Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wolontariat w OPS

12 grudnia 2018

NR 60 (Grudzień 2018)

Wolontariat i problemy, które da się rozwiązać

0 170

Pojęcie wolontariatu kojarzy się z odruchem serca, dobrą wolą i potrzebą zaangażowania się w sprawy uznane za słuszne. Szczytne idee i najlepsze chęci nie zagwarantują jednak powodzenia żadnej akcji. Niezbędna jest bowiem sprawna organizacja, plan, a przede wszystkim świadomość celów, jakie chcemy osiągnąć.

Wolontariat jest doskonałym uzupełnieniem oferty ośrodków pomocy społecznej. Różnego rodzaju zasiłki, pomoc rzeczowa, usługi świadczone w środowisku nacelowane są na zaspokojenie podstawowych potrzeb osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Mimo najlepszych chęci, rejony, jakimi opiekują się pracownicy socjalni, wciąż są za duże, by mogli oni poświęcić swoim klientom dostateczną ilość czasu. Każda rodzina, dziecko czy też człowiek dorosły wymaga indywidualnego podejścia kontaktu, cierpliwości oraz niejednokrotnie zapewnienia wsparcia również po systemowych ośmiu godzinach pracy. Zorganizowanie wolontariatu pozwala na znaczne zwiększenie zasobów, jakimi dysponuje OPS. Ponadto, wolontariat niesie korzyści nie tylko dla odbiorców pomocy, ale dla całej społeczności – zacieśniają się więzi międzyludzkie, rośnie wzajemna wrażliwość na stany emocjonalne oraz doświadczane trudności. Gdy napotkana na ulicy osoba płacze, nie mijamy jej obojętnie, tylko pytamy, co się stało, czy czegoś jej potrzeba. Dołączamy część swoich zakupów do zbiórki żywności. Reagujemy, gdy kobieta źle traktuje dziecko. Otwartość i gotowość do udzielania bezinteresownej pomocy niweluje niepokój, z którym każdy czasem się mierzy – co stanie się, kiedy sam potrzebował będę wsparcia/zachoruję/stracę pracę/stanę się mniej zaradny. Tworzenie empatycznej społeczności jest z pewnością procesem długofalowym. W wielu miejscach ludzie są sobie życzliwi, bo takie nastawienie wynieśli ze swych domów. W dużej mierze zależy to od stopnia dobrobytu: możliwość zaspokojenia potrzeb swoich i swojej rodziny wpływa na jakość kontaktów z najbliższym otoczeniem. Starsza pani nie musi wtedy prosić o pomoc, by ktoś zrobił jej zakupy, posprzątał, wypił z nią herbatę. Znacznie gorzej jest w społecznościach uboższych, w których problemy z pracą, alkoholem czy sytuacją bytową sprawiają, że ludzie koncentrują się na własnych trudnościach, a ich krótkowzroczność sprawia, że stosunkowo rzadko interesują się tym, co dzieje się wokół. Wolontariat jest pierwszym krokiem do przywracania ludziom naturalnej im dobrej woli, poszerzenia ich horyzontów: niwelowania oziębłości i podejrzliwości w kontaktach, oderwania od charakterystycznego poczucia krzywdy oraz niesprawiedliwości losu. Osoby stają się bardziej uważne i nabierają odwagi, by kształtować własną rzeczywistość. Udział w akcjach pomocowych, nieważne czy jest to wydarzenie jednorazowe czy też zakłada systematyczne uczestnictwo – daje ogromną satysfakcję. Ale by się o tym przekonać, trzeba tego doświadczyć.
Wolontariat w ośrodku pomocy społecznej jest w stanie zmienić wizerunek tej jednostki. Choć współczesne trendy antydyskryminacyjne nie pozwalają na szufladkowanie, wciąż często pokutuje przekonanie, że jest to instytucja dla ludzi gorszego sortu – takich, którym nic się nie chce, z wyboru sięgających po alkohol, nieudaczników, załamujących ręce wykolejeńców. Organizowanie działań dobroczynnych to szansa na naświetlenie problemów, których nie da się rozwiązać obserwując je z pewnego dystansu. Nie pomoże tu urzędnik nawet najwyższego szczebla, ani nakłady finansowe. By przełamać strach i wyjść poza ramy przyzwyczajeń, nie wystarczy wsparcie profesjonalisty, czasem potrzebny jest sąsiad z ciepłą zupą, kolega z klasy, który pomoże odrobić lekcje, studentka Akademii Wychowania Fizycznego, która w ramach nabywania doświadczeń poprowadzi zajęcia z samoobrony dla kobiet. Dawanie zawsze pozwala otrzymać coś w zamian. Dzielenie się własnymi zasobami sprawia, że czerpiemy później z nieograniczonego źródła.

Wolontariusz niepełnoletni musi mieć pisemną zgodę rodziców na zaangażowanie się we wszelkiego rodzaju akcje pomocowe.
Żaden wolontariusz nie może wykonywać zadań, za które inne osoby przyjmują wynagrodzenie – należy zadbać o wyraźne rozgraniczenie kompetencji.
Nawet w przypadku wolontariatu do wykonywania niektórych zadań trzeba mieć potwierdzone kompetencje zawodowe. By uniknąć poważnych kłopotów w przyszłości, zawsze warto sprawdzić uprawnienia.

Promowanie idei

Ale jak to zrobić, by przedsięwzięcie pod hasłem „Wolontariat” zaczęło działać i przenosiło oczekiwane efekty? Warto zastanowić się nad obszarami działalności OPS, w których mogą pomóc wolontariusze. Kiedy już będzie wiadomo, czym mają się zajmować, łatwiej będzie szukać odpowiednich osób.
Przykładowo, do udzielania korepetycji dzieciom z zaniedbanych środowisk właściwe jest przydzielenie starszej młodzieży, czyli m.in. licealistów – dysponują oni wiedzą, którą wykorzystują na bieżąco, ich wiek sprzyja zaangażowaniu w akcje dobroczynne, przez młodszych kolegów mają szansę zostać uznanymi za autorytet, w związku z czym ich pozytywny wpływ będzie znacznie szerszy niż niwelowanie kłopotów z nauką. Promować idee wolontariatu można niemal wszędzie. Warto dać ogłoszenie w lokalnej gazecie, której nakłady finansowane są z budżetu gminy, poprosić o pomoc księży z parafii, przygotować plakaty i zawiesić je w centrum kultury, bibliotekach, ośrodkach sportu i rekreacji. Dobrze też pokusić się o kontakt ze szkołami policealnymi oraz uczelniami wyższymi. Z pewnością zdarzą się ochotnicy – pasjonaci o nietypowych umiejętnościach. Osoba może z zapałem sklejać modele, tańczyć zumbę, prowadzić warsztaty rękodzielnicze, zajmować się kosmetologią czy też z chęcią uczyć pływania. Nawet jeśli ta oferta nijak nie pasuje do założonego planu, zdecydowanie warto pokusić się o jego rozszerzenie – wśród lokalnych partnerów OPS poszukać sali, w której mogłyby odbywać się zajęcia lub „wykorzystać” wolontariusza do prowadzenia tematycznego stoiska na organizowanym pikniku, festynie. Każdorazowo rozwój zainteresowań i hobby jest zgodny z założeniami działalności ośrodków pomocy społecznej, ponieważ chodzi tu o wewnętrzne wzmacnianie jednostek, podnoszenie ich poczucia wartości tak, by miały motywację do stawiania czoła napotykanym przeciwnościom. Pasja przynosi takie właśnie korzyści. Pozwala także odreagować stres, rozpocząć drogę w kierunku rozwoju osobistego. Umiejętności wolontariusza mogą inspirować koordynatora do tworzenia dodatkowych projektów. Kosmetyczka może pomóc zmieniać wizerunek zaniedbanych kobiet, np. tych z dysfunkcją narządu ruchu. Trener pływania we współpracy z ośrodkiem sportu stworzy grupę dla dziewcząt lub chłopców, których rodziny znalazły się w gronie klientów OPS lub też poprowadzi wodne zajęcia dla osób z lekką/umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną.
Jako potencjalnych wolontariuszy należy brać również pod uwagę osoby w trudnej sytuacji życiowej. Zaangażowanie się w niesienie pomocy zupełnie zmienia perspektywę własnych problemów – one maleją i jakoś łatwiej je rozwiązać, kiedy dostrzega się cierpienie oraz trudne zadania, z jakimi zmagają się inni.

Uwaga!

Wolontariusz niepełnoletni musi mieć pisemną zgodę rodziców na zaangażowanie się we wszelkiego rodzaju akcje pomocowe.
Żaden wolontariusz nie może wykonywać zadań, za które inne osoby przyjmują wynagrodzenie – należy zadbać o wyraźne rozgraniczenie kompetencji.
Nawet w przypadku wolontariatu do wykonywania niektórych zadań trzeba mieć potwierdzone kompetencje zawodowe. By uniknąć poważnych kłopotów w przyszłości, zawsze warto sprawdzić uprawnienia.

Ocena potencjału

By dobrze rozpoznać potencjał osoby, która zgłasza się do pracy w charakterze wolontariusza, warto przygotować sobie pewien kwestionariusz. Można w nim zawrzeć pytania odnoszące się do indywidualnej motywacji: dlaczego osoba chciałaby zająć się pracą w ośrodku pomocy społecznej? Jakie zadania chciałaby wykonywać? Czy dobrze czuje się zawierając nowe znajomości czy też preferuje pracę „jeden na jeden”? Woli zadania zespołowe czy samodzielne wykonywanie zadań? 
To ważne kwestie, które pozwolą na dopasowanie obowiązków do poszczególnych osób. Bywa też, że wolontariusz nie będzie chciał pracować bezpośrednio z ludźmi wymagającymi wsparcia, natomiast chętnie przygotuje plakaty promocyjne dla akcji dobroczynnej, bo ma zdolności i umiejętności graficzne. Niektórzy są z natury bardzo nieśmiali i choć chcą się zaangażować w pracę na rzecz osób potrzebujących, wymagają odpowiedniego czasu, by poczuć pewność, stabilizację, gotowość na przełamywanie własnych ograniczeń. Idea wolontariatu pozwala na pewną wzajemność i wymianę – odbiorca pomocy również może pomagać: starsza pani dzieli się mądrością życiową; krnąbrny uczeń testuje cierpliwość, podnosząc tym samym kompetencje pedagogiczne osoby wspierającej; osoba poruszająca się na wózku jest bardziej wygadana i choć wymaga pomocy w przemieszczaniu się, to przejmuje na siebie ciężar dbania o relację z wolontariuszem.
Koordynator musi mieć wiedzę, jakimi kwalifikacjami dysponuje wolontariusz, jakie posiada umiejętności oraz zainteresowania. Niewidoma klientka chce, by ktoś wybierał dla niej książki historyczne i czytał je głośno. To jej konik i praktycznie jedyna przyjemność. Niektórym zadanie może wydawać się szalenie nudne i wtedy mają oni dość kontaktu ze specyficzną kobietą już po pierwszym spotkaniu. A przecież niezbędne jest, by wolontariusz czerpał przyjemność ze swej pracy! W końcu do OPS-u trafia prawdziwy „mól książkowy”, pasjonat historii – wiadomo wtedy, że z klientką znajdą wspólny język i nić porozumienia.
Ważne jest poznanie temperamentu wolontariusza, ponieważ komuś, kto lubi działać szybko, warto przydzielić podopiecznego o podobnym usposobieniu. Jasne, że są osoby, które mogą się przystosować i nie stanowi to dla nich problemu, ale dla innych kontakt z człowiekiem powolnym będzie męczący.
Następną kwestią są ograniczenia zdrowotne. Wolontariuszowi, który ma chory kręgosłup nie można przydzielić zadania związanego z udzielaniem pomocy fizycznej. Podobnie osoba, która skarży się na częste infekcje wolałaby pracować z klientem w domu, nie zaś wychodzić na spacery w okresie jesienno-zimowym.
Na koniec sprawa bardzo istotną z punktu widzenia planowania zadań – jaki czas ze swoich zasobów osoba chce poświęcić na wolontariat. Pełna energii emerytka może chcieć pracować nawet codziennie, student/uczeń np. raz w tygodniu przez dwie do czterech godzin, w zależności od tego, na co pozwala mu indywidualny plan zajęć. Wśród wolontariuszy będą też osoby pracujące zawodowo i pragnące wygospodarować na rzecz pomocy określony czas w weekend lub chcący zaangażować się w okresie dla siebie wolnym np. podczas wakacji, ferii, urlopu. Zwykle ludzie nie podają sztywnych ram swojej dyspozycyjności i mogą dostosować się do określonych potrzeb. Stąd możliwość negocjowania.

Porządek

Osobie nowej, która dobrowolnie pragnie zaangażować się i ofiarować swój czas, nie można niczego narzucać, zmuszać, choć zdecydowanie trzeba jasno określić zasady, wedle których działamy. To swego rodzaju kodeks etyczny.

  1. Wolontariusz jest dyspozycyjny w czasie uzgodnionym z koordynatorem. W razie zmiany planów, choroby, sytuacji nagłej niezwłocznie zawiadamia koordynatora lub inną osobę o swojej nieobecności.
  2. Wolontariusz określa swoje możliwości i preferencje co do wykonywanych zadań. Nie podejmuje się obowiązków, które uznaje za zbyt trudne. Jeśli zadanie wyznaczone nie odpowiada wolontariuszowi, rozmawia on o tym z koordynatorem i wspólnie szukają zadowalającego rozwiązania.
  3. Wolontariusz ma prawo prosić o zmianę osoby wspieranej lub przydział innych obowiązków.
  4. Po wcześniejszym omówieniu sytuacji z koordynatorem, wolontariusz może zrezygnować z pracy. Nie obowiązuje tu okres wypowiedzenia, choć mając na względzie osoby wspierane dobrze, by decyzja ta nie zapadała nagle.
  5. Zarówno wolontariusz, jak i koordynator mają prawo do zawarcia współpracy na okres próbny. W zależności od stopnia zadowolenia, oceny i w...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy