Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pod lupą

22 maja 2019

NR 64 (Maj 2019)

Rola projektu socjalnego w procesie zmiany

0 112

Choć projekt socjalny jest podstawowym narzędziem pracownika socjalnego, to nadal jego potencjał nie jest w pełni wykorzystywany. Dlaczego tak się nie dzieje? Dlaczego w pracy socjalnej projekty funkcjonują bardzo sporadycznie?

Pewnie każdy z Państwa ma na te pytania swoją odpowiedź. Dla przypomnienia: pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości1. 

Funkcje 

Ważnym jest, aby na początku zwrócić uwagę, jaka jest rola pracy socjalnej. Wyjaśnijmy, że praca socjalna jest przede wszystkim zorganizowanym procesem zmiany dotyczącej obszaru relacji między jednostką i jej środowiskiem. Pracownicy socjalni, działając jako agenci zmiany społecznej, będący „nosicielami zmian”, są zatem zarządzającymi procesem zmiany. Mają do wypełnienia jedną lub więcej spośród następujących funkcji:

  • pomaganie ludziom w podnoszeniu lub bardziej efektywnym wykorzystywaniu ich zdolności radzenia sobie i rozwiązywania problemów; 
  • ustanawianie pierwotnych ogniw łączących ludzi z systemami zasobów;
  • poprawianie interakcji oraz modyfikowanie i budowanie nowych relacji między ludźmi i społecznymi systemami zasobów;
  • wnoszenie własnego wkładu w rozwój i modyfikowanie polityki społecznej; 
  • udzielanie pomocy materialnej i usługowej; 
  • służenie w roli agend kontroli społecznej (wobec osób przejawiających zachowania niezgodne z prawem i normami społecznymi).

Pracownicy socjalni sami nie przeprowadzają zmian, ale powinni zadbać o to, aby zostały one przeprowadzone. Zmiany tworzą klienci, odbiorcy wsparcia – ale tylko wtedy, gdy są do tego dobrze przygotowani i zmotywowani. Rolą pracownika socjalnego jest wspomaganie tego procesu poprzez właściwe oddziaływanie na klientów pomocy społecznej. Moim zdaniem, projekt socjalny umożliwia pracownikowi socjalnemu wypełnienie wobec klienta roli agenta zmiany. W tym miejscu wartym przypomnienia jest to, że każda wprowadzana zmiana (nawet ta w założeniu niosąca poprawę sytuacji życiowej klienta) będzie w pierwszej fazie powodowała opór. 

Projekt socjalny

Zdefiniujmy pojęcie „projekt socjalny” i zobaczmy, jak koreluje ono z oczekiwaną zmianą losów klienta. Definicji pojęcia jest kilka, jednak na potrzeby artykułu przytoczę następującą:
Projekt socjalny jest interdyscyplinarnym przedsięwzięciem, to znaczy łączy w sobie wiele różnorodnych elementów. Dąży „do osiągnięcia zaplanowanego celu zgodnie z określoną specyfikacją, przy użyciu określonych zasobów, tj. czasu, zespołu, budżetu. Rezultatem projektu jest przewidywana zmiana”2. Bardzo ważną rolą w tworzeniu projektów socjalnych jest rozwiązywanie przy ich pomocy istotnych problemów. Ze względu na adresatów działań projektowych wyróżniamy trzy rodzaje projektów. Są to projekty: 

  • indywidualne – kierowane są do jednostek pracujących z indywidualnym przypadkiem; często jest on uzupełnieniem kontraktu socjalnego zawieranego z klientem;
  • grupowe – skierowane są do grupy (rodziny) lub większej zbiorowości odbiorców;
  • instytucjonalne odnoszące się do placówek – inicjują ich powstanie lub zmierzają do modyfikacji, usprawniania ich działań; projekt socjalny ma wpływ na rozwój dynamiki społeczności, usprawnia koordynację działań podmiotów.

„Projekt socjalny charakteryzuje się następującymi cechami:

  • jest niepowtarzalny (inna grupa klientów, inny budżet, inne zasoby niezbędne),
  • służy rozwiązywaniu problemu (czynnikiem generujący jego tworzenie jest chęć rozwiązania problemu, czyli dokonania zmiany),
  • służy dokonaniu zmiany (projekt kończy się wykonaniem czegoś),
  • jest ograniczony (tzn. ma określony czas trwania, określoną datę rozpoczęcia i zakończenia, ograniczoną liczbę zasobów oraz określony budżet),
  • charakteryzuje go złożoność (tj. duża liczba wykonywanych zadań).” 3

Warto mieć plan

Zanim przystąpi się do pisania projektu należy odpowiedzieć na następujące pytania: 

  1. Co chce się robić, po co i dla kogo? – na tym etapie rozważamy potrzebę podjęcia działań i określamy z jakim problemem będziemy się mierzyć. 
  2. Dlaczego warto się tego podjąć? – pytanie to jest kluczowe. W wyniku pogłębionej analizy pracownik socjalny wspólnie z klientem może dojść do wniosku, że nie istnieje potrzeba tworzenia projektu. 
  3. Jak ma wyglądać organizacja pracy? – omawiamy nie tylko zarządzanie projektem, ale również opracowujemy jego cele, zadania itp. 
  4. Kto jest potrzebny do zrealizowania zaplanowanych zadań? – warto w projekcie socjalnym, poza klientem i pracownikiem socjalnym, włączyć w działania innych partnerów zarówno instytucjonalnych (pracowników oświaty, ochrony zdrowia, sądu itp.), jak i działających w organizacjach pozarządowych czy nawet lokalny biznes (gdy istnieje potrzeba zdobycia materiałów budowlanych czy żywności na festyn). 
  5. Ile to będzie kosztowało i jak ma to być sfinansowane? – bardzo istotna i bardzo często pomijana część projektów. Należy pamiętać, że liczymy również koszty ponoszone przez OPS (np. koszt rozmów telefonicznych, materiałów biurowych itp., zwracam tu też uwagę na, ciągle nieokreślony, koszt 1h pracy pracownika socjalnego). Należy również wykazać młodzież czy dorosłych, jeśli korzystamy przy działaniach z pomocy wolontariuszy (bardzo często członków rodzin pracowników socjalnych). 
  6. Co może przeszkodzić w realizacji projektu, tzw. analiza „BUM”? Na tym etapie, by przełamać efekt grupowego myślenia, pożądanym jest włączenie tzw. adwokata diabła, kogoś, kto nie uczestniczył w dotychczasowych pracach i ma dystans do zaplanowanych działań. Dodatkowo tworzymy plan „B”, na wypadek gdyby zaplanowane działania nie powiodły się. Dobrym przykładem jest organizacja festynu na świeżym powietrzu –równolegle zaplanujmy na wypadek niepogody alternatywny scenariusz działań. Pamiętajmy, że działania zespołowe charakteryzuje nadmierny optymizm i przesadna wiara, że wszystkie zaplanowane działania uda się zrealizować. 
  7. Co chce się osiągnąć i jak należy to sprawdzić? (wskaźniki – rezultaty, monitoring, ewaluacja, audyt). Jeśli chcemy mieć pewność, że nasze działania odniosły skutek, musimy określić, jaka ma być ta zmieniona projektem rzeczywistość. Ta zmiana powinna być widoczna dla wszystkich uczestników projektu. Najistotniejszą rolę odgrywają jednak klienci – to oni powinni być przekonani, że podjęte działania (a co za tym idzie, włożony wysiłek) zakończył się sukcesem. Dlatego tak istotną rolą jest udział klientów przy określaniu ostatecznych wskaźników działań projektowych4.

Podejmowane są działań projektowych 

W praktyce pracy socjalnej działania projektowe podejmowane są w sytuacji, gdy:

  • standardowe metody, techniki i narzędzia (jakimi dysponuje się w pracy socjalnej) nie udźwigną problemu określonej grupy (kategorii) klientów; w aktualnej rzeczywistości projekt socjalny wydaje się być bardzo dobrym narzędziem stosow...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy