Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pod lupą

16 września 2022

NR 94 (Wrzesień 2022)

Dodatek węglowy – nowe świadczenie o charakterze osłonowym

0 68

Ustawą z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym uchwalone zostało kolejne – po dodatku osłonowym – świadczenie mające na celu wsparcie obywateli w związku z problemami energetycznymi. W odróżnieniu jednak od dodatku osłonowego ma ono charakter bardziej powszechny, bo niezależny od dochodu.

W uzasadnieniu do projektu ustawy o dodatku węglowym wskazano, że celem wprowadzonej regulacji jest wsparcie dużej grupy gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstw najuboższych energetycznie, zapewniające pokrycie części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału. Rozwiązanie to ma przyczynić się do ograniczenia negatywnych skutków sytuacji międzynarodowej na rynku węglowym dla gospodarstw domowych, których główne źródło ciepła zasilane jest paliwami stałymi.

POLECAMY

Charakter dodatku węglowego

Dodatek węglowy jest świadczeniem jednorazowym w wysokości 3000 zł na każde gospodarstwo domowe spełniające wymogi ustawowe, tj. posiadające główne źródło ogrzewania na paliwo stałe. Chociaż nazwa tego dodatku może sugerować, że ma on charakter celowy (rozumiany jako przeznaczenie go na konkretny cel), w ustawie nie wprowadzono wymogu dokumentowania jego faktycznego przeznaczenia. Oznacza to, że beneficjent nie musi udowadniać, na co faktycznie te konkretne środki przeznaczył.

Jako że dodatek ma na celu wsparcie gospodarstw domowych w konkretnym celu, ustawodawca wprowadził zapisy pozwalające na jego ochronę. I tak:

  • dodatek węglowy nie podlega egzekucji administracyjnej – w art. 10 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dodano do katalogu świadczeń wolnych od egzekucji właśnie ten dodatek; nadto wskazano go jako kwotę wolną od zajęcia na rachunku bankowym w razie egzekucji prowadzonej z tego rachunku (art. 80 § 2a pkt 1 tej ustawy);
  • dodatek węglowy nie podlega egzekucji sądowej – w art. 833 § 6 k.p.c. do katalogu świadczeń niepodlegających egzekucji komorniczej dodano to świadczenie.
  • Poza tym dodatek ten nie będzie brany pod uwagę przy obliczaniu dochodu, od którego zależy prawo do:
  • świadczeń z pomocy społecznej – poprzez wprowadzenie zmiany do art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej;
  • świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji – poprzez wprowadzenie zmiany do ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.

Dodatek wolny od podatku

Wprowadzając dodatek węglowy, ustawodawca dokonał jednocześnie nowelizacji ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, nadając nowe brzmienie art. 52jc tej ustawy, zgodnie z którym zwalnia się od podatku dochodowego dodatek osłonowy, o którym mowa w ustawie z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym, oraz dodatek węglowy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2022 r. o dodatku węglowym.

Oznacza to m.in., że jako dochód zwolniony z podatku i jednocześnie niewymieniony w art. 3 pkt 1 lit. ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek węglowy nie będzie miał żadnego wpływu na prawo do świadczeń rodzinnych czy z funduszu alimentacyjnego.

 

 

Dla kogo dodatek?

Zgodnie z ustawą dodatek węglowy przysługuje co do zasady obywatelom polskim. Jednak mogą skorzystać z niego przebywający na terytorium Polski cudzoziemcy:

  • obywatele państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej oraz członkowie ich rodzin w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz. U. z 2021 r. poz. 1697), posiadający prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
  • inni:
    • na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d lub w art. 186 
      ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r.  o cudzoziemcach (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2354), lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej,
    • w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany;

Warunkiem dla wszystkich wnioskodawców jest miejsce zamieszkania i przebywanie na terytorium RP.

Pozostałe warunki nabycia prawa do świadczenia

Dodatek węglowy – choć niezależny od dochodu – przysługuje po spełnieniu jeszcze innych warunków. Po pierwsze – posiadanie głównego źródła ogrzewania zasilane paliwami stałymi. Do tych źródeł ustawodawca zaliczył:

  • kocioł na paliwo stałe,
  • kominek,
  • kozę,
  • ogrzewacz powietrza,
  • trzon kuchenny,
  • piecokuchnię,
  • kuchnię węglową,
  • piec kaflowy na paliwo stałe.

Warunek posiadania takiego źródła ogrzewania organ mógłby bez problemu zweryfikować, mając dostęp do centralnej ewidencji emisyjności budynków (CEEB), ponieważ drugim warunkiem, który musi spełnić wnioskodawca, jest wpisanie lub zgłoszenie tego źródła ogrzewania właśnie w tej ewidencji (pamiętać bowiem należy, że 30 czerwca br. minął termin zgłaszania źródeł ogrzewania do CEEB – zgodnie z ustawą z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków). Użycie powyżej słowa „mógłby” jest zabiegiem celowym, ponieważ zapisy ustawy wcale nie ułatwiły nam tej weryfikacji.

Co zatem budzi wątpliwość, a raczej na tym etapie uniemożliwia dokonanie pełnej weryfikacji? W CEEB sprawdzimy, że pod adresem wskazanym przez wnioskodawcę jest zgłoszony piec czy kocioł o określonych parametrach (klasa) oraz zadeklarowane rodzaje paliw w nim stosowanych, przy czym – co najbardziej będzie nas interesować – czy zadeklarowanym paliwem jest węgiel i paliwa węglopochodne. I tyle tylko co do rodzajów paliw wyczytamy z CEEB.

Natomiast w ustawie o dodatku węglowym, określając rodzaje źródeł ogrzewania na paliwo stałe, wyraźnie wskazano parametry paliwa stałego – „przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego”.

Trzeci warunek wskazany w ustawie to nieskorzystanie przez gospodarstwo domowe z zakupu węgla po preferencyjnych cenach (do 996,60 zł) na podstawie ustawy z dnia 23 czerwca 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców niektórych paliw stałych w związku z sytuacją na rynku tych paliw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1477). W razie skorzystania z tej formy wsparcia gospodarstw domowych – dodatek węglowy nie przysługuje.

Gospodarstwo domowe

Dodatek w wysokości 3000 zł przysługuje gospodarstwu domowemu. Oznacza to po pierwsze, że gospodarstwo domowe ma prawo do otrzymania tylko jednego dodatku, niezależnie od ilości źródeł ogrzewania na paliwo stałe (np. jeśli rodzina posiada więcej niż jeden dom) i – po drugie – niezależnie od liczby osób w gospodarstwie domowym.
 

Za gospodarstwo domowe uważa się:
  • osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo
  • osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe).


Zgodnie z przepisami ustawy w przypadku, gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego dla gospodarstwa domowego wieloosobowego złożyła więcej niż jedna osoba, dodatek ten przyznawany jest wnioskodawcy, który złożył taki wniosek jako pierwszy. 

Dodatkowo na potrzeby składania wniosków o wypłatę dodatku węglowego przyjmuje się, że jedna osoba może wchodzić w skład tylko jednego gospodarstwa domowego.

  • Czy uda się zweryfikować, czy osoba nie pobrała świadczenia w innym miejscu? Tak. Program do obsługi dodatku będzie zsynchronizowany z centralną bazą beneficjentów (CBB).
  • Czy z dodatku mogą skorzystać wszystkie gospodarstwa domowe korzystające z jednego źródła ogrzewania (np. zamieszkujący w jednym domu członkowie wielopokoleniowej rodziny odrębnie gospodarujący)? Tak. Zgodnie z informacją zawartą w uzasadnieniu do projektu ustawy:

Zgodnie z przyjętym rozwiązaniem dodatek przysługuje gospodarstwu domowemu, gdy jego głównym źródłem ciepła jest jedno z tych, które zostały wskazane w ustawie. Oznacza to, że przysługuje ono każdemu z gospodarstw domowych, także w sytuacji, gdy wspólnie korzystają z jednego źródła ciepła, np. w domach wielorodzinnych, wspólnotach czy spółdzielniach mieszkaniowych (https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp? nr=2471).

W świetle powyższego, mając na uwadze to, że nie wszyscy korzystający z tej formy wsparcia muszą być beneficjentami dodatku osłonowego czy świadczeń z pomocy społecznej, zweryfikowanie tego, czy osoby zamieszkujące w jednym domu faktycznie tworzą jednoosobowe gospodarstwa domowe, czy też stały się samotnie gospodarujące jedynie na potrzeby dodatku węglowego, może być mocno utrudnione.

Organ właściwy

Realizacja zadania polegającego na przyznawaniu i wypłacie dodatku węglowego została powierzona gminom jako zadania zleconego z zakresu administracji rządowej. Oznacza to, że organem właściwym jest wójt, burmistrz, prezydent miasta. Organ ten może upoważnić do prowadzenia postępowań w sprawach dotyczących wypłaty dodatku swojego zastępcę, pracownika urzędu gminy albo kierownika OPS/dyrektora CUS, lub kierownika innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej, dyrektora centrum usług społecznych lub innej jednostki organizacyjnej gminy. Upoważnienie wymaga formy pisemnej.

Postępowanie w sprawie przyznania świadczenia

Zgodnie z ustawą – w sprawach nią nieuregulowanych, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Oznacza to, że postępowanie w sprawach przyznania dodatku tego zadania ma charakter postępowania administracyjnego.

Świadczenie przyznawane jest na wniosek, którego wzór określa rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 16 sierpnia 2022 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 1712). Wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w formie pisemnej (papierowej) lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej (opatrując go kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub uwierzytelniając z wykorzystaniem profilu zaufanego) w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby wnioskodawcy w terminie do dnia 30 listopada 2022 r., a wnioski złożone po tym dniu pozostawia się bez rozpoznania. Wszystkie informacje przedstawiane we wniosku składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadcze...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Doradca w Pomocy Społecznej"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy