Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pod lupą

16 lipca 2019

NR 66 (Lipiec 2019)

W oczekiwaniu na orzeczenie o stopniu niepełnosprawności
Kilka uwag praktycznych przy stosowaniu art. 106 ust. 7–11 ustawy o pomocy społecznej

0 34

Chociaż od zmiany zasad postępowania przy przyznawaniu świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w okresie oczekiwania przez klienta na orzeczenie o stopniu niepełnosprawności minęło ponad dwa lata (zmiany weszły w życie 1 stycznia 2017 r.), to w dalszym ciągu w praktyce stosowanie przepisów art. 106 ust. 7–11 ustawy o pomocy społecznej przez OPS-y budzi wątpliwości co do prawidłowości przyjętych rozwiązań.

Wprowadzenie do art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przepisów ust. 7-11 miało na celu uregulowanie sytuacji przyznania pomocy osobie niezdolnej do pracy z powodu niepełnosprawności, spełniającej wszystkie przesłanki do przyznania zasiłku stałego – poza orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Dodanie tych przepisów wymuszone zostało wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 6 października 2015 r. (Dz. U. poz. 1616), w którym Trybunał orzekł, że art. 106 ust. 3 (w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2017 r.) w zakresie, w jakim stanowi, iż w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku stałego osobie całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i niemającej innych środków utrzymania, prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, jest niezgodny z art. 67 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji RP i w powyższym zakresie utraci moc dnia 31 grudnia 2016 r. W wyroku tym TK wskazał, że zasiłek stały jest świadczeniem, o które może starać się osoba całkowicie niezdolna do pracy, znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej (spełniająca kryterium dochodowe). Warunek całkowitej niezdolności do pracy jest spełniony m.in. w przypadku osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę tryb orzekania o niepełnosprawności, w szczególności fakt, że postępowanie to może być długotrwałe, osoba uprawniona do uzyskania zasiłku stałego przez pewien czas nie może skutecznie ubiegać się o to świadczenie. Do czasu uzyskania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie może ona bowiem złożyć wniosku o zasiłek stały, nawet jeżeli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Z kolei art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przesądza, że kluczowy dla przyznania i wypłaty zasiłku stałego jest właśnie moment złożenia wniosku – świadczenie to może zostać przyznane „począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją”. Tym samym zawarty w tym przepisie termin przyznawania i wypłacania świadczenia oznacza, że część osób, pomimo niezdolności do pracy i trudnej sytuacji materialnej, nie uzyska zasiłku stałego. Z uwagi na prowadzenie przez różne organy dwóch odrębnych postępowań – pierwszego, w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności i drugiego, w sprawie przyznania zasiłku stałego – osoba faktycznie spełniająca przesłanki wskazane w art. 67 ust. 2 Konstytucji może pozostawać bez pomocy państwa. Ta specyficzna luka w nabyciu świadczenia, powstająca między datą ustalenia niepełnosprawności a datą złożenia wniosku o zasiłek stały, w ocenie TK, prowadzi do niezgodności z art. 67 ust. w związku z art. 2 konstytucji. Choć art. 67 ust. 2 konstytucji nie określa bezpośrednio wysokości, charakteru, przesłanek ani trybu przyznawania świadczeń gwarantujących prawo do pomocy społecznej, to elementy te muszą być ukształtowane w taki sposób, by osoba niezdolna do pracy i pozostająca bez środków do życia, mogła nabyć świadczenia wchodzące w zakres tego prawa.1

Pomijając kwestię tego, że nie spotkałyśmy się z przypadkami, aby osoba niemająca środków do życia została pozbawiona jakiejkolwiek pomocy (choćby w postaci innych świadczeń, np. zasiłku celowego) w okresie oczekiwania na orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wprowadzona zmiana ujednoliciła sytuację klienta w okresie oczekiwania na orzeczenie organów ds. orzecznictwa o niepełnosprawności.

Aktualny stan prawny

Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje:

  1. pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;
  2. pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

W rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy za całkowita niezdolność do pracy uważa się całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

W aktualnie obowiązującym s...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy