Zaburzenia poznawcze pacjentów z chorobą alkoholową

Potencjalnie groźną i powszechnie występującą konsekwencją długotrwałego picia alkoholu są uszkodzenia mózgu. W przebiegu uzależnienia pojawiają się również zaburzenia poznawcze, charakteryzujące się objawami wskazującymi na upośledzenie funkcji umysłowych, takich jak: 

• pamięć, 
• uwaga, 
• myślenie, 
• percepcja, 
• język, 
• funkcje wykonawcze,
• kontrola poznawcza. 

Poznanie i uwzględnienie specyfiki tych zaburzeń z jednej strony wydaje się kluczowe dla pogłębienia zrozumienia tego, jak uzależnienie od alkoholu wpływa na funkcjonowanie poznawcze jednostki, a z drugiej – dla zwiększenia skuteczności oddziaływań psychoterapeutycznych wobec pacjentów uzależnionych, którzy zdecydują się podjąć terapię.
Na potrzeby niniejszego artykułu jako choroba alkoholowa będzie traktowany zespół uzależnienia od alkoholu. Warto pamiętać, że terminy „choroba alkoholowa” i „narkomania” (rzadziej toksykomania, lekomania) w kolejnych rewizjach i wydaniach klasyfikacji ICD 
i DSM zastąpiono określeniami uzależnienie od substancji psychoaktywnych (ICD-10) oraz zaburzenia używania substancji (APA, 2013; DSM-5, 2018).

Definicja uzależnienia od alkoholu

Uzależnienie jest definiowane jako zaburzenie zdrowia polegające na psychicznej i/lub fizycznej zależności od zażywania psychoaktywnej substancji chemicznej lub wykonywania określonej czynności. 

Przymus przyjmowania substancji lub wykonywania czynności może mieć charakter okresowy lub stały i służy uzyskaniu efektów działania substancji (albo wykonywania czynności) lub też uniknięciu nieprzyjemnych objawów jej braku (objawów abstynencyjnych, objawów odstawianych). Zgodnie z tą definicją uzależnienie od alkoholu jest więc zaburzeniem zdrowia polegającym na psychicznej i/lub fizycznej zależności od przyjmowania alkoholu.

Według definicji Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (obecnie PARPA wraz z Krajowym Biurem ds. Przeciwdziałania Narkomanii tworzy Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom) zespół uzależnienia od alkoholu jest kompleksem zjawisk fizjologicznych, behawioralnych i poznawczych, wśród których picie alkoholu staje się dominujące nad innymi zachowaniami, które poprzednio miały dla pacjenta większą wartość. Podstawowym objawem zespołu uzależnienia jest pragnienie sięgania po alkohol (często silne, czasami przemożne, subiektywnie nie do opanowania, określane jako „głód alkoholowy”). Uzależnienie od alkoholu jest chorobą przewlekłą. 
Uzależnienie od alkoholu jest uznawane za przewlekłą chorobę o uwarunkowaniach polietiologicznych, na które składają się zarówno wrodzona predyspozycja, jak i czynniki środowiskowe. Przewlekły charakter uzależnienia powoduje, że wypicie alkoholu przez osobę uzależnioną od alkoholu nawet po bardzo długim okresie abstynencji wiąże się z ryzykiem gwałtownego nawrotu innych objawów zespołu uzależnienia, znacznie szybciej niż pojawienie się uzależnienia u osób poprzednio nieuzależnionych. 

Epidemiologia uzależnienia od alkoholu w Polsce

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) od alkoholu uzależnionych jest co najmniej 240 mln ludzi na świecie, a każdego roku spożycie alkoholu przyczynia się do 3 milionów zgonów. Z danych zebranych w badaniu EZOP II wynika, że w Polsce jest od 600 do 800 tys. osób uzależnionych od alkoholu, a około 3 mln Polaków pije nadmiernie i szkodliwie. Jest to najpowszechniejsze zaburzenie psychiczne w polskiej populacji. W ocenie GUS w naszym kraju jest ok. 4,7 mln (12% populacji) pijących alkohol do 4 dni w tygodniu, a ponad 820 tys. Polaków (2%) pije alkohol przez 5 dni w tygodniu lub częściej. Aż 7% polskiej populacji doświadczyło choć raz w życiu zaburzeń wynikających z nadużywania alkoholu. W ośrodkach lecznictwa uzależnień, które mają kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia, w 2015 r. leczyło się około 354 tys. osób.

Diagnozowanie zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem alkoholu (zespół uzależnienia) w klasyfikacjach ICD-10 i ICD-11

Od 1996 r. do końca 2021 r. w Polsce obowiązywała dziesiąta wersja M...