Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pod lupą

30 kwietnia 2020

NR 73 (Kwiecień 2020)

Możliwość udzielania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej o charakterze zwrotnym

34

Podstawowym założeniem udzielania świadczeń na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 z późn. zm.) jest to, by kierowane były one do osób i rodzin, które nie są w stanie pokonać trudnych sytuacji życiowych, przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów oraz możliwości. Swego rodzaju ograniczeniem wprowadzonym przez obowiązujące przepisy jest sytuacja dochodowa ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej, manifestująca się ustaleniem ustawowego kryterium dochodowego, wskazującego co do zasady, kto może ubiegać się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej.

Celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz umożliwienia im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc państwa ma charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów pomocy społecznej tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Zatem w sytuacji gdy stan majątkowy wskazuje, że zainteresowany udzieleniem pomocy jest w stanie przezwyciężyć swoją trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości – pomoc społeczna nie będzie przysługiwała. Ustawa o pomocy społecznej formułuje zatem podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to zasadniczo nie jest uzasadnione udzielenie takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Podkreślić należy w tym miejscu, że pomoc społeczna ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności.

Wyjątek potwierdzający regułę

Niezależnie od powyższego, przepisy ustawy o pomocy społecznej przewidują możliwość udzielania świadczeń także tym osobom i rodzinom, które przekraczają określone w przepisie art. 8 ust. 1 kryterium dochodowe.

Ważne

Zgodnie z przepisem art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Rozstrzygnięcie co do przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku okresowego lub zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy ma zawsze charakter uznaniowy. Niezależnie od spełnienia podstawowej przesłanki, jaką jest szczególnie uzasadniony przypadek, ich udzielenie jest uzależnione także od oceny organu dokonywanej zgodnie z przepisami art. 3 ust. 1 i 4 ustawy, zgodnie z którymi pomoc społeczna ma wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, jednakże przy uwzględnieniu celów i możliwości pomocy społecznej. Z zawartego bowiem w przepisie art. 41 pkt 2 ustawy sformułowania „może być przyznany” bezspornie wynika, że rozstrzygnięcia w tej mierze podejmowane są według uznania właściwych organów administracji publicznej. 

Pamiętaj

Sam fakt spełnienia ustawowych przesłanek nie dowodzi jeszcze obowiązku przyznania zainteresowanemu świadczenia, zwłaszcza zaś świadczenia w wysokości odpowiadającej oczekiwaniom wnioskodawcy. Należy dodatkowo wskazać w tym miejscu, że za szczególnie uzasadniony przypadek można uznać co do zasady sytuację wyjątkową. O możliwości przyznania świadczenia nie decyduje bowiem dochód, lecz sytuacja życiowa. Sytuacja ta musi wyraźnie odbiegać od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. 

Przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające nawet niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 października 2019 r., sygn. akt: II SA/Gl 736/19).

Z zachowaniem procedur

W świetle powyższych rozważań należy ze szczególną mocą podkreślić, jak istotne jest zachowanie ustawowej procedury udzielania tych świadczeń, gdzie obok wniosku zaineresowanej strony, konieczne jest przeprowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie świadczenia z pomocy społecznej (art. 106 ust. 1 ustawy), w ramach którego przeprowadzony zostanie rodzinny wywiad środowiskowy (art. 107 ust. 1 w związku z art. 106 ust. 4 ustawy), także w kontekście możliwości udzielenia wsparcia ze strony osób wskazanych w przepisie art. 103 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (małżonek, zstępni, wstępni). Ponadto zgodnie z przepisem art. 96 ust. 2 ustawy o pomocy społeczn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy