Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pod lupą , Otwarty dostęp

14 grudnia 2020

NR 77 (Listopad 2020)

Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych (cz. II)

141

W poprzedniej części artykułu omówiona została rola, jaką w opracowywaniu Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych odgrywają diagnoza, w tym analiza SWOT oraz określenie wizji oraz misji strategicznych.

Po zakończeniu tych etapów dysponujemy wiedzą o tym, co jest istotnym problemem społecznym w danej gminie czy powiecie, znamy zasoby pozwalające je rozwiązać, jak również posiadamy informację o zagrożeniach oraz utrudnieniach mogących mieć wpływ na zaplanowane działania. Posiadamy również informację, jaką drogą liderzy społeczności (rozumiani jako władze) pragną podążać w okresie planowanych działań (wizja i misja).

POLECAMY

Przed przystąpieniem do omówienia następnego etapu, czyli formułowania celów strategii, zaproponuję wykorzystanie przy opracowywaniu strategii dwóch narzędzi stosowanych w projektach socjalnych: drzewo problemów oraz drzewo celów.

Drzewo problemów

Jest graficzną formą zapisu problemu, jego przyczyn oraz skutków. To metoda, która może być zastosowana do porządkowania występujących w jednostkach samorządu terytorialnego (JST) barier/problemów rozwoju. Technikę tę można wykorzystać przy tworzeniu dokumentów strategicznych, szczególnie przy opracowywaniu strategii rozwiązywania problemów społecznych. Z punktu skuteczności działań poprawnym jest budowanie drzewa problemów do każdego obszaru działań strategicznych.

Budowa drzewa przebiega w następujący sposób:

  • Identyfikacja głównych problemów charakteryzujących sytuację wyjściową.
  • Wybór wiodącego problemu.
  • Identyfikacja przyczyny oraz skutków związanych z problemem startowym.
  • Określenie związków przyczynowo–skutkowych.
  • W analogiczny sposób postępujemy ze wszystkimi problemami.
  • Łączymy problemy strzałkami ilustrującymi związki przyczynowo-skutkowe.
  • Weryfikujemy poprawność i kompletność diagramu.
  • Konarem jest problem, korzeniami drzewa są przyczyny, a koroną skutki. Poniżej (rys. 1) przykład drzewa problemów użytego w projekcie socjalnym opracowanym przez studentów II roku Pracy socjalnej w TWPWSH w Szczecinie. Projekt dotyczył łagodzenia skutków przemocy rówieśniczej w szkole.
Rys. 1. Drzewo problemów. Skutki

Drzewo celów

Odniesienie celów do problemów z drzewa problemów powoduje powstanie drzewa celów. Analiza celów jest kontynuacją analizy problemów. Powinna ona być przeprowadzona bezpośrednio po stworzeniu drzewa problemów, przy udziale tych samych osób. W trakcie analizy celów określane są grupy celów oraz cel (cele) bezpośrednie związane z przezwyciężanymi problemami. Zakłada ona przeformułowanie problemów na cele poprzez przekształcenie negatywnych zjawisk w postulaty pozytywnych działań. Jeśli w drzewku celów problemu nie można zmienić na cel, to widocznie został zbyt ogólnie sformułowany. Cele rozumiane są tu jako postulat, oczekiwany stan. Nie można ich utożsamiać z działaniami. Cel ma być opisem sytuacji, które zaistnieją, jeśli coś zostanie poprawione, zredukowane itp. Właściwe sformułowanie celu może wymagać jedynie odwrócenia problemu lub wyobrażenia sobie nowej, korzystnej sytuacji.

Jedną z form graficznych przedstawiających drzewo celów jest sformułowanie celu (pnia) – jako odpowiedzi na problem, określenie, do czego chcemy poprzez działania dojść. Powinien być on pozytywnym odbiciem problemu, będącego pniem drzewa problemu. Korzenie to działania, jakie należy podjąć, by cel osiągnąć. Działania te powinny być odpowiedzią na wykazane w drzewie problemów przyczyny. Natomiast koronę drzewa celów stanowią efekty, jakie powinny w wyniku wykazanych działań zostać osiągnięte przy realizacji celów. Powinny one znaleźć odbicie poprzez odwrócenie skutków problemu wskazanego w drzewie problemów. Taka struktura drzewa celów pozwala po pierwsze zweryfikować, czy określony problem jest możliwy do zrealizowania przy posiadanych przez nas zasobach; po drugie, również umożliwia opracowanie katalogu działań, będącego odpowiedzią na stawiane wyzwania.

W literaturze pojawia się inna struktura drzewa celu, niemniej osobiście uważam, że zaproponowana na rysunku 2 forma graficzna najbardziej odpowiada wyzwaniom, jakie niesie za sobą opracowywanie Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych zarówno gminy, jak i powiatu.

Rys. 2. Drzewo celów. Efekty

DZIAŁANIA

Określając cele strategii rozwiązywania problemów społecznych, warto pamiętać, że powinny spełniać następujące warunki:

  • stabilne w czasie – ciągłe zmiany celów prowadzą do zaburzenia procesu ich realizacji oraz mogą wpływać demotywująco na osoby odpowiedzialne za nie;
  • jasno określone – nie pozostawiają pola do interpretacji, są lepiej oceniane w perspektywie ich osiągania;
  • realne – istotą efektywnej realizacji celów jest świadomość możliwości i stanu organizacyjnego instytucji. Określenie celów niemożliwych do zrealizowania będzie wymagało dużej dozy szczęścia, aby je osiągnąć;
  • fundamentalne – cele stanowią centralną część środowiska lokalnej polityki społecznej, a wszystkie zainteresowane organizacje i instytucje widzą w nim swoje miejsce;
  • unikatowe – JST mogą być do siebie podobne w wielu aspektach, jednak nie są identyczne, co może stanowić o ich wyjątkowości. Określając cele, należy pamiętać o ich zgodności z wizją i misją oraz diagnozą strategiczną (muszą odpowiadać na zauważone problemy);
  • powiązane z działaniami – podmioty zaangażowane w realizację SRPS powinny interpretować cele w sposób umożliwiający podejmowanie odpowiednich działań, pozwalających na ich realizację. Osiąganie celów należy ułożyć w zrozumiały plan, wskazujący krok po kroku działania określone w czasie, które gwarantują ich realizację;
  • związane z przewidywaniem przyszłości – cele należy powiązać z przyczyną i rezultatem. Osiągnięcie celu pozwala na określenie zakresu zmian, które zaszły w środowisku lokalnej polityki społecznej. Należy być przygotowanym do zmiany oraz stworzenia nowych celów.

Po określeniu kierunku, w jakim samorząd chce rozwiązywać problemy społeczne, ustalamy cele. W strategii posługujemy się najczęściej pojęciami „cele strategiczne” oraz „cele operacyjne”.

Pamiętaj

Cele strategiczne – wyznaczamy na podstawie analizy: problemu, możliwości i ograniczeń, szans i zagrożeń. W założeniach są ambitne, atrakcyjne i realne, lecz na pewnym poziomie ogólności są z reguły długoterminowe i stanowią odpowiedź na zdiagnozowanie problemy. Ich realizacja pozwala na określenie stopnia zaawansowania realizacji strategii. Cele strategiczne powinny dotyczyć modyfikacji lub zmiany stanu niepożądanego na pożądany bądź utrzymania lub polepszenia ocenianej pozytywnie sytuacji aktualnej.

Ważne

Cele operacyjne – są elementami, ogniwami celu strategicznego. Cele te są w swojej treści determinowane przez warunki, w jakich się je realizuje oraz są ograniczone przez środki jakimi dysponujemy. Stanowią uszczegółowienie celów strategicznych oraz są podstawą opracowania programów pomocowych. Dotyczą konkretnych obszarów, w których prowadzona jest interwencja socjalna.


Przy opracowywaniu celów operacyjnych należy pamiętać, że:

  • wywodzą się one bezpośrednio z celu strategicznego,
  • pozostają ze sobą w ścisłej relacji,
  • nie mogą być ze sobą sprzeczne,
  • tworzą rodzaj puzzli, układanki, która pozwala na zrealizowanie celu strategicznego,
  • są odbiciem posiadanych przez samorząd zasobów oraz biorą pod uwagę występujące ograniczenia,
  • ich realizacja musi zapewnić pozytywną zmianę lub utrzymanie dobrostanu,
  • muszą być zgodne z kryterium SMART.

SMART to sposób formułowania celów, który zwiększa szansę na ich realizację. To jednocześnie opis pięciu cech, jakie powinien spełniać dobrze sformułowany cel.
S – czyli Sprecyzowany
M – czyli Mierzalny
A – czyli Atrakcyjny
R – czyli Realistyczny
T – czyli Terminowy

Bardzo częstym błędem jest formułowanie w strategii celów strategicznych, które nie posiadają przypisanych wartości bazowych i docelowych oraz mierników realizacji.

Propozycja rozwiązań

W dalszej części artykułu przedstawię propozycję rozwiązań zwartych w Gdyńskiej Strategii Rozwiazywania Problemów Społecznych.

W strategii zostały określone następujące obszary odziaływań interwencyjnych:
Demografia.
Kondycja rodziny.
Niepełnosprawność.
Bezdomność.
Uzależnienia.
Rynek pracy.
Przemoc w rodzinie.

W każdym obszarze została przeprowadzona diagnoza w oparciu o dane pierwotne i wtórne oraz określono, jakimi zasobami dysponuje w danym obszarze gmina.

Do każdego obszaru przeprowadzono analizę SWOT1. W części planistycznej strategii autorzy określili priorytety, cele, efekty i wskaźniki, wynikające z zapisów gminnych programów realizowanych w danej sferze.

W dokumencie przedstawiono siedem priorytetów:

PRIORYTET 1
Rozwijanie działań o charakterze ponadsektorowym w rozwiązywaniu problemów społecznych.

PRIORYTET 2
Zwiększenie liczby przedsięwzięć badawczych o charakterze populacyjnym w obszarze problematyk społecznych.

PRIORYTET 3
Poprawa dostępu mieszkańców Gdyni do ofert zaspokajających potrzeby życiowe.

PRIORYTET 4
Zwiększenie intensywności oddziaływania pomocy społecznej na terenach rewitalizowanych,w szczególności w obszarze interwencji społecznej.

PRIORYTET 5
Zmniejszenie liczby osób przebywających całodobowo w instytucjonalnych formach pomocy.

PRIORYTET 6
Zmniejszenie liczby osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej.

PRIORYTET 7
Dopełnienie rozwiązań systemowych, mających na celu rozwijanie zasobów i redukowanie deficytów w kluczowych obszarach wsparcia społecznego.

Do każdego priorytetu opracowano na podstawie funkcjonujących gminnych programów, cele, efekty i wskaźniki. I tak np. w priorytecie piątym, gdzie działania strategii mają doprowadzić do zmniejszenia liczby osób przebywających w instytucjonalnych formach pomocy, określono:

1. Cele
5.1 Wzmocnienie systemu pozyskiwania zasobów lokalowych na rzecz osób przebywających całodobowo w instytucjonalnych formach pomocy.
5.2. Zharmonizowanie działań jednostek miasta w obszarze zaspokajania potrzeb mieszkaniowych gdynian.
5.3. Rozwijanie ofert wsparcia środowiskowego.

2. Efekt
Wsparcie w formach instytucjonalnych ograniczone jest w Gdyni do niezbędnego minimum. Oferta wsparcia środowiskowego pozwala na funkcjonowanie poza instytucjami nawet w odniesieniu do osób całkowicie zależnych od wsparcia innych. Rozwinięty jest mechanizm monitorowania środowisk, w których istnieje wysokie ryzyko wystąpienia kryzysu w codziennym funkcjonowaniu. Stopień zharmonizowania działań jednostek miejskich oraz szeroka paleta ofert wsparcia środowiskowego powoduje wzrost efektywności wydatkowania środków publicznych.

3. Wskaźniki
5.1.Liczba pozyskanych lokali na rzecz osób przebywających całodobowo w instytucjonalnych formach pomocy.
5.2.Liczba opracowanych i wdrożonych rozwiązań gwarantujących sy...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy