Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pod lupą

28 marca 2019

NR 62 (Marzec 2019)

Planowane zmiany w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym

0 185

Z inicjatywy Ministerstwa Sprawiedliwości w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów dobiegają końca prace nad nowelizacją ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 682), której celem jest zapewnienie lepszej ochrony praw dziecka

Projektowane w nowelizacji rozwiązania zmierzają do wzmocnienia ochrony dobra dziecka przez wprowadzenie obowiązku zawiadamiania prokuratora o toczącym się przed sądem postępowaniu opiekuńczym dotyczącym dziecka oraz wskazanie warunków, w jakich powinno się odbywać wysłuchanie małoletniego, usprawnienia orzekania w zakresie świadczeń alimentacyjnych przysługujących dziecku od rodziców przez możliwość wydania nakazu alimentacyjnego z jednoczesnym ustandaryzowaniem wysokości tych świadczeń, wprowadzenia obowiązkowego postępowania informacyjnego przed wszczęciem postępowania o rozwód w celu pojednania małżonków, poprawy skuteczności wykonywania orzeczeń sądów opiekuńczych, w szczególności przez penalizację zachowań polegających na utrudnianiu kontaktów z dzieckiem po wydaniu orzeczenia przez sąd lub zawarciu ugody w tym przedmiocie.
Jak wskazano na wstępie, celem projektowanych zmian jest przede wszystkim ochrona praw małoletnich dzieci przed zachowaniami naruszającymi ich dobro. Dokonana w resorcie sprawiedliwości ocena obowiązujących obecnie rozwiązań 
doprowadziła do wniosku, że pozycja małoletniego dziecka wymaga wzmocnienia. Dotyczy to zarówno sfery prawa materialnego, jak i formalnego. W zakresie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego projektowane są zmiany w przepisach: art. 58 § la i dodanie § laa, art. 107 § 2 i dodanie § 2a, art. 109 § 1, art. 133 przez dodanie § 4, oraz dodanie art. 1331, który wprowadza instytucję alimentów natychmiastowych.

Piecza naprzemienna 

W obrocie prawnym funkcjonuje pojęcie „opieki naprzemiennej” (art. 2 pkt 16, art. 5 ust. 2a oraz art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 z późn. zm.). Ustawodawca w wymienionych przepisach odwołał się do sądowych orzeczeń, rozstrzygających o wykonywaniu władzy rodzicielskiej przez rodziców pozostających w rozłączeniu, gdy dziecko jest w pieczy naprzemiennej każdego z nich. Pojęcie to jednak zostało stworzone włącznie na potrzeby ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a zatem służy wyłącznie realizacji świadczenia wychowawczego (tzw. 500 plus).
W celu wyraźnego wyeksponowania możliwości orzekania przez sąd o pieczy naprzemiennej, projektowana nowelizacja przewiduje rozwiązanie, które stanowić będzie uzupełnienie istniejących już unormowań. Jednocześnie uniknie się w ten sposób pojawiania się wątpliwości co do istnienia podstawy prawnej stosowania takiego rozstrzygnięcia. Konstrukcja projektowanych przepisów art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dotyczącego rozstrzygnięć na wypadek rozwodu lub separacji i art. 107 tego Kodeksu, dotyczącego potrzeby wydawania rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej na wypadek rozłączenia rodziców, poza zmianą redakcyjną, wskazuje na sposoby regulowania wykonywania władzy rodzicielskiej z naciskiem na zasadę wspólnego jej wykonywania. Projektowane przepisy nie mają ograniczać, narzucać czy też automatyzować możliwości uregulowania władzy rodzicielskiej, lecz wymieniają możliwości, jakie w danych okolicznościach sprawy sąd może zastosować. W pierwszej kolejności to sami rodzice mają decydować o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie (separacji) lub na wypadek rozłączenia, a dopiero przy braku porozumienia, mając na względzie prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, sąd rozstrzygnie o sposobie wspólnego wykonywania przez nich tej władzy. Projekt nowelizacji wprowadza w związku z tym wprost możliwość powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom z określeniem, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach (projektowane art. 58 § laa i art. 107 § 2a Kodeksu). 
Projektowana nowelizacja przepisu art. 109 § Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oraz w jego uzupełnieniu, dodanie art. 209a Kodeksu karnego i art. 318a Kodeksu postępowania karnego, stanowić ma odpowiedź na postulaty odnoszące się do braku skuteczności obecnych przepisów dotyczących wykonywania kontaktów i przymusowego odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką. Niejednokrotnie bowiem zdarzają się sytuacje, w których rodzice skutecznie blokują wykonanie orzeczeń mimo nakładanych sum pieniężnych (ukrywanie się, utrudnianie kontaktów). Stąd też proponowana nowelizacja polegająca na ujęciu w treści przepisu art. 109 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (reguluje wydawanie zarządzeń opiekuńczych) orzeczeń sądu, których brak realizacji może skutkować wydaniem przez sąd dalszych zarządzeń opiekuńczych. Z uwagi jednak na to, że tego rodzaju oddziaływanie sądu bywa niewystarczające, projektowana nowelizacja zakłada wprowadzenie w Kodeksie karnym nowego typu przestępstwa (projektowany art. 209a Kodeksu karnego) – karalności za utrudnianie kontaktów z dzieckiem lub za utrudnianie możliwości sprawowania pieczy naprzemiennej, gdy orzeczenie lub ugoda nie są wykonywane mimo uprzedniego nakazania zapłaty sumy pieniężnej, a także za uchylanie się od orzeczenia sądu nakazującego odebranie dziecka. 
Z projektowanym przepisem art. 209a Kodeksu karnego powiązana ma być konstrukcja projektowanego art. 318a Kodeksu postępowania karnego, dotycząca postępowania przygotowawczego prowadzonego w sprawach o czyny z projektowanego art. 209a § 1 k.k. W myśl projektowanego przepisu art. 318a, prokurator prowadzący to postępowanie będzie mógł je zawiesić na okres od 3 miesięcy do roku, o ile podejrzany zobowiąże się na piśmie do wykonywania orzeczenia sądu opiekuńczego albo ugody zawartej przed sądem lub mediatorem, od wykonania których do tego czasu się uchylał. W czasie zawieszenia postępowania, kurator sądowy będzie sporządzał na żądanie prokuratora, co najmniej raz na 3 miesiące, wywiad środowiskowy, w celu potwierdzenia wywiązywania się podejrzanego ze zobowiązania albo wskaże w nim przyczyny, dla których podejrzany nadal nie wykonuje orzeczenia sądu albo ugody.

Obowiązek alimentacyjny 

Projekt nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie uprawnień dzieci do świadczeń alimentacyjnych należnych od rodziców przewiduje, co do zasady, wprowadzenie granicy wieku, po osiągnięciu którego ustawałby obowiązek alimentacyjny rodzica wobec dziecka wyrażony w postaci świadczenia alimentacyjnego ustalonego wyrokiem albo ugodą (projektowany art. 133 § 4). W projekcie przyjęto, że wiek 25 lat należy uznać za pozwalający na samodzielne utrzymanie. Wiek ten jest ponadto jednocześnie górną granicą wieku do wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego w przypadku osób uczących się w szkole lub szkole wyższej (art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – t.j.:Dz. U. z 2018 r. poz. 554 z późn. zm.). Projektowane rozwiązanie nie dotyczy, jak wskazano, samego uprawnienia do świadczenia alimentacyjnego należnego z mocy ustawy, lecz jedynie ustalonego orzeczeniem przez sąd albo ugodą zatwierdzoną przez sąd. Projekt zakłada przy tym, że rozwiązanie to obejmie orzeczenia wydane oraz ugody zawarte w tym przedmiocie, po wejściu w życie ustawy (art. 7 projektu). W przypadku uzyskania zdolności do samodzielnego utrzymania przez dziecko przed ukończeniem 25 lat (również przez fakt zaprzestania nauki), rodzic, zobowiązany dotąd do łożenia na jego utrzymanie w wysokości określonej wyrokiem albo ugodą, będzie mógł, zgodnie z art. 133 § 1 lub § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z art. 138 tego Kodeksu, wystąpić o zniesienie tego obowiązku przed ukończeniem przez dziecko tego wieku. Projektowane rozwiązanie służy ograniczeniu postępowań o wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego w postaci ustalonej wyrokiem albo ugodą, gdy dziecko nie czyni starań, aby zmienić swoją sytuację, a osiągnęło wiek, który pozwala na samodzielnie utrzymanie. Rodzic nie będzie zatem zmuszony wnosić pozwu w tym przedmiocie, po ukończeniu przez dziecko 25 lat, gdyż osiągnięcie tego wieku spowoduje ustanie obowiązku dalszego utrzymania (w przypadku, gdy był ustalony wyrokiem albo ugodą). W określonych sytuacjach okazać się może, że ukończenie 25 lat nie pozwoli jednak dziecku na samodzielne utrzymanie, w takim przypadku osiągnięcie tego wieku, nie spowoduje ustania ustalonego uprzednio świadczenia (wyjątek), ale warunkiem jest wystąpienie przez uprawnionego z roszczeniem do sądu o przedłużenie okresu obowiązywania ustalonego świadczenia alimentacyjnego od rodziców. 
Obowiązujące obecnie rozwiązanie przewidziane w przepisie art. 135 § 1 Kodeksu r...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy