16 definiuje nienależnie pobrane świadczenie jako świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem związanym z postępowaniem w przedmiocie przyznania świadczenia

z pomocy społecznej, w tym sensie, że jest konsekwencją uznania, iż wypłacone świadczenie zostało nienależnie pobrane. Badaniu w postępowaniu związanym z ustaleniem czy wypłacone świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym, w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, podlega zatem fakt wcześniejszego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, jego wypłaty, wysokości tego świadczenia oraz przeprowadzenie dowodów pozwalających na uznanie bądź nie, że strona postępowania poinformowania była o okolicznościach, których wystąpienie spowoduje uznanie świadczenia za nienależnie pobrane.

Warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest przede wszystkim uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Dopóki decyzja taka nie jest ostateczna, brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie na podstawie decyzji przyznającej to świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne: jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu. Należy wskazać w tym miejscu, że przepis art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej dopuszcza zmianę lub uchylenie decyzji na niekorzyść osoby bez jej zgody, między innymi w przypadku pobrania nienależnego świadczenia.

 WAŻNE
W przypadku ustalenia, że w danej sprawie mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem, w dalszej konsekwencji zastosowanie znajdzie przepis art. 98 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. 

 

Przy czym w zdaniu drugim tego przepisu ustawodawca wskazał, iż przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stosuje się odpowiednio. Przepis ten stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Pominięcie w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranego świadczenia możliwości zastosowania przez organ orzekający o zwrocie, normy zawartej w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, stanowi istotny błąd proceduralny – mogący skutkować uchyleniem decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Zgodnie z utrwalonym już obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, wykładni 
art. 98 ustawy o pomocy społecznej nie można dokonywać w oderwaniu od art. 104 ust. 4 ustawy, który ustawa nakazuje stosować odpowiednio. Rozpoznając sprawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, która – co do zasady – wszczynana jest z urzędu, organ orzekający o zwrocie w toku tego postępowania jest obowiązany, stosownie do art. 104 ust. 4 ustawy, zbadać, czy nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu. Wymagać to będzie ustalenia w ramach tego samego postępowania, czy zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, zwłaszcza ze względu na sytuację osoby zobowiązanej do zwrotu. Wobec ustawowego warunku złożenia wniosku, jeśli wniosek taki nie zostanie złożony przez pracownika socjalnego, organ orzekający o zwrocie powinien pouczyć stronę o takiej możliwości. Wynika to nie tylko z omawianego przepisu, lecz także z zasady ogólnej Kodeksu postępowania administracyjnego zawartej w przepisie art. 9 k.p.a.. Należy wskazać w tym miejscu, że przepis ten nakłada na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
 
Organy ponadto czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Dodatkowo należy tu wskazać na treść art. 10 § 1 k.p.a. gwarantującego stronom prawo czynnego udziału w postępowaniu. W tym kontekście organ orzekający o zwrocie ma obowiązek pouczyć stronę o możliwości złożenia wniosku, a następnie wniosek taki rozpoznać. W orzecznictwie sądów adm...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy