Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pod lupą

25 lutego 2020

NR 71 (Luty 2020)

Odpłatność za DPS w świetle nowych regulacji ustawy o pomocy społecznej (cz. II)

132

Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej niesie ze sobą szereg regulacji, które wymagają szerszego omówienia, szczególnie w kontekście odpłatności za DPS.

Jak wskazano w pierwszej części („Doradca...” nr 70), według najnowszego stanu prawnego w pierwszej kolejności zobowiązanie członków rodziny do ponoszenia odpłatności za mieszkańca powinno następować w formie umowy zawieranej przez kierownika OPS.
Zawarcie umowy wyklucza w tym przypadku wydanie decyzji o odpłatności. Jednakże umowa ta (jak każda inna) wymaga zgodnego współdziałania obu jej stron, co oznacza, że niezbędne jest dobrowolne złożenie oświadczenia woli przez obowiązanego członka rodziny, a do tego w żaden sposób kierownik OPS zmusić strony nie może. Ponadto – aby ustalić, czy w danym przypadku mamy do czynienia z osobą obowiązaną, tj. czy spełnia ona warunek przekroczenia 300% kryterium dochodowego, równie niezbędne jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Tymczasem nierzadko zdarza się, że osoba taka wprost odmawia przeprowadzenia wywiadu albo postępuje w sposób skutecznie uniemożliwiający jego przeprowadzenie.
W stosunku do takich osób wskazanych w art. 61 ust. 1 pkt 2 (czyli do członków rodziny) nowelizacja wprowadziła przepisy doprecyzowujące, stanowiące pewną „sankcję” za odmowę zawarcia umowy, a także za odmowę przeprowadzenia wywiadu i zawarcia umowy. 
I tak, zgodnie z art. 61 ust. 2d: [...] w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. 
Zatem jeśli osoba obowiązana, z którą wywiad został przeprowadzony, odmówiła podpisania umowy, a z ustaleń wynika, że przekracza ona 300% kryterium dochodowego, to dopiero wtedy kierownik OPS będzie uprawniony do wydania decyzji o odpłatności, w której należy uwzględnić, że po potrąceniu opłaty dochód osoby nie może być niższy niż 300% kryterium dochodowego (wzór nr 1).
Z kolei zgodnie   z art. 61 ust. 2e ustawy: [...] w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Przy czym – zgodnie z art. 61 ust. 2f – wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. 

Ważne

Zatem art. 61 ust. 2e reguluje sytuację, w której członek rodziny nie tylko odmówi zawarcia umowy, ale także przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (co skutkuje niemożnością ustalenia sytuacji dochodowej, w tym przede wszystkim ustalenia, czy dochód przekracza owe 300% kryterium). Oznacza to, że w takim przypadku kierownik OPS wyda decyzję o odpłatności w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane.

W razie gdy więcej niż jedna osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności odmawia podpisania umowy oraz przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, pozostała opłata (stanowiąca różnicę między średniomiesięcznym kosztem, a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca oraz innymi osobami, których odpłatność została ustalona w drodze umowy lub decyzji podjętej w wyniku ustalenia odpłatności po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego) obciąża te osoby proporcjonalnie (w częściach równych). Taka negatywna postawa członków rodziny będzie skutkować zobowiązaniem ich do ponoszenia całego kosztu różnicy pomiędzy średnim kosztem utrzymania mieszkańca a opłatą przez tego mieszkańca wnoszoną – z pominięciem zaangażowania środków gminy (wzór nr 2). Jednak – w przypadku niewnoszenia tych kwot dobrowolnie – gmina wnosić będzie je zastępczo na rachunek DPS, a zwrotu wydatków z tego tytułu dochodzić w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, albowiem zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy [...] w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3–8 stosuje się odpowiednio.

Na jakim etapie postępowania zwalniamy z odpłatności?

Nowelizacja wprowadziła także zmianę zasad uznaniowego zwalniania osób obowiązanych z wnoszenia odpłatności za DPS przewidzianego w art. 64 ustawy, rozwiązując tym samym dotychczasowe wątpliwości w tym zakresie. 
W stanie prawnym sprzed 4 października 2019 r., zgodnie z art. 64 ustawy, z odpłatności (całkowitej bądź częściowej) można było zwolnić osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, co oznaczało, że najpierw należało ostateczną decyzją ustalić odpłatność, a dopiero w następnej kolejności w odrębnym postepowaniu rozpatrzyć wniosek o zwolnienie. Tymczasem niejednokrotnie wnioski takie składane były przez stronę jeszcze w toku postępowania o ustalenie odpłatności. Zatem należało informować strony o przeszkodzie w rozpatrzeniu takiego wniosku i przedłużać termin jego załatwienia do czasu, aż decyzja ustalająca odpłatność będzie ostateczna. Chociaż – pomimo obszernego orzecznictwa w tym zakresie – niektóre samorządowe kolegia odwoławcze obligowały OPS-y do rozpatrzenia takiego wniosku już na etapie postępowania o ustalenie odpłatności (stąd wątpliwości).
Aktualnie, zgodnie z wprowadzeniem do wyliczenia okoliczności wpływających na możliwość ubiegania się o zwolnienie z art. 64 ustawy, można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, zarówno osoby wnoszące opłatę, jak również osoby obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej (czyli takie, wobec których postępowanie o ustalenie odpłatności dopiero jest w toku). 
Warto również zwrócić uwagę, że postępowanie o zwolnienie z odpłatności na podstawie art. 64, obligatoryjnie wymagać będzie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Dodatkowo także rozszerzono otwarty katalog okoliczności uprawniających do zastosowania zwolnienia, umożliwiający podjęcie decyzji o całkowitym lub częściowym zwolnieniu, jeśli:

  • osoba obowiązana do...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy