Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pod lupą

20 lipca 2021

NR 83 (Lipiec 2021)

Wynagrodzenie za sprawowanie opieki (a kuratela)

50

Zgodnie z przepisem art. 162 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), sąd opiekuńczy może na wniosek opiekuna przyznać mu za sprawowanie opieki wynagrodzenie okresowe albo też wynagrodzenie jednorazowe w dniu ustania opieki lub zwolnienia go od niej.

Co do zasady, wynagrodzenie pokrywa się z dochodów lub z majątku osoby, dla której opieka została ustanowiona. Jeżeli jednak podopieczny nie ma odpowiednich dochodów lub majątku, wynagrodzenie jest pokrywane ze środków publicznych na podstawie przepisów o pomocy społecznej (art. 163 § 3 K.r.o.). Wynagrodzenia sąd jednak nie przyzna, jeżeli nakład pracy opiekuna jest nieznaczny lub gdy sprawowanie opieki jest związane z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej albo czyni zadość zasadom współżycia społecznego.
Jak wynika z powyższego, przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewidują zatem w określonych sytuacjach możliwość przyznania opiekunowi wynagrodzenia, które wypłacane jest zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2020 r.. poz. 1876 z późn. zm.).

POLECAMY

Wysokość świadczenia

Zgodnie z przepisem art. 53a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie wynagrodzenia za sprawowanie opieki, wypłaca się w wysokości ustalonej przez sąd, z tym jednak zastrzeżeniem, że wynagrodzenie to obliczone w stosunku miesięcznym nie może przekraczać 1/10 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres poprzedzający dzień przyznania wynagrodzenia. Obecnie wynagrodzenie to w skali miesiąca nie może zatem przekroczyć kwoty 580,15 zł1. Mimo iż mamy do czynienia ze świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, zgodnie z przepisem art. 53 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej udzielenie świadczenia w postaci wynagrodzenia za sprawowanie opieki nie wymaga przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz wydania decyzji administracyjnej. W konsekwencji świadczenie udzielane jest w formie czynności materialno-technicznej, po złożeniu przez osobę uprawnioną odpowiedniego wniosku z załączonym prawomocnym postanowieniem sądu opiekuńczego przyznającym wynagrodzenie tej osobie za sprawowanie opieki ze środków publicznych na podstawie przepisów o pomocy społecznej.

Sytuacja kuratora

W przypadku opiekuna regulacja zawarta w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym jest zatem precyzyjna. W odniesieniu natomiast do kuratora ustanowionego przez sąd w sytuacjach określonych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, wykładni ww. przepisów dokonał Sąd Najwyższy w Uchwale z dnia 28 marca 2014 r. do sprawy oznaczonej sygn. akt: III CZP 6/14. W Uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził, że w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego samo pojęcie „opieka” nie zostało zdefiniowane. W doktrynie przyjmuje się, że opieka w sensie prawnym polega na sprawowaniu pieczy nad osobą i majątkiem oraz reprezentowaniu podopiecznego i ma charakter trwały. Takie rozumienie opieki jest akceptowane także w orzecznictwie. Wyodrębniona została opieka nad małoletnim, kompleksowo uregulowana, i opieka nad ubezwłasnowolnionym całkowicie, do której w zakresie nieunormowanym stosuje się przepisy o opiece nad małoletnim. Nie jest również zdefiniowana w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, ani w innych przepisach, które przewidują ustanowienie kuratora, pojęcie „kurateli”, ponieważ nie jest ona instytucją jednorodną i służy realizacji wielu różnych celów i funkcji. W przepisie art. 178 § 1 K.r.o. ogólnie jedynie wskazano, że kuratora ustanawia się w przypadkach w ustawie przewidzianych, co uwzględnia daleko idące zróżnicowanie poszczególnych rodzajów tej instytucji i uzasadnia przyznanie pierwszeństwa przepisom szczególnym, regulującym ustanowienie kuratora, a dopiero w ich braku, nakazuje stosować pozostałe przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Analiza poszczególnych przepisów dotyczących kurateli przywiodła Sąd Najwyższy do wniosku, że w odniesieniu do kuratora ubezwłasnowolnionego częściowo jest bardzo zbliżona do opiekuna ubezwłasnowolnionego całkowicie i ma charakter trwały. Dalej Sąd Najwyższy przyjął, że skoro unormowanie kurateli nie ma charakteru wyczerpującego, to zgodnie z art. 178 § 2 K.r.o., w zakresie nieunormowanym, należy stosować przepisy o opiece. Tym samym Sąd Najwyższy wywiódł, że kuratela konstrukcyjnie nie różni się od opieki, a obie instytucje stanowią formę pieczy prawnej.

W przepisie art. 179 K.r.o. wprowadzona została zasada odpłatności kurateli, przewidująca, że wynagrodzenie powinno być wypłacone z dochodów lub majątku osoby, dla której kurator został ustanowiony, a w ich braku, pokrywa je ten, kto żądał ustanowienia kuratora. Przepis ten nie określa jednak sytuacji, w której do ustanowienia kuratora doszło z urzędu, a poddany pieczy nie ma dochodów ani majątku. Nie można również wykluczyć, że w razie ustanowienia kuratora na wniosek, dochody lub majątek, nawet jeżeli osoba objęta kuratelą, je posiada, nie są wystarczające do pokrycia wynagrodzenia. Rozstrzygnięcie kwestii, czy kuratorowi należy się wynagrodzenie w tym wypadku i z jakich środków powinno być wypłacone wymaga w ocenie Sądu Najwyższego rozważenia zakresu regulacji art. 179 § 1 i art. 162 K.r.o. oraz ewentualnej potrzeby sięgnięcia do przepisów regulujących wynagrodzenie opiekuna. W art. 179 K.r.o. uregulowana została jedynie podstawa przyznania wynagrodzenia kuratorowi na jego wniosek, źródła pokrycia go oraz przypadki odmowy przyznania wynagrodzenia. Zakres regulacji art. 162 K.r.o. jest szerszy, ponieważ poza podstawą przyznania wynagrodzenia na wniosek opiekuna i sposobu przyznawania go oraz przypadkami odmowy przyznania wynagrodzenia, określa wyczerpująco źródła, z których wynagrodzenie się pokrywa. Z porównania obu regulacji wynika, że art. 179 K.r.o. nie obejmuje pokrycia wynagrodzenia, w razie braku takiej możliwości, z majątku osoby poddanej kurateli lub z majątku wnoszącego o ustanowienie kuratora. W ocenie Sądu Najwyższego nie ma jednak podstaw do przyjęcia, że nieuregulowanie tej kwestii było celowym zamierzeniem ustawodawcy, skoro utrzymana została zasada odpłatności wynagrodzenia za sprawowanie funkcji kuratora. Dodatkowo, jak zauważył Sąd Najwyższy, do czasu wejścia w życie, z dniem 13 czerwca 2009 r., ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 220, poz. 1431) sprawowanie opieki nie było związane z wynagrodzeniem;...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy